EBTEKAR NEWSPAPER
چهارشنبه, 03 بهمن 1397   Wednesday 23 January 2019

سرمقاله

کشتی طوفان‌زده مطبوعات

علیرضا صدقی

مریم ثابت قدم اصفهان*- تابلویی با ابعادی بزرگ، از هنرمند ایرانی، کامران یوسف‌زاده با نام مستعار «وای‌زی کامی»، از برجسته‌ترین هنرمندان معاصر که در دهمین حراج بزرگ تهران با برآورد قیمت 800 میلیون تا یک میلیارد و دویست میلیون تومان به نمایش گذاشته شده؛ پیامی فلسفی و جهان‌شمول دارد و با ارجاع به خاطرات نوستالژیک هنرمند، ابعاد درونی و الوهی شخصیت انسانی را در قالب خود‌نگاره مورد توجه قرار می‌دهد. چهره در این تابلو مبین ساحت نمادین روح و معصومیت نهادینه است که چونان دریچه‌ای به سمت جهانی پر‌رمز و راز گشوده می‌شود و از معمای درونی و هستی‌شناسانه انسان پرده برمی‌دارد. از این‌‌روست که «صورت» در فرهنگ نمادها به‌عنوان تجلی راز، الوهیت پنهان و همچنین انعکاسی از انرژی امیال و عواطف درونی انسان توصیف می‌شود. انسانی که از ورای نگاه درون‌شناختی‌اش که گویی به فراسوی خویشتن می‌نگرد، بر وجوه معنوی موجودیت خویش صحه می‌گذارد و تعریفی از خود ارائه می‌دهد که مبتنی بر ارزش‌های فراشخصیتی اوست.
این مضمون فلسفی، یادآور اندیشه امانوئل مونیه و گابریل مارسل به تبعیت از آموزه‌های آنری برگسون است که پرسش از هستی را به مثابه یک راز بزرگ مطرح کرده و با طرح مصادیقی چون «شخص‌گرایی»، هویت را به منزله آنچه که از وجود فردی نیز فراتر می‌رود؛ تعبیر می‌کند. بنا‌بر‌این نظرگاه، راز بزرگ هستی از راز هویت انسانیِ «من» به‌عنوان موجودی متشکل از جسم و روح و متعاقبا مشارکت «من» در هستی سرچشمه می‌یابد. مشارکتی که بی‌شک در جمع انسانی و در رابطه «من» با سایر انسان‌ها محقق می‌شود. لذا هنرمند در نگاهی هستی‌شناسانه به شخصیت تابلو ، آن را چونان بخشی از سرگذشت و همبسته با هویت خویش ادراک می‌کند. در اینجا حافظه در «منِ» او حضور دارد و چیزی از گذشته را پیوسته به زمان کنونی منتقل کرده و حتی از آن هم فراتر می‌رود. از این‌رو چهره به چیزی فراتر از آنچه که هست بدل می‌شود و درون‌مایه شهودی آن، ما را به وضعیتی فراسوی تجربه انسانی سوق می‌دهد. در این‌صورت تصویر با عبور از ملاحظات فرمالیستی، ماهیت مفهومی و تمثیلی خود را متجلی کرده و چه بسا تاثیرپذیری‌اش از مقوله «حافظه» آنری برگسون را نیز آشکار می‌سازد؛ چنان‌که با استناد به کتاب «ماده و حافظه» وی چنین می‌خوانیم: «مادامی که در جست‌وجوی خاطره‌ای فرّار هستیم؛ کنشی ما را از زمان حال جدا می‌‌کند و به گذشته پیوند می‌دهد. این وضعیت بینابینی به فوکوس یک دوربین شبیه است. تا زمانی که خاطره در وضعیت نهفته است؛ صرفا خودمان آماده پذیرش ذهنی آن هستیم؛ اما به تدریج خاطره همچون ابری متراکم از وضعیت نهفته به وضعیت بالفعل گذر می‌کند و ما آن را در جایی که هست می‌جوییم؛ به تصویر می‌آوریم و ادراک می‌کنیم.»
بدین سیاق، تابلوی هنرمند بیانگر تجسد یک خاطره ناب و ناظر بر وضعیت گذار از حالت نهفتگی به تمامیت شکلی است .خاطره‌ای که تنها زمانی عینیت می‌یابد که به تصویر بدل شده باشد. آنچه که به زعم ژیل دولوز به انقلاب برگسونی تعبیر می‌شود و مبین آن است که «شیوه گذار، نه از زمان حال به گذشته و نه از ادراک به خاطره؛ بلکه از زمان گذشته به حال و از خاطره به ادراک است». از این‌رو تمامیت کامل تصویر مستلزم ادراک کامل خاطره است. با این‌حال تصویری گنگ و نهفته همچنان از حافظه باقی است و بسان لنز دوربینی که بر موضوع خود فوکوس نشده، به پازلی ناقص همانند است. در اینجا ما با تصویری بزرگ و مات مواجهیم که برای تشخیص بهتر آن ضروری است تا چند قدم دورتر از تابلو به نظاره آن بنشینیم. قدری دورتر، تا خاطره را در هستیِ زمان حال به تفسیر آوریم. این‌چنین خودمان را در جهشی هستی‌شناسانه و مبتنی بر نوعی آگاهی شهودی قرار می‌دهیم تا فراسوی لایه‌های گذشته، به سطحی از انرژی خلاق که به ضرورت‌های کنونی ما همبسته است؛ گذر کنیم و به طور مداوم خاطره را در یک حالِ جدید و معاصر، عینیت بخشیم. کنونیتی که طریق دستیابی به ابدیت و تجربه سرمدی است و به حال ابدی اطلاق می‌شود و خود، تصدیقی است بر سرشت جاودان و الهی‌گونه انسان معنوی که در پی شناخت جوهر قدسی، از خود انسانی‌اش فراتر می‌رود و در مقام یک آفرینشگر و تقلیدگر صفات الهی، از تمامیت وجودی‌اش یک اثر هنری عالی بر جای می‌گذارد.
به نقل از کاتالوگ دهمین حراج تهران : «تا به امروز آثار وای‌زی کامی در مهم‌ترین موزه‌ها، گالری‌ها و بی‌ینال‌های بین‌المللی همچون بی‌ینال ونیز به نمایش در آمده و آخرین نمایشگاه انفرادی‌اش در گالری گاگوسیان که یکی از معتبرترین گالری‌های جهان است‌؛ مورد توجه شناخته‌شده‌ترین منتقدان و مجموعه‌داران هنر معاصر قرار گرفته است.»
*منتقد هنری


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام