EBTEKAR NEWSPAPER
سه شنبه, 03 اردیبهشت 1398   Tuesday 23 April 2019

سرمقاله

زیر پوست بلاتکلیفی در شمال آفریقا

جلال‌خوش چهره

مرگ «رامین » در پاورقی
گروه ادب و هنر‌ـ الهام عدیمی: امیر عشیری، نویسنده و روزنامه‌نگار پیشکسوت که به عنوان یکی از پاورقی‌نویسان دهه 30 تا 50 شهرت داشت، پنج‌شنبه گذشته به دلیل سکته قلبی در 92 سالگی درگذشت. مراسم خاکسپاری او نیز 28 خرداد ماه در بهشت زهرا(س) با حضور خانواده و نزدیکانش و در سکوت خبری برگزار شد. نویسنده‌ای که گفته می‌شود، محمدعلی جمالزاده پس از خواندن نخستین اثر او «سیاه‌خان»، به او لقب «الکساندر دوما»ی ایران را داد.
امیر عشیری متولد ۱۳۰۳ کارمند مخابرات بود و نخستین اثرش را در سال ۱۳۲۸ به صورت پاورقی در مجله «آسیای جوان» چاپ کرد. به گفته کاوه میرعباسی، نویسنده و مترجم، او پاورقی‌نویسی حرفه‌ای محسوب می‌شد که در اطلاعات هفتگی می‌نوشت و داستان‌هایش الگوبرداری از داستان‌های جیمز باند به‌شمار می‌آمد که این آثار الهام گرفته نیز در آن دوران شهرت بسیاری به دست آورد. از معروف‌ترین شخصیت‌های داستان‌های او که در چندین اثرش نیز حاضر بود، رامین نام داشت که عضو پلیس بین‌الملل بود با این حال، این کارآگاه با واقعیت پلیس بین‌المللی تطبیق نداشت.
میرعباسی درباره این نویسنده به «ابتکار» می‌گوید: عشیری را با چند رمانی که از او خواندم، می‌شناسم. این نویسنده، از نوع نویسنده‌های غریزی به‌شمار می‌آمد و در ژانری که می‌نوشت مطالعات عمیقی نداشت، بلکه شیوه نوشتن او، الهام گرفته از فیلم‌های سینمایی پلیسی مانند جیمز باند بود. او به واسطه تخیل خوبی که داشت، داستان‌های سرگرم‌کننده‌ای می‌نوشت و بعدا بخشی از این آثار به صورت کتاب‌های جیبی به چاپ رسیدند. در سال‌های اخیر هم یوسف علیخانی در کتابی با عنوان «معجون عشق» گفت‌وگویی با نویسندگان رمان‌های عامه‌پسند داشت که بیشتر آنها زن بودند و در این میان نام‌هایی چون ر.اعتمادی و عشیری هم دیده می‌شد که به نظرم به دلیل ضعف حافظه، پاسخ‌های مناسبی از این نویسنده به دست نیامد.
«نویسنده هفت روز نحس» با اشاره به سبک آثار زنده‌یاد عشیری توضیح می‌دهد: بخش عمده داستان‌های عشیری قهرمانی به نام رامین است و البته او داستان‌های دیگری هم دارد؛ به هر صورت آثار این نویسنده ویژگی تمام عیار پاورقی‌نویسی در دهه‌های 30 تا 50 خورشیدی است که رواج بسیاری نیز داشتندو به عنوان ادبیات تفننی از آنها یاد می‌شود. این دست نوشته‌ها مشخصا داستان‌هایی بود که فرانسوی‌ها، آنها را کتاب‌های ایستگاه راه آهن می‌خوانند و ویژگی عمده آنها خاصیت مفرح و سرگرم‌کنندگی است. از این نویسنده بیش از ۵۰ عنوان داستان منتشر شده است و به دلیل این‌که پاورقی‌هایی که می‌نوشت، شبه جنایی ـ پلیسی بودند، بعضی از او به عنوان پایه‌گذار ادبیات پلیسی در ایران نام می‌برند. با این حال عده‌ای نیز این ادعا را رد می‌کنند. میرعباسی در این‌باره توضیح می‌دهد: نوشته‌های عشیری در یک کاربرد غلط به عنوان ادبیات پلیسی شناخته می‌شوند و اگر ژانری به نام رمان جنایی ـ معمایی باشد قطعا آثار این نویسنده در ژانر جنایی ـ معمایی نخواهد بود چرا که در این آثار معما دیده نمی‌شود و به معنای دقیق کلمه این آثار، رمان حادثه‌ای ـ پلیسی (تریلر) است که حداقل حدود نیم قرن پیش حسابش را از ادبیات پلیسی جدا کرده است. تریلرنویس‌های معروفی داریم که معروف‌ترین‌ آنها جیمز پترسون است و داستان‌های او، ماجرهایی هیجان‌انگیزند که در خواننده شوق ایجاد می‌کند اما معما ندارد. در این میان داستان‌های پرویز قاضی‌سعید که کم و بیش همدوره‌ای امیر عشیری نیز بود و بیشتر مخاطبان آثارش نیز نوجوانان بودند،
نیز بیشتر از جیمز باند و داستان‌های او تقلید می‌کرد و محل وقوع ماجراهای آثارش مانند رمان‌های‌عشیری در ایران نبود .
میرعباسی اعتقاد دارد که اگر چه داستان‌هایی که عشیری می‌نوشت حاصل تخیل سرشار او بود، با این حال این نویسنده را نمی‌توان بنیانگذار ادبیات پلیسی ایران دانست. در این میان آثار افرادی چون امیر مجاهد و محمد دلجو را می‌توان نام برد که آنها را هم نمی‌توان به عنوان پدر ادبیات پلیسی نام برد. این دو نفر نیز از همدوره‌ای‌های امیر عشیری بودند و داستان‌های معمایی ـ جنایی می‌نوشتند که اسم کارآگاهی به نام «مایک هامر» را که مخلوق میکی اسپیلین بود، برداشتند و فقط هم از اسمش استفاده کردند چون مایک هامر داستان‌های آنها ارتباطی با مایک هامر میکی اسپیلین نداشت.
این مترجم در پایان سخنانش می‌گوید: به هر صورت هیچ کدام از این نویسندگان آثار ارزنده‌ای در ادبیات پلیسی ندارند و اگر بخواهیم حرمت ادبیات پلیسی را نگه داریم، بهتر است اثر قاسم هاشمی‌نژاد را با عنوان «فیل در تاریکی» راهگشای ادبیات پلیسی قلمداد کنیم که البته این اثر هم با معما همراه نبود.
به هر حال با درگذشت امیر عشیری، پرونده یکی دیگر از پاورقی‌نویسان مشهور ایرانی بسته شد اما به نظر می‌رسد برای شناخت و گسترش ادبیات پلیسی ـ جنایی ایران نیاز به سرمایه‌گذاری و مطالعه بیشتری است چرا که امروز نویسندگان اندکی در ایران هستند که در این ژانر پرطرفدار قلم می‌زنند. البته دوستداران این نویسنده می‌توانند دوشنبه 31 خردادماه از ساعت 14:30 تا 16 در مسجد حجت بن الحسن العسکری(عج) واقع در خیابان سهروردی شمالی در مراسمی که به مناسبت گرامیداشتش برگزار می‌شود، شرکت کنند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام