سرمقاله

خشاب ترامپ؛ پر یا خالی؟

جلال خوش‫ چهره

امین جمشیدزاده *- دولت ریاض به لحاظ سانسور و بایکوت خبری یکی از کشورهای پیشتاز در میان کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است که البته با قتل مرموز«خاشقچی» این وضعیت مستور و پنهان به ناگاه عیان و آشکار شد و ماهیت رسانه‏های عربستان را بیشتر از پیش در جلوی دید جهانیان و افکار عمومی قرار داد. عربستان را می‏توان از پیشگامان راه‏اندازی رسانه‏های فراملی در منطقه خاورمیانه به حساب آورد، در داخل این کشور نیز حداقل ده روزنامه و ده‏ها مجله به چاپ می‏رسد و همچنین روزنامه‏های فرامنطقه‏ای عرب‏زبان به‏ویژه «الشرق الاوسط» و «الحیاه» همزمان در این کشور و دیگر کشورهای خاورمیانه، اروپا و آمریکا چاپ و منتشر می‏شوند. مهم‏ترین روزنامه‏های داخلی عربستان سعودی عبارتند از: الوطن، الریاض، الجزیره و عکاظ و دو روزنامه عرب‏نیوز و سعودی‏گزت نیز که به زبان انگلیسی منتشر می‏شوند. در این کشور دو خبرگزاری داخلی به نام‏های «سپا» و «آینا» نیز وجود دارند که همگی زیر نظر خاندان آل‏سعود اداره می‏شوند. همچنین شبکه تلویزیونی ماهواره‏ای الشرق الاوسط و تلویزیون‏های العربیه و ام‏بی‏سی توسط این دولت راه‏اندازی شده است. کنترل شدید دولت سعودی، مانع ظهور رسانه‏های مستقل در عربستان است. در این کشور، رسانه‏ها به طور کلی زیر نظر دولت بوده و سیاست کلی تبلیغات را شورایی به نام «شورای عالی تبلیغات» تدوین می‏کند. در اکثر رسانه‏ها، تبلیغ مسائل دینی در درجه اول قرار دارد و در مسائل سیاسی اغلب نویسندگان، به وسیله دولت تغذیه می‏شوند و خط‏مشی خود را از دولت می‏گیرند. عربستان در فیلترینگ سایت‏های اینترنتی دارای رتبه بالای جهانی است، با این حال، کاربران اینترنت توانسته‏اند با استفاده از شبکه‏های اجتماعی مجازی مانند فیس‏بوک و توئیتر به ابراز نظرات خود بپردازند. سیاست تازه دولت عربستان برای ممانعت از سرایت انقلاب‏های عربی به این کشور، خرید سهام این شبکه‏ها و فعال کردن هواداران دولت در این شبکه‏هاست. پادشاه عربستان گرچه از پیشتازان شبکه‏‏های ماهواره‏ای تلویزیونی و روزنامه‏های فراملی عرب‏زبان است، اما فضای رسانه‏ای داخلی کشور را به شدت تحت کنترل قرار داده است. خودداری رسانه‏های رسمی عربستان از انعکاس دیدگاه‏ها و مواضع واقعی مردم این کشور موجب شده است شهروندان عربستانی به شکلی گسترده به پایگاه‏های اینترنتی و شبکه‏های اجتماعی مجازی روی آورند. همچنین افشای فساد و اختلاس گسترده شخصیت‏های بانفوذ آل‏سعود در شبکه‏های اجتماعی مجازی موجب شده تا جوانان و فعالان سیاسی عربستانی توجه و اعتماد زیادی به این پایگاه‏ها پیدا کنند. دیک کاستلو مدیر اجرایی اینترنتی توئیتر اعلام کرده بود: «بیشترین میزان رشد مشترکان این پایگاه اینترنتی مربوط به عربستان بوده است.» این اظهارات موجب شد ناظران درصدد یافتن علل و پیش‏زمینه‏های افزایش مشترکان این پایگاه اینترنتی بر آیند. حکومت عربستان سعودی پس از قتل مرموز جمال خاشقچی در سفارت این کشور در ترکیه و افشای آن و بازتاب و انعکاس گسترده آن در رسانه‏های جهان اعلام کرده است آن‏دسته از رسانه‏های این کشور که به زیان امنیت ملی خبر منتشر می‏کنند را تعطیل یا جریمه می‏کند. براساس این حکم صادرشده از سوی ملک سلمان پادشاه جوان و سلطه‏طلب سعودی، رسانه‏ها از گزارش هرگونه اخباری که در تضاد با قوانین اسلامی (باقرائت وهابیون) و یا منافع خارجی«با قرائت آل‏سعود» باشد منع شده‏اند. بر اساس این حکم، ناشران باید تنها به انتقاد سازنده و به دور از غرض‏ورزی که در خدمت منافع عمومی است، بپردازند. متخلفان پانصدهزارریال سعودی که معادل۱۳۳هزار دلار آمریکاست، جریمه می‏شوند. یکی دیگر از جریمه‏های در نظر گرفته شده برای عربستانی‏ها، محرومیت همیشگی از همکاری با رسانه‏ها در این کشور است. رسانه‏های عربستان به شدت از سوی خاندان آل‏سعود تحت نظارت قرار دارند و بیشتر روزنامه‏های پرتیراژ این کشور متعلق به افرادی هستند که روابط نزدیکی با خاندان سلطنتی این کشور دارند. در همین حال صدها روشنفکر عربستانی به دلیل مطرح‏کردن درخواست خود برای انجام اصلاحات در این کشور در حبس هستند و در کل دولت ریاض در سه سطح با مسئله رسانه‏ها درگیر می‏باشد:۱- در سطح اول، این کشور و رژیم حاکم بر آن تسلط عمده‏ای بر جریان اصلی رسانه‏ای در این کشور دارد و انحصار رسانه‏های مکتوب، صوتی و تصویری و خبرگزاری‏ها در دست خاندان سعودی است. این رژیم از پتانسیل و ظرفیت مذکور برای کنترل افکار عمومی در داخل و تاثیرگذاری بر مردم منطقه استفاده می‏کند؛ ۲- در سطح دوم، این کشور به توسعه نفوذ ضریب اینترنت و اجرای طرح‏های دولت الکترونیک پرداخته است به‏طوری‏که اکنون به بزرگ‏ترین جامعه اینترنتی کشورهای عرب منطقه خاورمیانه تبدیل شده است. با وجود این، دولت عربستان یکی از سختگیرانه‏ترین تدابیر فیلترینگ در دنیا را در مورد سایت‏های اینترنتی به اجرا گذاشته است؛ ۳-در سطح
سوم، شبکه‏های اجتماعی مجازی به‏عنوان تنها تنفس‏گاه مردم و مخالفان دولت برای ابراز درخواست‏های مدنی محسوب می‏شود. علی‏رغم سیاست‏های کنترلی شدید مانند تلاش برای خرید سهام توئیتر و فیس‏بوک و فعال‏سازی هواداران دولت در این شبکه‏ها، این شبکه‏ها کماکان آکنده از دیدگاه ناراضیان سیاسی بوده و تنها مفری که برای عرض‏اندام مخالفان سیاسی در عربستان وجود دارد همین شبکه‏ها هستند. برهمین‏اساس می‏توان اذعان کرد رخ‏دادن تحولاتی نظیر آنچه در کشورهای تونس، مصر و لیبی به وقوع پیوست در درازمدت در این کشور چندان بعید و دور از دسترس نیست.
* فعال سیاسی و روزنامه‏نگار


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام