سرمقاله

سوالات بی‫جواب در هیاهوی سوال از رئیس جمهوری

ژوبین صفاری

گروه ایران و جهان - سال 98 با تمامی وقایع خوب و بد و منحصر به فرد آن به پایان رسید؛ سالی توام با اتفاقات خاص که هر کدام به تنهایی پتانسیل تغییرات مهم و دامنه‌دار بین‌الملل و منطقه‌ای را در دل خود نهفته دارد.
برخی از اتفاقات سال 98، پیامد ماه‌ها و سال‌های پیش از آن بود که در این سال فرآیندی شتاب‌گونه به خود گرفت. در ایران این سال با وقوع سیل گسترده در کشور شروع شد و همزمان با افزایش تحرکات آمریکا مبنی بر اعمال تحریم‌های جدید و بی‌سابقه علیه ایران که یکی از نمونه‌های آن قرار دادن سپاه پاسداران به لیست گروه‌های تروریستی بود، در اردیبهشت ماه، ایران با اتخاذ تصمیمات جدید پیرامون توافق هسته‌ای، نخستین گام کاستن از تعهدات هسته‌ای خود را برداشت. این موضوع تا آبان ماه امسال به پنجمین گام هسته‌ای ایران رسید که متعاقب آن دیگر هیچ محدودیتی در غنی‌سازی و تحقیق و توسعه را شامل نمی‌شود. این امر برجام را در شرایط جدیدی قرار داد؛ چرا که همزمان با عدم توانایی طرف‌های این توافق در عمل به تعهداتشان، سه کشور اروپایی آلمان، انگلیس و فرانسه با فعال کردن مکانیسم ماشه، نگرانی‌ها از فروپاشی نهایی برجام را افزایش دادند. امری که همچنان با وجود اعلام اتحادیه اروپا مبنی بر عدم تمایل این اتحادیه به ارجاع پرونده به شورای امنیت، همچنان جزئی‌ مهم از پیچیدگی‌های پیشروی توافق هسته‌ای خواهد بود.
در این سال همچنین دامنه منازعات میان ایران و آمریکا به طور بی‌سابقه‌ای افزایش پیدا کرد. حملات مشکوک به چهار نفتکش در دریای عمان و نیز تحرکات معنادار آمریکا در منطقه، باعث شد تا پهپاد این کشور در آب‌های سرزمینی ایران توسط پدافند سپاه مورد هدف قرار بگیرد. این موضوع جامعه جهانی را از رویارویی مستقیم میان ایران و آمریکا به شدت نگران کرده بود که حملات پهپادی به تاسیسات نفتی آرامکو، فصل نوینی از پیشامدهای پرشتاب خاورمیانه را رقم زد. این موضوع آنچنان ابعاد وسیعی داشت که برای نخستین بار سبب شد که جریان بیش از 5 میلیون بشکه نفت بر روی جهان بسته شود. در این رابطه هر چند که انصارالله یمن بارها و بارها مسئولیت این اقدام مهم را بر عهده گرفت، اما آمریکا، عربستان و متحدان منطقه‌ای این کشور انگشت اتهام را به سوی ایران نشانه گرفتند. در این وضعیت و در حالی که با حضور نیروهای اروپایی و آمریکایی در خلیج فارس به بهانه تامین امنیت، مقداری از حساسیت‌ها در حال کاهش یافتن بود، ترور سردار سلیمانی فرمانده قدس سپاه پاسداران ایران توسط آمریکا در عراق، مهم‌ترین اتفاق سیاسی و امنیتی را شاید در سطح جهانی رقم زد. این ترور که بلافاصله با پاسخ ایران در حمله به پایگاه عین الاسد روبرو شد، دو کشور را در آستانه یک درگیری تمام عیار نظامی قرار داد و سبب شد تا همچنان با ادامه منازعات در عراق، پارلمان این کشور دستور اخراج نیروهای آمریکایی از عراق را صادر کند.
سال 98 همچنین سال اعتراضات خیابانی در سراسر دنیا بود. درخاورمیانه و در لبنان و عراق این اعتراضات منجر به گسست عمیق سیاسی و نیز استعفای نخست وزیران این دو کشور شد. هر چند لبنان با روی کار آمدن حسان دیاب از این شکاف سیاسی اندکی عبور کرد، اما همچنان موضوع بدهی‌های خارجی این کشور و نیز چالش‌ها در بیروت وجود دارد. در عراق نیز همچنان انتخاب نخست وزیر در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، زیرا محمدتوفیق علاوی با استعفا از پذیرش سمت نخست وزیری بار دیگر منازعات بر سر انتخاب رئیس جدید دولت را سبب شده است. اعتراضات همچنین در ایران نیز به واسطه افزایش ناگهانی قیمت بنزین منجر شد تا در آبان‌ماه، خسارت‌های قابل توجهی نیز متوجه کشور شود.
در همین راستا درفرانسه همچنان جلیقه زردها در خیابان هستند. در شیلی اعتراضات دامنه دار منجر به عقب نشینی دولت شد و در بولیوی سبب شد تا مولارس از قدرت ساقط شود. اعتراضات در هنگ‌کنگ نیز فصل جدید از مناسبات در چین را رقم زد و روسیه هم به واسطه افزایش سن بازنشستگی و کاسته شدن از مزایای آن دستخوش تظاهرات خیابانی شد.
در سال 98 همچنین ابوبکر البغدادی سرکرده داعش توسط نیروهای آمریکایی کشته شد؛ اما همچنان اوضاع سوریه در دهمین سال شروع جنگ داخلی همچنان ملتهب رقم می‌خورد. طبق گفته سازمان ملل نزدیک به24 هزار جنگجوی داعشی در عراق و سوریه حضور دارند. از سوی دیگر ترکیه با چراغ سبز آمریکا و روسیه حملاتی را علیه کردهای شمال سوریه تدارک دید که ادامه آن به استان ادلب و رویارویی مستقیم میان ترکیه با روسیه و ارتش سوریه منجر شد؛ امری که همچنان باعث تداوم درگیری‌ها و نیز آواره شدن هزاران نفر در سوریه شده است.
در این سال و درحالی که اروپایی‌ها در دو مقطع مجمع عمومی سازمان ملل و نیز نشست سران گروه هفت در بیاتریز فرانسه تلاش کردند تا میان روسای جمهوری ایران و آمریکا دیدار و ملاقاتی برقرار کنند، جنگ تجاری ایالات متحده با آمریکا و چین نیز رویه‌ای جدید به خود گرفت. ترامپ برای اروپا افزایش تعرفه بر روی هواپیماهای ایرباس و نیز خودروهای وارداتی اعمال کرده و با چین نیز فعلا به یک توافق به منظور آتش بس تجاری رسیده است.
اما در این هنگامه سرانجام پس از یک سال و نیم مذاکره میان آمریکا و طالبان در دوحه قطر دو طرف توافق صلح را نهایی کردند. این موضوع در اوج اختلافات سیاسی در کابل رقم خورده است به طوری‌که پس از اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری اشرف غنی و عبدالله عبدالله هر کدام با برگزاری مراسم تحلیف جداگانه، خود را به عنوان رئیس‌جمهوری قانونی افغانستان معرفی کردند. این موضوع به گفته تحلیل‌گران سبب خواهد شد تا ضمن قدرت گرفتن طالبان، دامنه منازعات و درگیری‌ها در افغانستان طی ماه‌های آینده افزایش پیدا کند.
از سوی دیگر موضوع سقوط هواپیمای اوکراینی در ایران که در اوج التهابات پس از ترور سردار سلیمانی صورت گرفت سبب شد تا معادلات به صورت پیچیده‌تری رقم خورده و دنبال شود. در این میان بن‌بست سیاسی درسرزمین‌های اشغالی نیز یکی دیگر از موارد تحولات بی سابقه بین‌المللی بود. جایی که با برگزاری چهار انتخابات همچنان تکلیف دولت مشخص نیست و علاوه بر اینکه نتانیاهو ناچار است از قدرت خداحافظی کرده و به واسطه فساد مالی نیز محاکمه شود، بنی گانتس رقیب وی مامور تشکیل کابینه شده است. اما همچنان مشخص نیست که او قادر خواهد بود کابینه خود را تشکیل داده و از این بن بست سیاسی عبور کند یا خیر؟
در میان تمامی این اتفاقات منحصر به فرد که به صورت خلاصه به آنها اشاره شد، شیوع و همه‌گیری ویروس کرونا در چین و سپس سرایت آن به سراسر جهان این سال پر هیاهو را به اوج تحولاتش رساند. تا روز گذشته به واسطه همه‌گیری کرونا در جهان ۱۸۶,۶۶۵ نفر به این ویروس مبتلا شده و از این میان 7467 نفر جان خود را از دست داده‌اند. بنا بر گزارشی که اخیراً نشریه فارین افرز آمریکا منتشر کرده شیوع و همه گیری ویروس کرونا یک آزمون بسیار دشوار برای نظام جهانی شده است. آزمونی که تمامی کشورها برای کنترل کردن اپیدمی آن سعی می‌کنند با عجله قوانین مربوط به محدودیت رفت و آمد، قرنطینه سراسری و حتی بستن مرزهای خود را اجرایی کنند. درست در چنین شرایطی است که کارشناسان معتقدند جهانی سازی نه تنها منجر به گسترش سریع بیماری‌های واگیردار شده است، بلکه به واسطه وابستگی شدید کشورها به یکدیگر، منجر به آسیب‌پذیری غیرمنتظره اقتصاد آنها نیز شده است. در این میان همه گیری بیماری ناشی از کرونا باعث شکنندگی این سیستم جهانی شده است. برخی از بخش‌های اقتصادی به ویژه بخش‌هایی که از افزونگی بالایی برخوردار هستند و تولید آنها در چندین کشور گسترش یافته از این بحران تاثیرپذیر خواهند بود.همچنین همه‌گیری کرونا سبب شد تا ژئوپلتیک جهانی با تغییر شکل معناداری روبرو شده و از این پس پیامدهای جدیدی را برای نظام بین‌المللی به همراه داشته باشد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام