EBTEKAR NEWSPAPER
سه شنبه, 29 آبان 1397   Tuesday 20 November 2018

سرمقاله

تغییر در شکل روابط تهران و بغداد

جلال‌خو ‌ش چهره

سیدحسین رسولی
این روزها نمایش «از خط زرد فاصله بگیرید» به نویسندگی الهه مجلسی و کارگردانی رضا رشادت و تهیه‌کنندگی سجاد افشاریان در تالار مولوی روی صحنه رفته است. این نمایش به شکل مستند به مترو تهران و پدیده خودکشی‌های درون آن می‌پردازد. خودکشی‌هایی که برخی از کنار آن به راحتی می‌گذرند و برایشان مهم نیست که انسانی دست به خودویرانگری زده است. این نمایش بر خلاف بسیاری از نمایش های سرگرمی‌ساز دغدغه اجتماعی دارد.
گروه نمایشی «از خط زرد فاصله بگیرید» در واکنش به بازداشت سعید اسدی رئیس تئاتر شهر و مریم کاظمی کارگردان تئاتر اجرای یک روز از نمایش خود را متوقف کرد و به این بازداشت واکنش نشان داد. به بهانه بررسی این اتفاق و نمایش «از خط زرد فاصله بگیرید» پای صحبت‌های رضا رشادت نشسته‌ایم.
بسیاری از نمایش‌های روی صحنه تئاتر دغدغه گیشه و سرگرمی دارند؛ ولی شما بر خلاف رویه معمول سراغ دغدغه اجتماعی مهمی رفته‌اید. خودکشی‌های درون مترو تهران را به تصویر کشیده‌اید. چه شد که به این سمت رفتید؟
در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که برای شخص من امکان ندارد به اتفاق‌های جاری در این جامعه بی توجه باشم. البته هیچ نقدی به نمایش‌های سرگرمی‌ساز ندارم. برای من تئاتر این است که درباره اتفاقات پیرامون خودش صحبت کند. اتفاقاتی که باید آنها را روی صحنه ببریم و این پدیده‌های اجتماعی را با مخاطب‌ها به اشتراک بگذاریم و نظر آنها را هم جویا شویم. به نظرم در کنش و واکنش بین تئاتر و تماشاگر می‌توان به یک نتیجه مثبت رسید. خود من هم به نتیجه مشخصی خواهم رسید.
در درجه اول به سوی شیوه تئاتر مستند رفته‌اید. اما اگر خوب به کار نگاه کنیم از تئاتر فرمالیستی هم بهره گرفته‌اید. درست است؟
در واقع، تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» یک نمایش مستند است. در ابتدا هم می‌خواستیم صرفا یک نمایش مستند کار کنیم. بعد از چند روزی که از پژوهش و جمع‌آوری اطلاعات گذشت، متوجه شدیم که این اطلاعات مستند برای اجرای یک تئاتر کافی نیست. از سوی دیگر، برای شیوه جزئیات اجرایی که روی صحنه می‌بینید، عمد و قصدی داشتیم. ما فقط نمی‌خواستیم نمایشی مستند را برای تماشاگر روی صحنه ببریم بلکه قصدمان این بود که به خوبی به شخصیت‌های نمایش هم نزدیک بشویم.
به نظر می‌رسد که در این روزها ارتباط با تماشاگر از طریق تئاترهای مستند پیچیده شده است. اغلب تماشاگرها این روزها از نمایش‌های رئالیستی دور شده‌اند و بیشتر به سوی نمایش‌های سرگرمی‌ساز رفته‌اند. شاید حال مردم آنچنان خوب نیست. درباره چگونگی برقراری ارتباط با تماشاگرها بگویید.
در حقیقت، اعتقاد دارم که خود تئاتری‌ها هستند که فضایی سطحی را در اختیار تماشاگر گذاشته‌اند. تئاتری‌ها هستند که سلیقه تماشاگر را کم یا زیاد می‌کنند. آشنایی تماشاگر با هر نوع از تئاتری از طریق تئاترهای روی صحنه رقم می‌خورد. به نظرم، برخی تئاترهای چند سال اخیر به گونه‌ای بوده است که سلیقه و انتظار تماشاگر را پایین آورده است. ما کاری کرده‌ایم که تماشاگر هم راحت بگیرد. با این احوال، در تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» مخاطب‌های دیگری را مورد هدف قرار دادیم. قرار نبود که برای مخاطب روز لذت‌بخشی بسازیم. تماشاگر نباید با احساس شادی و خوشحالی از سالن نمایش ما بیرون می‌رفت. ما می‌خواستیم کاری جدی بکنیم. به شکل خیلی عجیبی هم بیشتر تماشاگرها از تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» راضی بودند. تا حالا نشده بود که چنین نظرهای مثبتی را از طریق تماشاگرها دریافت کنم. تاکنون چنین ارتباط مثبتی با تماشاگرهای تئاتر برقرار نکرده بودم. تغییر سلیقه تماشاگر بر عهده تئاتری‌هاست. هر نوع اتفاقی هم که در این زمینه بیفتد به خاطر تئاترهاست.
امروز صبح اخبار را می‌خواندم و متوجه شدم که ۵ درصد به میزان خودکشی‌ها افزوده شده است. کیفیت زندگی کارگرها هم ۵۲ درصد کاهش یافته است. تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» هم به خودکشی می‌پردازد. در این باره توضیح بدهید.
یکی از این روزها هم روز جهانی پیشگیری از خودکشی بود. آمار خودکشی نسبت به سال گذشته به شکل وحشتناکی بالا رفته است. مرگ‌های خود خواسته دلایل بسیاری چه از نظر اقتصادی و چه اجتماعی و روانی دارد. هر انسانی نسبت به بیماری که دارد ممکن است به سمت مرگ خودخواسته حرکت کند. بسیاری از آدم‌ها هستند که به مرگ فکر می‌کنند و برخی از آنها هم هستند که نمی‌توانند فکرهایشان را به خوبی کنترل کنند. در شرایط این روزها باید بیشتر از گذشته به خودکشی توجه کنیم. آمار خودکشی‌های ناموفق رو به کاهش است. وقتی کسی ادعا می‌کند که می‌خواهد خودش را بکشد باید جدی‌تر گرفته شود. باید به او کمک شود. باید خیلی بیشتر حواسمان به آدم‌های اطرافمان باشد. آنها اگر قصد خودکشی دارند باید حتما به پزشک مراجعه کنند و تحت درمان قرار بگیرند. این مسئله خیلی جدی است!
به نظر می‌رسد که میزان خودکشی‌ها به شدت رو به افزایش است و شاید با تراژدی به شدت تلخی روبه‌رو بشویم. چند ماه پیش پیرزنی در محل زندگی ما به دلیل اینکه از پس هزینه اجاره خانه بر نمی‌آمد و کرایه‌ خانه‌اش افزایش پیدا کرده بود، خودش را با عصا به پشت‌بام آپارتمان رساند و از آنجا به پایین پرید.
وضعیت خیلی وحشتناک شده است. در ایران با توجه به مشکلات اقتصادی این مسئله حادتر شده است. ولی توجه کنید که مشکل فقط اقتصادی نیست. ما انسان‌ها دیگر کنار هم نیستیم. وقتی شخصی مشکل اقتصادی فوق‌العاده‌ای دارد با معضلات عدیده‌ای هم از سوی اطرافیانش تهدید می‌شود. انتظارات از افراد خانواده هم بالاتر رفته است. آدم‌ها باید بیشتر به اطرافیان خودشان توجه کنند. به نظرم راه برون رفت از این فاجعه تنها خودمان هستیم. ما انسان‌ها باید برای دیگران کاری انجام بدهیم. در تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» هم دست روی همین موضوع گذاشته‌ایم. مسائل فرهنگی در کنار اقتصاد مهم است.
متاسفانه سعید اسدی و مریم کاظمی در چند روز گذشته بازداشت شدند. از معدود گروه‌های نمایشی که به این وضعیت واکنش نشان داد شما بودید.
گروه تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» تصمیم گرفت که به بازداشت دو تئاتری واکنش نشان بدهد. ما به سالن و شخص دیگری هم کار نداشتیم. همان‌طور که در تئاتر «از خط زرد فاصله بگیرید» می‌گوییم که: «باید نگران دیگری باشیم.» گروه نمایشی ما هم به مشکلات تئاتری‌های دیگر واکنش نشان داد. با اجرا نرفتن تلاش کردیم به کسی که حالش خوب نبود توجه کنیم. همین! خدارا شکر هم این مشکل رفع شده است و هم دکتر اسدی و هم خانم کاظمی آزاد شده‌اند.
آیا چرخ اقتصاد تئاتر برای شما می‌چرخد؟ اگر نمی‌گردد باید چه کنیم؟
به نظرم، این موضوع بسیار کلانی است. به طور مشخص باید ببینیم که تئاتر تا چه میزان برای جامعه ما مهم است. باید بررسی کنیم که چند اثر نمایشی در یک شب در شهر تهران روی صحنه می‌رود و از این میزان چه تعدادی به سوددهی می‌رسند؟ آنهایی که سود کرده‌اند از چه ویژگی‌هایی برخوردار هستند؟ آیا موضوع یا چهره‌ مهم است؟ به نظرم، به تئاتر قرن هجدهم اروپا بازگشته‌ایم.
این هنر در اروپا در قرن بیستم به شکوفایی رسید و مشکلات خود را رفع کرد. اقتصاد تئاتر ایران مریض است. معلوم نیست که جامعه و دولت از تئاتر چه می‌خواهند؟ مشخص نیست که چه میزان باید برای تئاتر هزینه شود؟ در حال حاضر هیچ حمایتی از تئاترها نمی‌شود و همه چیز در حد شوخی شده است. هنرمندان مجبور هستند که پول در بیاورند و به همین منظور مجبور شده‌اند که وارد یکسری بازی‌های عجیب بشوند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام