EBTEKAR NEWSPAPER
دوشنبه, 04 تیر 1397   Monday 25 June 2018

سرمقاله

رئیسی که نمی داند چه کند بهتر است برود

محمد صادق جنان صفت

عادل فتح اللهی نوشهر*- عید نوروز، یلدا، چهارشنبه‌سوری، سیزده به در و ... از جمله رسوم باستانی ایران است که در خلال دگرگونی‌های تاریخی- ایدئولوژیک هنوز در اذهان ایرانیان نقش پررنگی را ایفا می‌کند. به بیانی دیگر هویت جمعی ایرانی در برابر این رخ دادها اساساً بی‌تفاوتی را پذیرا نیست، حتی تصادم برخی مناسک مذهبی- سنتی دیگر با این رخ‌داد‌های فرهنگی تاثیر بسزایی در‌ جریان و برگزاری این مراسم‌های اصیل ایرانی ندارد. باید اشاره داشت که هرکدام از رسوم تاریخی- فرهنگی به لحاظ جامعه شناختی عناصر پر رمز و راز، کارکردها و در برخی موارد کژکارکردهای بسیاری را داراست که در مسیر پر پیچ و خم تاریخ در این موارد تغییرات بسیاری به وجود می‌آید. پیشینه مسئله‌دار بودن این مراسم صرفاً به آسیب‌زایی عینی و جسمی حال حاضر آن اشاره ندارد بلکه برخی شخصیت‌های دینی از پیش از انقلاب 57 به شکلی ریشه‌ای با ماهیت این مراسم مخالفت‌های جدی کرده و آن را به مثابه امور جاهلانه تلقی و مخالف شرع می‌دانند. اما در مقابل، جریان‌های دیگری همیشه این مراسم را نشانه پرمایگی و عظمت تاریخ ایران پیش از اسلام می‌انگارند و ماهیت و رسوم اصلی این جشن را ملی و کارکردی می‌دانند. به هر ترتیب این مراسم‌ مهم ایرانی در عین کارکرد مثبت خود وضعیتی نابه هنجار یا آسیب‌زا - ایذایی به خود گرفته و از اصالت خود فاصله زیادی پیدا کرده است به شکلی که هرساله آمار بالایی از آسیب دیدگان این مراسم منتشر می‌شود. از این رو عموماً مراجع و مسئولان حاکمیتی پیش از این مراسم هشدارهایی را به صورت رسمی به عموم مردم اعلام می‌کنند. باید اشاره داشت با هرنوع تلقی و رویکردی که به مراسم چهارشنبه آخر سال بنگریم، در سال‌های اخیر با یک وضعیت بحرانی که به صورتی فزاینده رو به رشد است مواجه هستیم. چراکه این سنت تبدیل به نوعی کارزار ملی و یا به عبارتی دیگر محلی برای تخلیه هیجانات، فشارها و شکاف‌های ذهنیِ جامعه شده و هشدارها و تلاش‌های پلیس و نهادهای حاکمیتی نیز مانعی جدی برای این شتاب فزاینده نبوده است. با نگاه جامعه شناختی می‌توان بیان کردکه عموماً رسوم گذشته با عناصر نوینی که دردسترس و کارا و متناسب با نیازهای حال حاضرهستنند جایگزین می‌شوند. برای مثال تیراندازی در مراسم عروسی به عنوان اعلام حضور خانواده عروس در گذشته‌های نه چندان دور با بوق های اتوموبیل امروزی جایگزین شده است. ازاینرو با توجه به شرایط اجتماعی، عناصر فرهنگی چهارشنبه‌سوری همچون قاشق زنی و روشن کردن آتش و... با مواردی به شدت خطرناک چون مواد منفجره با تخریب و آلودگی صوتی بالا جای‌گزین شده است. تبین این جانشینی عمدتاً باید معطوف به توضیح نوع رویارویی حاکمیت و مسئولان فرهنگی در ریشه‌ها و جرقه‌های اولیه و تداوم این پدیده باشد. چرا که حاکمیت در شکل‌دهی جریان‌های اجتماعی نقش بسزایی را ایفاء می نماید. بدین شکل جریان دائمیِ بحرانی شدن چهارشنبه سوری هماهنگی ظریفی با جریان تدبیر و رویارویی نامناسب مسئولان فرهنگی دارد. چراکه رویکرد مسئولان اغلب تحذیری و تجویزی بوده و تلاشی در جهت شناسایی، همنوایی و سوق دادن عناصر فرهنگی به شرایط کنترل شده صورت نگرفته است. برای مثال می‌توان بخشی از جشن‌های تابستانه‌ای که شهرداری به صورت گسترده در پارک‌ها برگزار می‌کند با هدف کاهش آسیب و سوق فضای موجود به جشن جمعی به این روز منتقل شود. اما نگاه آرمانه و انعطاف ناپذیر مسئولان نسبت به این سنت، شرایط به وجود آمده را تشدید می‌کند. در این میان هم‌نشینی فرصت‌های برآمده از این سنت و شکاف‌های اجتماعی- سیاسی شکل گرفته که دائماً مورد واپس زنی قرار می‌گرفته یکباره در میان ذهنیت جمعی تبدیل به معجونی می‌شود که هر روزه سمی و زهرآگین‌تر خواهد شد.
* جامعه شناس و مدرس دانشگاه


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام