EBTEKAR NEWSPAPER
پنج شنبه, 02 خرداد 1398   Thursday 23 May 2019

سرمقاله

ترامپ در این ژست هم قابل اعتماد نیست

محمدرضا ستاری

در واکنش به تصمیم آمریکا برای خروج از برجام، اتحادیه اروپا در 9 مه بیانیه‌ای را توسط خانم فدریکا موگرینی منتشر کرد. در این بیانیه، اتحادیه از اقدام ترامپ عمیقا ابراز تاسف کرده و ضمن بیان جایگاه حقوقی برجام ذیل قطعنامه 2231، بر اهمیت بسیار زیاد آن برای ساختار رژیم منع گسترش و امنیت منطقه اروپا تاکید کرده است. از آن زمان تا کنون تقریبا 9 ماه گذشته و علی‌رغم اینکه اتحادیه اروپا در زمینه نکوهش آمریکا برای بازگرداندن تحریم‌ها مواضع سیاسی محکمی داشته اما در حوزه اقدامات عملی برای مقابله با تحریم‌های این کشور از یک سطح حداکثری مانند قوانین مسدودساز و سوئیفت اروپایی به یک سطح حداقلی مانند مکانیزم ویژه مالی (SPV) و در نهایت مکانیزم اینستکس (INSTEX) که بستر آن شبیه مکانیزم ویژه مالی بشردوستانه (HSPV) است افول یافته است.
این رفتار اتحادیه اروپا و عدم عمل آن به تعهدات و قول‌هایش به‌خصوص در حوزه اقتصادی، به این روایت در ایران دامن زده که گویا اتحادیه با قطعی دانستن عدم خروج ایران از برجام در هر حالت، حاضر به پذیرش هزینه‌های مقابله با تحریم‌های آمریکا نیست و ضمن آنکه از مزایای تعهد ایران به برجام سود می‌برد، درحالی‌که می‌تواند، به قول و تعهداتش عمل نمی‌کند و در واقع با رفتار خود به نوعی ایران را در موضع ضعف و انفعال قرار داده و زمینه پرداختن به مسائل دیگر نظیر موضوع موشکی یا نفوذ منطقه‌ای ایران را برای سهم‌خواهی بیشتر از این کشور چه از جانب خود و چه از جانب آمریکا فراهم آورده است. لذا سوال کلیدی این است که آیا اتحادیه اروپا به راستی نقش بازی می‌کند و درحالی‌که توان مقابله با آمریکا در حوزه تحریم را دارد با مظلوم‌نمایی و تطویل اقدامات، به دنبال بهره‌برداری از شرایط به نفع خود و به زیان ایران است؟ از نگاه اتحادیه اروپا، برجام به‌عنوان بزرگ‌ترین کنش موفق دیپلماتیک و وجهه‌ای آن، باعث افزایش اعتماد به نفس اتحادیه در سطح جهانی شده و به تعمیق و عرفی شدن رژیم‌ها ازجمله رژیم منع گسترش و کنترل تسلیحات کمک بسیار کرده است. به گفته اتحادیه اروپا، برجام به ثبات منطقه‌ای در منطقه اروپا، اوراسیا، وانا و آفریقا کمک کرده و دولت آمریکا با عبور از مرزهای متعدد هنجاری، رویه‌های بین‌المللی و امنیت جمعی، به افزایش پتانسیل منازعه در این مناطق کمک بسیاری کرده است.براساس آنچه گفته شد می‌توان ادعا کرد اتحادیه اروپا اراده سیاسی برای حفظ برجام دارد. بررسی رفتار سیاسی اتحادیه اروپا از 18 مه 2018 تا به امروز سنجه خوبی برای ارزیابی این ادعاست. اتحادیه اروپا سپتامبر 2018 وعده داده بود که مکانیزم ویژه مالی را برای پیشبرد تجارت با ایران و دور زدن تحریم‌های آمریکا ایجاد خواهد کرد. ایجاد این مکانیزم بارها به تاخیر افتاد تا اینکه در 31 ژانویه 2019 سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا اعلام کردند این مکانیزم را با هدف تسهیل تجارت مشروع بین ایران و شرکت‌های اروپایی ایجاد کرده‌اند. از مکانیزم مذکور با نام ابزار پشتیبانی از مبادلات تجاری (Instrumenfor supporting trade exchanges) یا در فارسی معروف به ساحات، هم در بیانیه مشترک سه کشور مذکور و هم در بیانیه خانم موگرینی به عنوان ابزاری برای نشان دادن اراده سیاسی اروپا برای حفظ برجام و اینکه اروپا قادر به اقدام به رغم مخالفت آمریکا است و بازتاکیدی بر اهمیت امنیتی برجام برای اروپا نام برده‌اند. اتحادیه اروپا امیدوار است با ساحات در کنار قوانین مسدودساز و نیز اقدامات بانک توسعه اروپایی بتواند از یکسو تا حدی به انتظارات ایران در قبال حفظ برجام پاسخ دهد و از سوی دیگر ریسک‌پذیری شرکت‌های اروپایی در تعامل تجاری با ایران در حوزه‌های اعلام شده را کاهش دهد.
در زمینه اینستکس محورهای ذیل حائز اهمیت است:
- با اینستکس، اروپا عملا گام اول را به سمت یکپارچه سازی موضوعات مرتبط با ایران (برجام، موشکی، نفوذ منطقه ای، اقدامات ادعایی تروریستی و حقوق بشر) برداشته است. این یکپارچه‌سازی مطلوب و هدف تلاش‌های اخیر آمریکا است و به امنیتی‌سازی مجدد ایران کمک می‌کند؛
- معضل اصلی اروپا در عمل به تعهدات برجامی‌اش دولت‌های اروپایی نبوده بلکه این شرکت‌ها هستند که تا به امروز به اقدامات حمایتی اروپا نظیر قوانین مسدودکننده تن نداده‌اند لذا ابزار فوق به رفع این نقیصه کمک نمی‌کند و شرکت‌ها ممکن است به احتمال بالا به اینستکس در بهترین حالت آن نیز تن ندهند؛
- با اینستکس کنش‌زدایی از تجارت خارجی ایران که با تحریم‌ها شروع شده تشدید می‌‌شود و اروپا در شرایط بهتری برای مدیریت این تجارت قرار می‌گیرد؛
- اینستکس اروپا را علی‌رغم عدم عمل به تعهداتش در قبال برجام، در شرایط بهتری قرار می‌دهد و در صورت تداوم کنش کنونی از سوی ایران، ممکن است به افزایش فشارها و تداوم آنها علیه تهران کمک کند؛
- وارد شدن اروپا به مراحل بالاتر اینستکس احتمالا به آینده تنش‌زدایی بین ایران و آمریکا و نیز بهبود روابط آمریکا و اتحادیه بستگی خواهد داشت لذا تحت تاثیر متغیرهای بسیاری است که از عملکرد مطلوب آن خواهد کاست.
در پایان این گزارش به قلم بهزاد احمدی لفورکی، کارشناس مسائل اروپا آمده است: بررسی آنچه اروپا برای حفظ برجام انجام داده که اینستکس آخرین نمونه آن است نشان می‌دهد که اروپا می‌خواهد اما نمی‌تواند یا حاضر نیست هزینه لازم را تقبل کند. با درنظرگرفتن خواست اروپا برای حفظ برجام اما نتوانستن آن در حفظ این توافق، این سوال مطرح می‌شود که آیا بهره‌مندی ایران از اتحادیه فقط به توانمندی آن در حفظ برجام محدود می‌شود و آیا باید تمام روابط با اروپا را با نگاهی ایستا به برجام گره زد؟ در پاسخ باید گفت نوع بهره‌مندی ایران محدود به توانمندی اروپا نمی‌شود و ایران در حوزه‌های مختلف سیاسی، حقوقی، نظامی، امنیتی و حتی اقتصادی بهره‌مندی‌هایی از این اتحادیه دارد که حفظ برجام را از حالت صفر و یکی خارج می‌سازد. به‌عبارت دیگر عمده بهره‌مندی ایران در این مسیر نه دستاوردهای ملموس اقتصادی بلکه پیامدهای غیرمستقیم آن است که در حوزه های امنیتی، سیاسی و حقوقی قابل مشاهده است.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام