سرمقاله

مزن بی‌تامل به گفتار دم

رضا دهکی

* محسن علی پور (هِکی)-ریشه تفکر سلفی گری به جریانی در نیمه نخست سده سوم هجری قمری، تحت عنوان «اصحاب حدیث» می رسد. در این میان دوره احمد بن حنبل را می توان نقطه عطفی در تاریخ مخالفت های اصحاب حدیث با گروه های مخالف آن مانند معتزله و اهل رای، شیعه و جماعت های منتسب به آنان دانست. در اواخر قرن هفتم و اوایل قرن هشتم احمد ابن تیمیه و سپس شاگرد او ابن قیم جوزی، عقاید حنابله را به گونه ای افراطی احیا کرد. سرانجام محمد بن عبدالوهاب نجدی با الهام از اندیشه های ابن تیمیه و شاگرد او ابن قیم جوزی و با طرح مجدد ادعای بازگشت به اسلام اصیل، اندیشه پیروی از سلف صالح را بار دیگر رواج داد و قرائت بسیار افراطی به منازعات کلامی می آورد. سلفیه بعد از محمد بن عبدالوهاب به صورت یک شکل و ساختار سیاسی در آمد و هم پیمانی وی با محمد بن سعود پایه گذار حاکمیت آل سعود در عربستان به این روند تسریع بخشید. علاوه بر سرزمین حجاز، مصر نیز از تغییر و تحولات عقیدتی بر کنار نماند و سلفی های این کشور با اقدامات و فعالیت های حسن البناء و جنبش اخوان المسلمین، سیر جدیدی در آموزه های عقیدتی تجربه کردند آنان به جهاد بپردازند. حمایت عربستان و کشورهای حاشیه ای خلیج فارس هم هماهنگی فراوانی میان سلفیون سنتی و جنبش اخوان المسلمین ایجاد کرد. از سویی دیگر دیدگاه ضد سوسیالیسم سلفیون جدید به خصوص در جریان جنگ های نیروهای جهاد افغانستان با شوروی مورد توجه شیوخ وهابی عربستان قرار گرفت.
جریان های سلفی را با توجه به رفتار، افکار و رویکردهای سیاسی می توان به سه جریان متمایز در سطح جهان عرب تقسیم کرد که شامل سلفی های سنتی، علمی و سلفی های جهادی می شوند. جریان سلفی جهادی در گروه ها و شبکه هایی القاعده و جریان های وابسته به آن متمرکز هستند . طی چند دهه اخیر، جنبش سلفی معاصر و حرکت هایی که تکفیری یا جهادی نامیده می شوند، احیاء شده اند. القاعده، شبکه ها و جریان های همسو به این دسته وابسته اند. این گروه ها از جریان سنتی عملگراتر هستند و تغییرات حاکمیت را در استراتژی خودشان در نظر می گیرند. این گروه ها گرایش تکفیری دارند و با حکومت برخورد سیاسی و نظامی می کنند. گرایش های اجتماعی و سیاسی آنها نیز قوی تر است. در واقع تحولات اجتماعی – سیاسی را به طور ابزاری، با تفاسیر مختلف قرآنی توجیه می کند.
جریان سلفی های جهادی که از دهه 1990 در خاورمیانه و شمال آفریقا رشد یافته و در یک دهه گذشته در قالب القاعده فعالیت خود را در کشورهای منطقه ادامه داده اند، پس از تحولات افغانستان و عراق، اینک سوریه را مهم ترین بستر برای حضور و پیشبرد اهداف خود می دانند. در واقع با آغاز ناآرامی ها و گسترش تنش ها در سوریه، این کشور به صحنه جهاد جدیدی تبدیل شد و این گروه ها برای نبرد مقدس خود به سوریه عزیمت کردند. فـــرو افتـــادن سوریه در بی ثباتی و منازعات داخلی که از ویژگی های فرقه ای نیز برخوردار شده است، به القاعده فرصت داده که نیروهای خود را از کشورهای مختلف از جمله افغانستان، پاکستان، کشورهای عربی مانند عراق، عربستان سعودی و شمال آفریقا به خصوص تونس و لیبی به سوریه منتقل کند. در همین راستا جبهه النصره و گروه های سلفی جهادی به یکی از جریانهای فعال داخلی در بحران سوریه تبدیل شده اند، و تلاش خود را برای سرنگونی بشار و نظام علویان گرفته اند. زیرا از نظر آنها علویان رافضی می باشند بنابراین برای سرنگونی حکومت آنها و ایجاد حکومت اسلامی جهاد لازم و جایز می باشد.
از آنجا که نیروهای القاعده دارای ویژگی هایی مناسب همچون سازماندهی و نظم، تعصب مذهبی و تجربه نبرد در افغانستان، عراق و لیبی کسب بودجه و منابع مالی از هواداران سنی خود در منطقه خلیج فارس و هم چنین توانمندی های انجام عملیات مرگبار هستند، ارتش آزاد سوریه به آنها نیاز دارد و از آنها استفاده می کند. مجموعه اقداماتی که توسط گروه های القاعده و سلفی های جهادی در سوریه سازماندهی و اجرا می شود شامل ترور، بمب گذاری، کشتار علویان، طرفداران آنها و.... تشدید شکافهای مذهبی است. این مولفه ها باعث افزایش، سردرگمی نیروهای امنیتی – نظامی و همچنین باعث تشدید بحران و بی ثباتی شده، که نظام را با چالش های حیاتی روبرو کرده است. در هر صورت، افراط گرایی گروه های تروریستی مانند القاعده تهدیدهای مهمی برای امنیت و ثبات منطقه ای ایجاد کرده اند. در طول دو دهه گذشته رشد و فعالیت این گروه ها نگرانیهایی برای بازیگران منطقه ای و حتی قدرت های بین المللی به وجود آورده است. افغانستان، پاکستان و عراق سه حوزه اصلی فعالیت گروه های افراط گرا در طول سالهای گذشته بوده اند. اما این گروه ها به رغم تداوم فعالیت های خود نتوانستند به اهداف اصلی خود دست یابند. با شکل گیری ناآرامی ها در سوریه بستر مناسبی برای گروه های سلفی و القاعده ایجاد شده و افراط گرایان به رغم همکاری کنونی با سایر نیروهای مخالف امیدوارند هدف اصلی خود را برای ایجاد دولت اسلامی در این کشور محقق یا از سوریه به عنوان پایگاهی برای افزایش فعالیت های خود در سطح منطقه استفاده کنند. جنبش سلفی گری از نوع خشن آن، که مهم ترین و معروف ترین نمونه اش گروه القاعده است، پیامدهای منفی بسیاری نه تنها برای خود دارد بلکه تداوم این وضعیت حتی جهان اسلام را تهدید خواهد کرد و خطرهای بسیاری را برای آن در پی خواهد داشت؛ زیرا هم چهره اسلام را مخدوش می کند و هم اینکه وقتی غرب به این بهانه وارد سرزمینی از قلمرو اسلام می شود و آن را تصرف می کند، این پتانسیل های مبارزه را به خود جذب می نماید.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام