EBTEKAR NEWSPAPER
شنبه, 16 آذر 1398   Saturday 7 December 2019

سرمقاله

آمدم، اما با عرق شرم

محمدعلی وکیلی

گروه سیاست خارجی- داستان پیوستن ایران به سازمان شانگهای به معمایی چند ساله تبدیل شده است که هر از گاهی خبری از حل شدن این معما و فراهم شدن شرایط عضویت دائم ایران در این سازمان شنیده می شود و باز داستان عدم الحاق رسمی تکرار می شود. تا پیش از توافق هسته ای مهمترین بهانه برای نپذیرفتن ایران در این سازمان تحریم های بین المللی بود. ایران از 1384 عضو ناظر این سازمان شده و تاکنون موفق به عضویت دائم نشده، در حالی که هند و پاکستان بعد از ایران تقاضای عضویت داده بودند، به این عضویت نائل شدند. روز جمعه رئیس جمهور قزاقستان خبر از عضویت دائم ایران در مرحله بعد از هند و پاکستان داد و گفته می شود وزیر امور خارجه کشورمان روز جمعه 4 تیرماه برای شرکت در اجلاس سران «سازمان همکاری شانگهای» به تاشکند سفر می‌کند. موانع عضویت دائم ایران کدامند؟ و مزایا و امتیازات عضویت دائم ایران در شانگهای چیست؟ در همین زمینه با مهدی مطهرنیا و شعیب بهمن کارشناسان مسائل بین الملل و روسیه به گفت و گو پرداختیم.
به گزارش ایسنا، سازمان همکاری شانگهای که یک سازمان بین دولتی منطقه‌ ای برای همکاری‌های چند جانبه امنیتی و اقتصادی است، 25 خرداد 1380 با عضویت چین، روسیه، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان تاسیس شد و جمهوری اسلامی ایران، هند، افغانستان، مغولستان و پاکستان نیز عضو ناظر هستند. ایران از سال 2005 به عنوان عضو ناظر در سازمان همکاری شانگهای حضور دارد و درخواست برای عضویت در این سازمان داده است. نورسلطان نظربایف، رییس‌جمهوری قزاقستان در حاشیه نشست بین‌المللی اقتصادی سن‌پترزبورگ گفت: هند و پاکستان در نشست ماه جاری سازمان همکاری‌های شانگهای، به عنوان عضو رسمی حضور خواهند یافت و ایران نیز پس از آن به این سازمان خواهد پیوست. جمهوری اسلامی ایران پیش از پاکستان و هندوستان تقاضای عضویت در این سازمان را ارایه داده بود اما بندی در اساسنامه سازمان وجود دارد که بر اساس آن کشورهای تحت تحریم سازمان ملل نمی‌توانند عضو سازمان باشند تا وقتی که تحریم برداشته شود. اکنون با اجرای برجام این مانع از سر راه برداشته شد و امیدها برای الحاق رسمی ایران به این سازمان به سرانجام برسد. اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در روز جمعه چهارم تیرماه در تاشکند برگزار می‌شود و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در این اجلاس حضور پیدا خواهد کرد. در همین زمینه با دو تن از کارشناسان مسائل بین الملل و روسیه به گفت و گو پرداختیم.
نگاه کلان محور به شانگهای برای ایران پر هزینه است
مهدی مطهرنیا کارشناس مسائل بین الملل به «ابتکار» گفت: نگاه به شانگهای و نگرش موجود در ادبیات سیاسی ایران به جامعه بین الملل، بازیگران و نحوه ارتباط این بازیگران با جامعه بین الملل تحت تاثیر یک نگرش کلان محور است، نگرشی که قطبی می اندیشد، سیاه و سفید می بیند و صفر و یک نگاه می کند. چنین تحلیلی تحت تاثیر آنچه از متن قبلی تاریخ یعنی رقابت بلوک شرق و غرب بوده بازی را در مسیر رودررویی شرق و غرب بازیابی می کند. از همین رو است که ورود ایران به شانگهای و شکل گیری یک سازمان بین المللی اقتصادی را درست در نقطه مقابل یک سازمان نظامی امنیتی مانند ناتو به تحلیل
می نشیند. وی معتقد است این نگاه کلان محور در تمامی عرصه ها وجود دارد و موجب نوعی نتیجه گیری متزلزل و پر هزینه برای ایران می شود. مطهرنیا سازمان شانگهای را سازمانی اقتصادی عنوان کرد که در آن رقبای ایالات متحده نیز وجود دارند و افزود: اینکه این پیمان با تحرکات اقتصادی خود نوعی رقابت با بلوک غرب نهفته دارند نمی توان انکار کرد یا نپذیرفت، اما اینکه عضویت ایران در این سازمان و پذیرش عضویت ایران در این سازمان را در تقابل با آمریکا تعریف نمود متاثر از این دیدگاه کلان محور است.
شانگهای در پی رودر رویی با غرب و آمریکا نیست
این استاد دانشگاه گفت: جالب این است که تا زمانی که تحریم های بین المللی غرب و آمریکا علیه ایران از طریق برجام شکسته نشده، شانگهای عضویت ایران در این سازمان را به زمانی دیگر که این تحریم ها برداشته شود موکول می کند. این خود نشانه آشکار بر این دیدگاه است که شانگهای در پی رودر رویی با ایالات متحده بر اساس ادبیات سیاسی موجود در این تحلیل نیست. از طرف دیگر شانگهای دارای هویت اقتصادی است و مهمترین رکن رکین اقتصاد ایران مقوله انرژی است و نزدیکترین رقیب ایران در سطح بین المللی در بازار انرژی کشورهای عربستان و روسیه هستند. پذیرش ایران در شانگهای با هویت اقتصادی انرژی در کنار رقیب استراتژیک در بازار نفت و گاز یعنی روسیه، این پرسش را به پیش می کشد که با ورود ایران به این سازمان چه مقدار از سهم مشخص شده در معادلات آینده بازار جهانی انرژی به ایران سپرده می شود.
اقدامات روسیه به معنای سیاست های سازمان شانگهای نیست
این استاد دانشگاه گفت: با وجود اینکه روسیه بازیگری مهم در این سازمان است و اقداماتی تقابلی با غرب انجام می دهد، اما نمی توان کشاکش مسکو و واشنگتن در اوکراین و سوریه و یا اصطکاک روسیه با چین در حوزه های مختلف را اساسا به پای شانگهای نوشت در حالی که در این قالب نوشته می شوند. پرسش این است که آیا ما رفتارهای روسیه را در پیمان
شانگ های تعریف پذیر نماییم و سپس بر اساس چنین تحلیلی تصویر پردازی و تبلیغ در ارتباط با آمریکا را در دستور کار قرار دهیم، درست است یا منفی؟ به نظر من منفی است. شانگهای سازمانی است با اعضای مشخص و روابط پیچیده درونی، همانگونه که سازمان اکو است. وی افزود: بسیاری از این سازمان ها مملو از بازیگرانی است که در عمل دارای سطح اصطکاک بالا هستند ولی در سازمان قرار دارند و تلاش دارند از آن برای مشکلات دوجانبه استفاده کنند. لذا پیوستن به یک سازمان بدون درنظرداشتن این ویژگی تبلیغاتی اهمیت می یابد. این استاد دانشگاه در ادامه گفت: پیوستن ایران بیش از هر چیز تحت تاثیر تحریم های غرب این رانشان می دهد که تا زمانی که ایران مسائل خود را با غرب حل نکند نمی تواند روابط خود با شرق را ساماندهی کند.
مزایای اقتصادی و استفاده از ظرفیت جغرافیایی ایران برای شانگهای و تهران
از سوی دیگر شعیب بهمن کارشناس مسائل روسیه در باب مزیت عضویت ایران در این سازمان و منافع و امتیازهایی که از این طریق نصیب ایران می شود به «ابتکار» گفت: پیوستن ایران به این سازمان از جهات مختلفی هم برای ایران و هم برای سازمان ظرفیت های مناسبی برای بهره برداری ایجاد می کند. به این معنا که ژئوپلیتیک ایران می تواند نقش پل واسط کشورهای این سازمان با خلیج فارس و خاورمیانه عربی باشد و از لحاظ اقتصادی عضویت ایران می تواند به معنای کوتاه کردن مسیر این کشورها برای رسیدن به این مناطق باشد. در حالی که در نبود ایران باید مسیر طولانی را برای رسیدن به آن طی می کردند. طبیعتا ایران نیز می تواند در این مسیر از مزایای زیادی چون حق ترانزیت عبور و مرور کالاها استفاده کند که البته قبل از آن باید زیرساخت های کشور از این حیث مهیا باشد. علاوه بر این ورود ایران به سازمان می تواند ملاحظات دو جانبه و چند جانبه با کشورهای عضو شانگهای را افزایش دهد.علاوه بر مزایای ژئواکونومیکی از لحاظ جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیکی نیز نزدیکی ایران به هند، روسیه و چین می تواند سبب وزن بیشتر ایران در معادلات منطقه ای و خاورمیانه شود و تاثیر مثبتی در بازیگری ایران داشته باشد.
ایران تاکنون بازیگری فعال در آسیای مرکزی
نبوده است
شعیب بهمن بر این باور است: باید توجه کرد روابط ایران با کشورهای آسیای مرکزی تاکنون در حوزه های مختلف فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بهبود چشمگیری نداشته است با وجودی که تاریخ و تمدن مشترک و پیوند فرهنگی با این کشورها وجود دارد. چون اولویت سیاست خارجی ایران خاورمیانه بود بازیگری در این منطقه پیرامونی را از دست داد. در حالی که روسیه و چین و دیگر کشورهای منطقه ای نقش فعالی در این منطقه و نزدیکی به کشورهای آن بازی می کنند. این کارشناس مسائل روسیه افزود: ایران در وهله اول باید توازنی در این رابطه یعنی بازیگری و پیوند با کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی برقرار کند و این دو منطقه را چون دو بال شرقی و غربی در نظر بدارد که می تواند ار هر کدام به نفع بازیگری در دیگری استفاده کند. این در میان این دو سیستم پیرامونی می تواند نقش پل واسط دو منطقه باشد و باید از این ظرفیت ژئوپلیتیکی استفاده کند.
احتمال شکل گیری بلوکی در شرق برای رقابت با ناتو اندک است
این کارشناس مسائل روسیه در نهایت در مورد اینکه آیا حضور ایران در این سازمان می تواند به معنای قرار گرفتن ایران در کنار روسیه و چین باشد و به عنوان وزنه ای نظامی در رقابت ایران در برابر آمریکا در خاورمیانه به شمار آید؟ افزود: در طول سالهای گذشته برخی از تحلیل گران عموما شانگهای را ناتوی شرقی و در برابر اقدامات و نفوذ ناتوی غربی به سمت شرق می دانستند و خیلی ها اعلام کردند نزدیکی ایران، روسیه و چین با توجه به سیاست هایی که دارند می توانند با یکجانبه گرایی آمریکا مقابله کنند، اما باید توجه کرد اگرچه روسیه و ایران در این خصوص همسو هستند اما چین تمایلی به ایفای چنین نقش و رقابتی ندارد و معتقد است که بر عکس چنین اتحادی به نفع غرب است چرا که تمامی منابع غربی را علیه این کشورها بسیج می کند و چنین تقابلی برای توسعه آینده کشورها مطلوب
نیست. بهمن در پایان گفت: احتمال استفاده از این امتیاز در تقابل با غرب و ناتو اندک است و احتمال شکل گیری چنین بلوکی کم است، اما در هر حال عضویت ایران در هر پیمانی و بخصوص شانگهای می تواند وزن منطقه ای و جهانی ایران را افزایش دهد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام