EBTEKAR NEWSPAPER
شنبه, 16 آذر 1398   Saturday 7 December 2019

سرمقاله

آمدم، اما با عرق شرم

محمدعلی وکیلی

محمد نصرالله‏زاده*- رابطه ایران و عربستان از اواسط دوره احمدی‏نژاد همچنان بر مدار سینوسی است و گشایشی در این راستا حاصل نشده است. عربستان سعودی پس از هدف قرار گرفتن قلب اقتصاد‏ی‏اش «تاسیسات نفتی آرامکو» به‏وسیله پاتک انصارالله یمن و از مدار خارج شدن روزانه۵میلیون بشکه نفت‏خام مرکز تغذیه انرژی‏اش به‏شدت در جهان آسیب دید و اکنون با چالش جدی و به‏هم‏خوردن ساختار اقتصادی مواجه شده و دچار رکود بدی شده است.
پس از تحولات خاورمیانه در ۱۸دسامبر۲۰۱۰ بیداری اسلامی در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس که به «بهار عربی» شهرت یافت نظم و ساختار سیاسی در این کشورها با چالش جدی مواجه شد که تا جایی پیش رفت که عربستان سعودی و شاهزاده جوان سلطه‏جویش محمد بن سلمان را مجبور به اصلاحات اساسی سیاسی در پیکره قدرت و جامعه ریاض کرد. جنبش‏های مردمی در جهان عرب که با قیام مردم تونس در اواخر سال۲۰۱۰ آغاز شد و در سال۲۰۱۱ به تعداد قابل توجهی از کشورهای عربی سرایت کرد، آغازگر مرحله نوینی در حیات سیاسی و اجتماعی کشورهای منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا و همچنین دگرگونی‏هایی در نظم منطقه‏ای شده است؛ این جنبش‏‏ها به لحاظ گستردگی و عمق پدیده‏ای کاملا نوین در جهان عرب محسوب می‏شوند که در تاریخ منطقه سابقه نداشته است؛ در‏حالی‏که اغلب تغییرات و تحولات در نظام‏های سیاسی منطقه در طول دهه‏ها و حتی قرون گذشته در قالب‏هایی مانند مداخله خارجی، کودتای نظامی و یا فعالیت گروه‏ها و احزاب سیاسی دارای ایدئولوژی غیربومی مانند ناسیونالیسم یا سوسیالیسم رخ داده است. در مرحله کنونی می‏توان شاهد آن بود که جنبش‏هایی نوین بدون مداخله خارجی و بدون نقش تعیین‏کنندگی گروه‏ها و احزاب سیاسی و صرفا با تکیه بر نیرو و اراده مردمی در جهان عرب ظهور یافته است.
مکاتب و رویکرد‏‏های مختلف اقتصاد سیاسی در یک اصل اساسی یعنی نحوه تعامل جامعه و دولت با یکدیگر اشتراک دارند، براین اساس دو حوزه و کارکرد اقتصادی و سیاسی ریشه در ساختار و‏‏ تحولات اجتماعی دارد، مطالعه تحولات اجتماعی با بررسی بافت جمعیت آغاز می‏شود. در این چهارچوب عربستان سعودی در عرصه اجتماعی با جمعیت جوان به شدت در حال افزایش و ساختار قبیله‏‏ای با تضادهای گوناگونی روبه‏روست؛ پارادوکس و تضاد میان قبایل و خاندان‏های حکومت‏گر، شیعیان و اهل سنت، فن‏سالاران با علمای وهابی، طبقات فقیر و غنی، در کنار این‏ پارادیم هزینه‏های نظامی و آهنگ توسعه اقتصادی و اجتماعی تنها با افزایش درآمدهای نفتی و تزریق آن تشدید می‏شود. این در حالی است که نظام سیاسی عربستان همزمان با تنوع گروه‏ها و نیروهای اجتماعی، زمینه حضور تمام نیروهای اجتماعی را در سیاست‏گذاری فراهم نکرده و همچنان به صورت متمرکز و اقتداری به اداره جامعه می‏پردازد. در این شرایط، اعتراضات سیاسی برای تامین خواسته‏های اقتصادی و سیاسی پس از قتل مرموز خاشقچی روزنامه‏نگار منتقد حکومت بن سلمان در سفارت عربستان در ترکیه و قبل از آن تسویه‏حساب بن سلمان با بستگان و شاهزاده‏های سعودی و زندانی کردن آنها در ساختار قدرت و احساس خطر از ناحیه آنها افزایش یافته است. خاندان سعودی برای جلوگیری از گسترش اعتراضات و تامین ثبات، اجرای اصلاحات محدود اقتصادی را با درآمد حاصله از نفت آغاز کرده‏اند. الگوی توسعه این کشور در چهارچوب الگوی توسعه نوسازی و مبتنی بر اندیشه نظریه‏پردازان غربی توام با حفظ اقتدار نظامی و امنیتی است. اصلاحات اقتصادی چون به درآمدهای نفتی وابسته است و از اصالت برخوردار نبوده و به ایجاد یک ساختار اقتصادی پویا و مستقل منتهی نشده است، مصرف انرژی در داخل کشور رو به افزایش است و بسیاری از چاه‏های نفتی در نیمه دوم عمر خود هستند. با این حال، اصلاحات اقتصادی بر سرعت تحولات در عرصه اجتماعی و سیاسی افزوده است. این امر ضرورت سازماندهی عرصه اجتماع و سیاست را گوشزد می‏کند‏ در عین اینکه توسعه اقتصادی بدون سازماندهی و حضور اصیل نیروهای تولیدگر و صرفا با تزریق درآمد نفت و اقدامات دولت پیش برده شده، تمام این اقدامات با مشروعیتی که مفتی‏ها و علمای وهابی ایجاد کرده‏اند، انجام شده است. بر این اساس، آینده اقتصاد سیاسی عربستان به کارگردانی تحولات در سه حوزه اجتماع، اقتصاد و دولت بستگی دارد. در صورتی که این تحولات در هرسه حوزه هماهنگ باشد و با ساختارهای اجتماعی جامعه عربستان همخوانی داشته باشد به شرط ظهور نیروهایی اصیل و تولیدکننده در عرصه اقتصادی، تعدیل ایدئولوژی وهابی و جلوگیری از اعمال نفوذ خارجی، می‏تواند نوعی ثبات را در اقتصاد سیاسی ایجاد کند. در غیر این صورت، بی‏ثباتی سیاسی تشدید خواهد شد و با مشکلاتی که در عرصه بین‏المللی برای حکومت خود‏کامه بن سلمان از جمله قتل خاشقچی و حمله و نسل‏کشی در یمن ایجاد شده است و هزینه‏های اقتصادی و سیاسی هنگفتی برای دولت او و هزینه دلارهای نفتی در قبال خرید بی‏شمار اسلحه از آمریکا که او را به گاو شیرده تشبیه کرده و آبروی وی و دولت نامشروعش را در عرصه جهانی برده و آینده حکومت بن سلمان را با چالش جدی و اساسی و فروپاشی زودهنگام برخلاف پدر و اسلافش مواجه ساخته است‌‌. این قضیه در نظام بین‏الملل در میان کنشگران سپهر سیاست وضعیت بغرنجی با توجه به آپارتاید و نسل‏کشی انسانی که دولت ریاض در قربانگاه یمن راه انداخته و قریب۵سال است در این مسلخ چنبره زده است به وضعیت ناهمگونی دامن زده است، اما مدعیان حقوق بشر در جهان در این راستا، استراتژی سکوت اتخاذ کرده و چشم خویش را بر این حقایق و تضییع حقوق ملت نستوه و مقاوم یمن بسته‏اند.
*روزنامه‏نگار


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام