EBTEKAR NEWSPAPER
دوشنبه, 02 مهر 1397   Monday 24 September 2018

سرمقاله

روایت نوروززاده از قرعه کشی رانبرای دلارهای پتروشیمی

محمدصادق جنان صفت

مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در نشستی با جمعی از مستندسازان سینمای ایران، پیرامون حضور آثار مستند در جشنواره فیلم فجر به رایزنی و مشاوره پرداخت.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در این نشست که با حضور سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد (مدیرعامل مرکز)، مرتضی رزاق‌کریمی (قائم‌مقام و معاون مستند)، محمد تهامی‌نژاد، فرهاد ورهرام، مهرداد اسکویی، رامین حیدری‌فاروقی، سعید رشتیان، حامد شکیبانیا، محسن استادعلی، معین کریم‌الدینی، آرش اسحاقی، سام کلانتری، مهدی باقری، حسام اسلامی، رضا فرهمند، محمدرضا فرزاد، مریم سپهری، آزاده موسوی و شهنام صفاجو (مدیر روابط عمومی) برگزار شد، برخی مستندسازان به عدم حضور قطعی فیلم‌های مستند در جشنواره فجر اعتقاد داشتند و جمعی دیگر بر حفظ شیوه‌ فعلی با رعایت آیین‌نامه‌ جشنواره به معنای انتخاب 11 فیلم مستند، حضور دو فیلم مستند در بخش سودای سیمرغ، انتخاب یک مستندساز در جمع اعضای هیات داوران جشنواره و البته اهدای یک سیمرغ به یکی از 11 اثر مستند منتخب تاکید کردند.
در ابتدای این جلسه سیدمحمدمهدی طباطبایی‌نژاد با اشاره به پیشینه‌ حضور فیلم‌های مستند در جشنواره فیلم فجر گفت: «از سال‌ها پیش این ماجرا که جشنواره فجر فیلم مستند را نشان بدهد یا خیر، مورد گفت وگو بوده است. در دوره‌ای فیلم مستند از فجر حذف شد؛ برخی سال‌ها آثار مستند امکان دریافت سیمرغ بدون نمایش در جشنواره را داشتند؛ در دوره‌هایی هم بصورت غم‌انگیز در حالی که فیلم‌های سینمایی در سالن اصلی فجر نمایش داشتند، فیلم‌های مستند در سالن‌های کوچک طبقات پایین برج میلاد به شکلی فقیرانه و با مخاطبان حداقلی نمایش داده می‌شدند.»
طباطبایی‌نژاد با اشاره به اتفاقات دوره‌ اخیر جشنواره فجر هم توضیح داد: «دوستان در جلسه‌ای گفتند که باید تصمیمی جدید برای مستند بگیریم؛ آنها گفتند که نظر ما حذف مستند از فجر و یا گذاشتن شرط پریمیر برای این آثار است و باید از میان این دو، یکی را انتخاب کنید! در ادامه مستندسازان با دبیر جشنواره جلسه‌ای گذاشتند و تاکید کردند که بحث حذف به هیچ وجه مورد نظر ما نیست. بعد از ما خواستند پیشنهادی جدید بدهیم. در نهایت بنا بر این شد که حداقل دو فیلم به سودای سیمرغ راه یابند و یک داور از سینمای مستند یا فردی که با سینمای مستند آشنا است و در سینمای داستانی فعال، مانند رخشان بنی‌اعتماد یا خسرو سینایی یا محمدرضا اصلانی عضو هیات داوران جشنواره باشند؛ اما در نهایت دو اتفاق ناخوشایند رخ داد. ابتدا این که دوستان به تعهد خود عمل نکردند و داوری که بنا بود از جامعه مستندسازان در جمع داوران باشد، انتخاب نشد. نکته دیگر این که داورانی چون رسول صدرعاملی اعلام کردند آثار مستند را داوری نکرده‌اند و تصمیم پیرامون آن را به دبیر سپرده‌اند.»
در ادامه این جلسه مستندسازان که نیمی از آن‌ها مخالف با حضور مستند در جشنواره فیلم فجر به این شکل بودند و نیمی دیگر استدلال‌هایی برای این شیوه حضور و اصرار بر تداوم آن داشتند، به بیان دلایل خود پرداختند.
محسن استادعلی با بیان این که تعداد مخاطبان سینمای مستند مشخص است، گفت: «ما نباید با پذیرش حضور مستند به این شکل در جشنواره شان خود را زیر سوال می‌بردیم. سال 92 حدود 22 مستند در فجر حضور داشتند و پنج سیمرغ به این حوزه اختصاص یافت، اما در سال 96 دو فیلم راهی سودای سیمرغ می‌شوند و هیچ سیمرغی هم به مستند داده نمی‌شود. ما باید سیمرغ بخش مستند را در فجر احیا کنیم.»
در ادامه حسام اسلامی با اشاره به تولیدات سینمای مستند گفت: «حدود هشتاد فیلم بلند مستند در سال ساخته می‌شوند. ممکن است شرط اکران افتتاحیه در فجر برای دو سال نگران‌کننده باشد، اما در نهایت مستندسازان پی خواهند برد که فیلمشان برای سینماحقیقت مناسب‌تر است و یا جشنواره فیلم فجر.»
مهدی باقری نیز با بیان این که موافق بخش مستقل مستند در فجر است، اظهار کرد: «نباید از داورانی که آموزش فیلم مستند ندیده‌اند توقع داشت فرق میان مستند و داستانی را بدانند و آن را داوری کنند. باید در زمینه مستند سینمایی فرهنگ‌سازی کنیم. موضوع مخاطب عام برای سینمای مستند غلط است و در همه جای دنیا میزان تماشاگر سینمای مستند چندان بالا نیست. باید فکری به حال نمایش فیلم مستند کرد. هنوز زود است که فیلم‌های ما راهی بخش سودای سیمرغ شوند و بهتر است همان بخش مجزای مستند را به همراه سالن‌هایی برای اکران مردمی فیلم مستند در فجر داشته باشیم.»
در ادامه رضا فرهمند با بیان این که فیلمش در دوره اخیر جشنواره فیلم فجر قربانی شده است، تصریح کرد: «با وجود این موضوع من بارها گفته‌ام که جشنواره فجر امسال حرکت رو به جلویی داشته است. باید خودمان را در فضای جدی سینمای حرفه‌ای ببینیم. ما نمی‌توانیم به این بهانه که تعداد مخاطبانمان اندک است، به تولید مستندی که مخاطب مردمی داشته باشد فکر نکنیم. به هر صورت مهم‌ترین اتفاقی که در طی این سال‌ها رخ داده، حضور مستند در سودای سیمرغ است. من معتقدم باید در بخش سودای سیمرغ حضور داشته باشیم، حتی به این قیمت که سال‌های مدیدی سیمرغ نگیریم.»
رامین حیدری‌فاروقی رئیس هیات مدیره انجمن تهیه‌کنندگان سینمای مستند که در جلسه مسئولان جشنواره فجر با مستندسازان هم حضور داشته، درباره شروطی که در این جلسه مطرح شده بود توضیح داد: در آن زمان دیگر مساله پریمیر مطرح نبود چون این بحث سال قبل‌تر عنوان شده بود. بحث تازه این بود که از آن جایی که سازمان سینمایی این جشنواره را برگزار می‌کند و ردیف بودجه یکی است، حضور مستند در فجر منتفی خواهد بود. ما برای حفظ این بخش توضیح دادیم که جشن فجر، جشن ملی سینمای ایران است و شما حق ندارید بخش مستند را از سینما جدا کنید.»
فرهاد ورهرام هم با بیان این که موافق حضور فیلم مستند در فجر نیست، بیان کرد: «من یک بار به عنوان داور در جشنواره فجر حضور داشتم و آن هم به دلیل حضور فیلم «جایی برای زیستن» محسن استادعلی بود. به نظر من این اثر مهم‌ترین فیلم 5 سال اخیر سینمای مستند ایران است که در همان سال که من داور بودم پس از دو بار رای‌گیری جایزه گرفت. از دید من حضور فیلم‌های مستند در سودای سیمرغ مانند مسابقه خرگوش و لاک‌پشت است. اجازه دهید جشنواره فیلم فجر هر تصمیمی می‌خواهد بگیرد و ما تمرکز خود را بر جشنواره سینماحقیقت بگذاریم، چون اعتبار سینمای مستند است.»
معین کریم‌الدینی هم این پرسش را مطرح کرد که اگر امسال سینمای مستند صاحب یک سیمرغ فجر می‌شد، چه اتفاقی رخ می‌داد؟ طباطبایی‌نژاد در پاسخ گفت: «در سال 93 «ایستاده در غبار» که یک مستند بازسازی است، موفق به دریافت سیمرغ شد و نزدیک سه میلیارد تومان در گیشه فروش داشت. امسال به دلیل حضور دو مستند «زنانی با گوشواره های باروتی» و «بانو قدس ایران» در سودای سیمرغ تا به حال ده‌ها درخواست اکران در دانشگاه‌ها و مجامع فرهنگی هنری داشته‌ایم. ضمن اینکه چند هزار نفر هم برای تماشای این دو اثر مستند در جشنواره فجر بلیت خریدند. این درحالی‌ست که برای مثال از مستند «در جستجوی فریده» که یکی از پرمخاطب‌ترین آثار سینماحقیقت بود، چنین استقبالی به لحاظ درخواست نمایش خصوصی نشد.»
کریم‌الدینی پس از پاسخ طباطبایی‌نژاد گفت: «با نگاهی دقیق‌تر به سال 92 تا 94 متوجه اصراری بی‌دلیل برای حضور یازده مستند در فجر می‌شویم که در نهایت برآیند این فیلم‌ها خوب نبود و مخاطب آن را پس می‌زد. سالی هم مانند امسال فیلم‌ها را کاهش دادند، در حالی که مخاطب مستند بسیار است. به نظر من فیلم‌ها باید در سالن اصلی فجر اکران داشته باشند و هیات انتخابی بهترین فیلم‌ها را بدون اصرار بر تعداد آنها انتخاب کنند. به این معنا که بخش مجزای مستند را در فجر داشته باشیم و اگر هیات انتخاب به نتیجه رسیدند که فیلمی می‌تواند با آثار داستانی و در بخش‌های مختلف فنی رقابت کند، آن را به سودای سیمرغ وارد کنند.»
سپس مهرداد اسکویی در این زمینه اظهار کرد: «سینماحقیقت که تا این اندازه در جهان مطرح است و در دنیا ما را با این جشنواره می‌شناسند، چگونه باید به جایگاه درخورش دست یابد؟ ما باید این امکان در جشنواره فیلم فجر را نگاه داریم، به این شکل که آن هم می‌تواند در کنار حقیقت وجود داشته باشد؛ اما بحث اینجاست که چرا جشنواره سینماحقیقت شرط اولین اکران فیلم را ندارد؟ جشنواره‌ای با این تعداد مخاطب چرا باید در تلاش برای راضی کردن تمام افراد باشد؟»
وی تاکید کرد: «ما منتقد سینمای مستند نداریم و این افراد را تربیت نکرده‌ایم. هر فیلمی که در جای دیگر نمایش یافته نباید به جشنواره سینماحقیقت راه یابد، چون این جشنواره ویترین مستندسازان است و آن‌ها باید اثر خود را برای نمایش در فستیوال حقیقت نگاه دارند.»
اسکویی ادامه داد: «ما باید بازار را از آن خود کنیم، اما وقتی دبیر جشنواره دیگرسازی می‌کند، افراد دیگر را بیگانه می‌کند. چرا ما تشکل واحدی برای حمایت از چند اثر مستند برتر سال نداریم؟ وقتی خودمان فیلم‌مان را مطرح نمی‌کنیم نباید از سینمای اکران انتظار داشته باشیم. پشتیبانی از فیلمساز فارغ از هرگونه تفکر الزامی است، در حالی که از دو فیلمی که امسال به جشنواره فجر راه یافتند، هیچ‌گونه حمایت صنفی و دولتی نشد. در جامعه مستندسازی، ما از پشت نیش به سر خود می‌زنیم و نتوانستیم یک تشکل واحد برای پشتیبانی از سینمای مستند کشور به وجود آوریم.»
آزاده موسوی هم ضمن موافقت با نظر معین کریم‌الدینی پیرامون حفظ جشنواره فیلم فجر گفت: «امسال در بخش بازار فیلم برلین شرکت کردم و برای نخستین بار سالنی به عنوان «داک‌سالن» ایجاد شده بود که ویژه فیلم مستند بود و بسیاری از پخش‌کننده‌ها و مسئولان جشنواره‌ها و شبکه‌های تلویزیونی در آن شرکت داشتند. بحث اصلی من موضوع پخش است، چون در این حوزه ضعیف هستیم و بازار فجر فرصت خوبی برای فیلم مستند است. ما باید بخش مستند را در جشنواره فجر نگاه داریم و اگر هیات انتخاب مستندی را پسندیدند، امکان راه‌یابی آن به سودای سیمرغ را فراهم آورند. البته ما هنوز داورهایی در سینمای داستانی نداریم که با سینمای مستند آشنا باشند و باید یک مستندساز در ترکیب هیات داوری حضور داشته باشد.»
مرتضی رزاق‌کریمی هم با تاکید بر این عدم حمایت جامعه مستندسازان از دو مستند «زنانی با گوشواره‌های باروتی» و «بانو قدس ایران» گفت: «دو فیلم حاضر در فجر مورد حمله‌های بدی قرار گرفتند و تخریب‌هایی از سوی جامعه مستندسازی صورت گرفت که باورپذیر نیست. اگر فیلم ما انتخاب نمی‌شود به معنای لابی‌گری نیست و باید این فرهنگ در میان جامعه مستند ایجاد شود.»
وی افزود: «من در فجر 34 و 35 مسئولیت داشتم و فجر را از نزدیک تجربه کرده بودم. به خوبی آگاهم که در دوره‌ای که ما یازده فیلم در بخش مستند داشتیم، چه آسیب‌هایی دیدیم و چه فرصت‌هایی وجود داشت. این دو دوره جزو دوره‌های خوب برای سینمای مستند محسوب می‌شد، اما من در همان زمان شاهد تحقیرهایی از سوی مخاطبان بودم؛ از جمله این که در برج میلاد سیگار کشیدن را به تماشای فیلم مستند ترجیح می‌دادند! من تلاش کردم با تهیه بلیت تک‌سانس برای مستندها فرصت حضور میهمانان ویژه مستندساز را فراهم کنم.»
معاون مستند مرکز گسترش با بیان اینکه تجربه حضور آثار مستند در فجر و در بخشی مجزا تجربه‌ای موفق نبود، تصریح کرد: «تضادی میان حرف‌های برخی دوستان در این جا وجود دارد و سوال اینجاست که به هر حال ما مخاطب می‌خواهیم یا خیر؟ از یک سو درباره‌ی معیشت مستندسازان حرف می‌زنیم و از تولیدات اندک می‌گوییم؛ از سوی دیگر مخالف مخاطب انبوه هستیم و از مخاطب خاص مستند حرف می‌زنیم. ما هنوز بلاتکلیف هستیم و بسیاری از اوقات فراموش می‌کنیم که می‌خواهیم فیلم مستند درآمدزا باشد.»
وی در ادامه عنوان کرد: «امسال در میان 25 فیلم بخش سودای سیمرغ، آثار مستند توانستند رتبه پانزدهم جدول رضایت مخاطب را به خود اختصاص دهند و این نکته مهمی است. سینماگران نگران ورود مستند به سودای سیمرغ بودند، چون از سهم حضور آن‌ها کاسته می‌شد.»
رزاق‌کریمی در ادامه گفت: «من همچنان معتقدم ارزش حضور مستند در سودای سیمرغ بیش از حفظ بخش مجزای مستند در فجر است. باید تلاش کنیم سیمرغ مستند هم داشته باشیم، اما اتفاق مهم‌تر که به فرهنگ‌سازی منجر خواهد شد، حضور مستند در سودای سیمرغ است. معتقدم باید با بلندنظری بیشتری به این عرصه بنگریم.» در پایان این نشست، مقرر شد تا ضمن برگزاری جلسات مشورتی دیگر، برآیند نظر جامعه مستندسازان توسط مدیرعامل «مرکز» به سازمان سینمایی و شورای سیاستگذاری جشنواره فیلم فجر ارائه شود.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام