EBTEKAR NEWSPAPER
پنج شنبه, 28 شهریور 1398   Thursday 19 September 2019

سرمقاله

تحقق مطالبه تامین امنیت زنان در قوه قضاییه

سیده‏فاطمه ذوالقدر

با خروج آمریکا از برجام، تحریم‌های مرتبط با فروش نفت خام از 14 آبان دوباره اجرایی خواهند شد. با توجه به تجربیات دور قبلی تحریم‌ها، در این دور نیز شاهد کاهش قابل ملاحظه‌ای در میزان فروش نفت خام کشور مطرح شده است که پالایش بیشتر نفت خام در پالایشگاه‌های داخلی یکی از پیشنهاداتی است که در این میان مطرح می‌شود. موافقان این ایده بر دو استدلال کلی به عنوان دلایل اصلی موافقتشان تاکید دارند:
الف) ایجاد ارزش افزوده: در مقایسه با فروش نفت به صورت فرآوری نشده، این روش باعث افزایش قیمت نفت خام شده و برای کشور ارزش افزوده ایجاد می‌کند. این امر باعث می‌شود از میزان خام فروشی کشور کاسته شود.
ب) امکان فروش آسان‌تر فرآورده‌های نفتی: تجربه دور قبلی تحریم‌ها به ما نشان داد که فروش فرآورده‌های نفتی به دلایلی همچون تنوع بالاتر متقاضیان و حجم کوچک فرآورده‌های پالایشی نسبت به نفت خام از سهولت بیشتری برخوردار است.
اما قبل از پرداختن به مزایای پالایش بیشتر نفت خام در داخل کشور باید به این سوال پاسخ داد که آیا پالایشگاه‌های داخلی ما ظرفیت و توان پالایشی میزان بیشتر نفت خام را دارند؟ و پالایش بیشتر نفت خام در این پالایشگاه‌ها، ارزش اقتصادی دارد؟ پاسخ دقیق به این سوال نیازمند بررسی دو جنبه ظرفیت مورد استفاده در پالایشگاه‌های داخلی و سبد فرآورده‌های تولیدی این پالایشگاه‌هااست.
ظرفیت پالایشگاه های داخلی
در بررسی عملکرد پالایشگاه‌ها با دو عدد متفاوت مواجه‌ایم. عدد اول که اصطلاحا به نام ظرفیت اسمی یا طراحی نامیده می‌شود ظرفیتی است که پالایشگاه بر آن اساس طراحی و ساخته شده است و عدد دیگر که اصطلاحا به آن ظرفیت بالفعل می‌گویند بر اساس میزان خوراک استفاده شده در هر روز اندازه‌گیری می‌شود.
بنا به برخی ملاحظات عمدتا فنی مانند اصطحلاک پایین‌تر واحدهای پالایشی، آلودگی‌های کمتر محیط زیستی و مشکلات تهیه خوراک یا فروش فرآورده، ظرفیت بالفعل یک پالایشگاه همیشه در سطحی کمتر از ظرفیت طراحی است و انتظار می‌رود تا ظرفیت بالفعل عددی در حدود 80 الی 90 درصد ظرفیت اسمی آن باشد.
با نگاهی به ظرفیت عملیاتی پالایشگاه‌های آمریکا در سال 2016 در می‌یابیم که این نسبت در پالایشگاه‌های ایران به دلیل مسائلی همچون تحریم‌ها بسیار بالا است به نحوی که طبق ترازنامه هیدروکربنی سال 1394 میانگین ظرفیت عملیاتی بیش از 100% است و این عدد برای پالایشگاهی مانند پالایشگاه اصفهان حتی بالغ بر 133% بوده است. مساله نگران کننده در این مورد این است که با بالا رفتن این نسبت هم اصطحلاک پالایشگاه به صورت فزاینده‌ای بالا می‌رود که این خود موجب افزایش شدید در هزینه‌های تعمیر و نگهداری می‌شود و از سوی دیگر باعث کاهش ارزش سبد تولیدی پالایشگاه با افزایش سهم فرآورده‌های سنگین مانند نفت کوره خواهد شد.
الگوی پالایشی پالایشگاه های داخلی
بخش مهم دیگر به منظور بررسی هر پالایشگاه، مطالعه سبد محصولات آن پالایشگاه است. به طور کلی هر چه یک پالایشگاه دارای تکنولوژی بالاتری باشد، سهم فرآورده‌ای سبک و میان تقطیر در فرآورده‌های آن بیشتر خواهد شد و هرچه یک پالایشگاه تکنولوژی پایین‌تری داشته باشد، سهم فرآورده‌های سنگین آن بیشتر خواهد شد.
با نگاهی به سبدهای پالایشی چند کشور منتخب مشاهده می‌شود که متاسفانه سهم عمده پالایشی در کشور ما متعلق به نفت کوره است که ارزش افزوده بسیار پایینی دارد اما در تولید فرآورده استراتژیکی مانند بنزین حتی از متوسط جهانی هم ضعیف‌تر عمل کرده‌ایم و این درحالی است که این عدد برای کشوری مانند آمریکا در حدود 40 درصد و بیش از دو برابر ما است. همچنین نفت کوره به عنوان کم ارزش‌ترین فرآورده پالایشی تنها سهم 4 درصدی از سبد پالایشی در آمریکا را داراست و متوسط جهانی تولید نفت کوره نیز در حدود 13 درصد است، اما این عدد برای پالایشگاه‌های ایران در حدود 28 درصد است. این حجم فرآورده نشان از نیاز بالای پالایشگاه‌های ایران به سرمایه گذاری و بهبود تکنولوژی‌های خود دارد. برای مثال طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۲ کشور چین توانست درصد تبدیل نفت خام به نفت کوره را تا ۷۲ درصد کاهش دهد.
نتیجه گیری
امروزه با تغییرات رخ داده در بازارهای نفت دنیا و افزایش عرضه نفت، صنعت پالایشی یکی از صنایع فعال در کشورهای دنیا به شمار می‌آید و کشورها تلاش دارند تا با انجام سرمایه‌گذاری‌ها، امنیت انرژی خود را تامین و از واردات فرآورده مستقل شوند.در ایران نیز با شروع دوباره تحریم‌ها، بحث استفاده از ظرفیت‌های داخلی به منظور کاهش اثر تحریم‌ها دوباره مطرح شده است.
در این میان بحث پالایش بیشتر نفت خام در پالایشگاه‌های کشور نیز یکی از بحث‌های داغ به شمار می‌رود. اما به این منظور باید تمام زوایا را مورد تامل قرار داد. همان گونه که در بالا اشاره شد، پالایشگاه‌های داخلی با حداکثر توان در حال فعالیت هستند و توان پالایش نفت خام بیشتری را ندارند و از طرف دیگر به دلیل عمر بالا، تکنولوژی این پالایشگاه‌ها بسیار قدیمی است به نحوی که عمده سبد پالایشی، متعلق به فرآورده‌های با ارزش افزوده کم است. از این رو به نظر می رسد که نمی توان از پالایشگاه‌های داخلی به منظور راه حلی برای کاهش اثر تحریم‌ها استفاده کرد؛اما در صورت سرمایه‌گذاری دولت و بهبود تکنولوژی در همین پالایشگاه‌های موجود، می‌توان ارزش افزوده این پالایشگاه‌ها را به میزان قابل توجهی ارتقا بخشید و همچنین کشور را در مقابل تحریم‌های فرآورده‌ها مانند بنزین مقاوم کرد.
* پژوهشگر انرژی اندیشکده مطالعات حاکمیت
و سیاست‌گذاری دانشگاه شریف


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام