EBTEKAR NEWSPAPER
سه شنبه, 20 آذر 1397   Tuesday 11 December 2018

سرمقاله

بهانه‌های فرار از توسعه

علیرضا صدقی

گروه ایرانشهر - ۶۰۰ تا ۷۰۰ سال زمان نیاز است تا به طور متوسط یک سانتی‌متر خاک از سنگ مادر ایجاد شود. خاک به راحتی در ایران به صورت سالانه ۲ میلیارد تن دچار فرسایش و از چرخه تولید غذا خارج می‌شود.
می‌گویند در آینده، فرسایش خاک مهم‌ترین چالش زیست‌محیطی است که کره زمین و انسان‌ها با آن روبه‌رو خواهند بود. چالشی که می‌تواند سرتاسر کره زمین را تحت سیطره خود درآورد. بحران گرسنگی در نبود خاک حاصلخیز مهم‌ترین پیامد بی‌توجهی به خاک است. خاک برخلاف تصور عمومی که به عنوان یک منبع تجدیدشونده شناخته می‌شود، از آنجایی که زمان بسیاری تا بازتولید نیازمند است یک منبع تجدیدناپذیر است. موضوع تجدیدپذیر بودن خاک به سال‏های ۱۹۷۰ در انگلستان باز می‌گردد و همانطوری که گفته شد از آن پس در تمام منابع از خاک به عنوان یک منبع تجدیدشونده نامبرده شده است اما نکته مهمی که در اینجا فراموش شده دوره زمانی لازم برای تجدید و بازتولید خاک است. برای تولید خاک به مقدار یک اینچ زمان‌های بسیار متفاوتی از ۱۰۰ تا ۳۰۰ سال محاسبه شده است. آیا این دوره زمانی تناسبی با فرسایش تشدید شونده‌ای که انسان غالبا عامل اصلی در بوجود آمدن آن بوده است دارد؟ آیا اصولا خاک فرصتی برای بازتولید و تجدید شدن حتی به مقدار یک اینچ را پیدا می‌کند؟ متاسفانه تبیین غلط دیدگاه تجدیدپذیری خاک باعث شده تا این منبع طبیعی بیش از توان خود مورد استفاده و بهره‌برداری قرار گیرد به طوریکه امروزه شاهد بروز مشکلات جدیدی در بحث فرسایش خاک مانند هدررفت عناصر غذایی و افت کیفیت خاک هستیم.
ایران نیز رتبه بالایی در فرسایش خاک در جهان دارد. بر اساس گزارش سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری میزان فرسایش خاک در ایران حدود ۲ میلیارد تن در سال برآورد شده است (حدود ۱۶/۷ تن در هکتار) که با شاخص جهانی ۵ تا ۶ تن در هکتار، فاصله بسیار زیادی دارد. اثرات این میزان فرسایش خاک بالغ بر ۲۳۶ میلیون متر مکعب رسوب‌گذاری در مخازن پشت سدها و به میزان حدود ۵۰۰ میلیون متر مکعب رسوب‌گذاری در شبکه‌های آبیاری و زهکشی مدرن و سنتی و از دسترس خارج شدن هزاران هکتار اراضی مزروعی است. از دسترس خارج شدن زمین‌های کشاورزی برای کشت در وضعیت بدی که بارندگی و منابع آبی زیرزمینی ایران دارند چالش تامین منابع غذایی را چند برابر شدیدتر می‌کند.
به گزارش ایسنا، عیسی اسفندیارپور، عضو هیئت علمی دانشگاه رفسنجان در همایشی که به مناسبت روز جهانی خاک در دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی برگزار شده، درباره علل و عوامل فرسایش و آلودگی خاک ایران گفته است: استفاده بی‌رویه کودهای شیمیایی، خاکورزی‌های بی‌رویه و نابجا و نیز تجمع عناصر سنگین در خاک‌های کشاورزی سبب آلودگی خاک نشده است. در صورتی که به این عنصر ضروری برای حیات، نگاه ویژه و راهبردی نشود، دنیا و به‌خصوص ایران باید منتظر گسترش بیماری‌هایی باشد که از طریق خاک به گیاه، حیوان و انسان منتقل می‌شود. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد با اشاره به غفلت‌های انجام شده در حفظ خاک گفت:‌ باید به دور هرگونه مصلحت اندیشی به سمت بازگرداندن مواد آلی خاک و توجه به کشاورزی حفاظتی حرکت کنیم و کود شیمیایی را کنار بگذاریم.
سیدجمال سجادی‌پور، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد‌ در این همایش افزود: در سال‌های گذشته در حفظ خاک و جلوگیری از کاربری زمین‌های کشاورزی غفلت‌های زیادی شده است. وی با اشاره به اینکه عده‌ای معتقدند چون آب کم است باید زمین‌ها تغییر کاربری داده شوند، افزود: این نگاه غیرپایدار در کمیسیون‌های ماده پنج، همچنان وجود دارد و به عنوان یکی از منابع درآمدی شهرداری‌ها تلقی می‌شود به گونه‌ای که 30 تا 40 درصد درخواست‌های این کمیسیون در شهرها مربوط به همین موضوع است. رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان یزد با تاکید بر لزوم تغییر نگاه‌های در توسعه گفت: باید با دوری از مصلحت اندیشی و نگاه منطقه‌ای و بخشی در مباحث قانونی و اجرای آن، به سمت نگاه توسعه پایدار گام‌های جدی برداریم .
محمدحسین پاپلی یزدی، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس یکی از معضلات عمده خاک را دید اقتصادی جوامع بشری به آن دانست و بیان کرد: در اقتصاد سنتی عدالت اجتماعی و کمک به زنده ماندن ضعیفان، محور بوده ولی امروز به دلیل عدم رعایت قوانین کشور و بی توجهی به دانش و مدیریت بومی شاهد فرسایش شدید خاک در بخش کشاورزی هستیم. این استاد دانشگاه تصریح کرد: اجرای قوانین موجود در زمینه حفظ و نگهداری خاک، اضافه کردن درس حقوق به دروس دانشجویان منابع طبیعی و کشاورزی و همچنین گسترش دانش بومی از مهم‏ترین اقدامات برای کاهش مشکلات خاک کشور است.
سمیه قاسمی، مدیر گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی نیز در خصوص برگزاری این همایش گفت: منابع خاک کشور به عنوان ثروت عظیم ملی و بستر اصلی کشاورزی و محیط‌زیست، در قرن گذشته در سطح جهانی و ملی، مورد بی‌مهری قرار گرفته و این عدم توجه باعث بروز مشکلات عدیده‌ای در بهره‌وری کشاورزی و حفاظت محیط زیست شده است. وی افزود: بعضی از این مسائل همچون هدررفت و تلفات خاک، کاهش باروری و توان تولید اراضی، افت کیفیت و ارزش غذایی محصولات، کمبود آب و پایین بودن بهره‌وری مصرف آن، افزایش وقوع حوادث غیرمترقبه و بحران‌های زیست محیطی از قبیل سیل، خشکسالی، ریزگردها، تهدید بهداشت و سلامت جامعه و همچنین ضرورت تولید غذای بیشتر برای جمعیت روزافزون، زنگ خطر را به صدا درآورده است.
در هر حال از آنجایی که خاک هرکشوری میراث و ثروت آن کشور، منبع حیات جامعه، بستر تولید محصولات کشاورزی و مواد غذایی، زیستگاه گیاهان و جانوران، پالایشگاه آلودگی‌های محیطی و در نهایت منبع نگهداری آب در آن کشور محسوب می‌شود، بنابراین نابودی و از بین رفتن این منبع حیات جامعه را دچار مشکل خواهد کرد. طی سال‌های اخیر در ایران آنچنان که به بحث آب پرداخته شده به خاک توجه نشده است، در حالی‌که به گفته کارشناسان حل مشکل منابع آب کشور بدون توجه به خاک امکان پذیر نیست.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام