EBTEKAR NEWSPAPER
چهارشنبه, 03 خرداد 1396   Wednesday 24 May 2017

سرمقاله

روحانی و این 23.5 +16+ 10میلیون نفر

سیدعلی محقق

گروه سیاست خارجی- معصومه حسینی اقدم: درحالی مقدمات برنامه‌ریزی برای حج سال آینده آغاز می‌شود که پس از اینکه مقامات عربستانی اظهار کردند که دعوت نامه برای حضور در حج را برای ایران فرستاده‌‌اند، ایران ضمن تکذیب اعلام کرد که چنین دعوتنامه‌ای را دریافت نکرده‌است. حال بعد از گذشت ده روز رئیس سازمان حج و زیارت اعلام کرد که ایران دعوتنامه دریافت شده و هیئت ایرانی برای مذاکره با مقامات عربستانی روز پنجم اسفند به این کشور سفر خواهند کرد.
اتفاقات تلخی که در مراسم حج دوسال پیش رخ داد منجر به فوت تعداد زیادی از زائران ایرانی شد، اعتراض مسئولان و مردم کشورمان را در پی داشت و حتی مسئولان ایران اعلام کردند که اگر عربستان توانایی اداره امور را ندارد به ایران واگذار کند تا به بهترین نحو شاهد مدیریت مراسم باشند. آنها حتی مراسم اربعین را به عنوان نمونه‌‌ای ذکر کردند که نشان از مدیریت ایران در خارج از کشور است. در همان زمان در کنار نارضایتی مردم از عملکرد عربستان در منطقه، حمله گروهی خودسر به سفارت عربستان، روابط دو کشور را وارد بازه جدیدی کرد. به تبع این حادثه روابط سرد شده دو کشور عملا قطع شد و مقامات سعودی با بهانه‌جویی و سوءاستفاده ازاین ماجرا، شرایط ایران برای حضور در حج امسال را نپذیرفتند و حتی در پرداختن دیه قربانیان فجایع رخ داده هم کم‌کاری کردند و در نهایت بزرگترین غایب حج امسال، ایران بود. البته بنابه گفته خارقانی سفیر پیشین ایران و کارشناس سیاست خارجی، ایران نیز بایستی سیاست خارجی خود را در مقابل کشورهایی چون عربستان بازنگری و از نو تعریف کند تا کمترین زیان را در این راه ببیند.
حال رئیس سازمان حج و زیارت در شرایطی خبر از سفر هیئت ایرانی برای رایزنی درباره حج سال آینده می‌دهد که سیاستمدار تاثیرگذار ایران که همواره در بهبود و تقویت روابط ایران و عربستان نقش داشت، دیگر نیست و شاید تنها امید کشور به نقش هاشمی رفسنجانی در این میان از بین رفته‌است. در این میان با توجه به نقش و اهمیت آیت الله هاشمی رفسنجانی در سیاست خارجی ایران و رابطه خوب او با مقامات کشورهای منطقه حتی عربستان، عربستان تنها کشوری است که درگذشت این سیاستمدار تاثیرگذار را تسلیت نگفت و موضع انفعالی داشت. در همین راستا، حمیدرضا آصفی سخنگوی اسبق وزارت خارجه ایران هم با اشاره به نقش هاشمی رفنسجانی در عربستان معتقدست که مقصر وضعیت فعلی روابط ایران و عربستان، دولت سعودی است و این کشور هم عربستان دوران ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی نیست.
در شرایط کنونی خاورمیانه، عربستان بازنده سیاست خارجی خود شده‌‌است. این کشور که به دنبال یارکشی علیه ایران بود و می‌خواست قدرت خود را در منطقه به رخ بکشد، نه تنها در جنگ و خونریزی‌هایی که در سوریه و یمن و عراق به راه انداخت، به نتیجه‌ای نرسید، بلکه دارایی‌هایش را هم از دست داد. از طرف دیگر در مقابله نفتی با ایران هم به دلیل سیاسی و اقتصادی و خصوصا هزینه‌هایی که از شروع جنگ در کشورهای منطقه ایجاد کرده‌بود، تا آخرین حد توان، ایستاد اما به جای اینکه ایران را زمین بزند، اقتصاد خود را از بین رفته‌دید و در نهایت طی ماههای اخیر بالاخره با سران اوپک بر سر افزایش قیمت و کاهش تولید به توافق رسید. در کنار مشکلات داخلی که گریبانگیر عربستان شده‌است، ناکامی‌‌‌های این کشور در سوریه که به‌دنبال برکناری رئیس‌جمهوری منتخب این کشور بود و در نتیجه کنار گذاشته شدنش در بازی حلب ضربه‌ای بود که بیش از پیش عربستان را به قهقرای اقدامات سیاست خارجی‌اش برد. اما بازی منطقه خاورمیانه محدود به سوریه نمی‌شد و عربستان پس از دوسال تلاش برای جلوگیری از رئیس جمهوری گزینه موردنظر حزب الله در لبنان، بالاخره از این رقابت هم کنار زده شد و میشل عون کرسی ریاست جمهوری را با حمایت حزب الله و ایران به دست آورد. سید افقهی کارشناس خاورمیانه و لبنان در هنگام پیروزی میشل عون اظهار کرد که عربستان شکست خورد، چرا که به هرجهت نمی‌خواست میشل‌عون ذیل انقلابیون پیروز شود. سیاستهای این کشور در منطقه در حال عقب‌نشینی است و موضع عربستان ضعیف شده‌‌است. این کارشناس دلیل فاصله گرفتن گزینه تحت حمایت عربستان یعنی سعد حریری از این کشور را اختلافات میان حریری و محمد بن سلمان جانشین ولیعهد دانست که تحقیرهای بن سلمان موجب فاصله گرفتن حریری از عربستان و بازگشت او بود. اما میشل عون پس از تثبیت جایگاه خود و البته انتخاب سعد حریری به عنوان نخست وزیر، اولین گام در جهت بهبود روابط با عربستان برداشت. عون در اولین سفر خود به عنوان رئیس جمهور به عربستان رفت و در دیدار با پادشاه این کشور زمینه‌های همکاری و کمکهای نظامی دوباره به لبنان را فراهم کرد. با اینکه میشل عون از حمایت ایران برخوردار بود، نمی‌خواهد عربستان را از دست دهد و حتی در مصاحبه با شرق‌الاوسط هم ذکر می‌کند که رابطه با ایران مانع از رابطه با کشورهای عربی نمی‌شود. درست است که روابط دو کشور به ظاهر قطع شده‌است اما تعاملات منطقه‌ای بنابه نیاز از سوی نمایندگان و یا گزینه‌های نزدیک به این کشورها در حال برقراری‌است. به‌نظر می‌رسد که با اینکه در ظاهر عربستان روی خوشی برای تعامل دوباره با ایران ندارد اما نشانه‌ها و شواهد عملکرد عربستان نشانگر این است که این کشور راضی است به‌صورت نیابتی راهبردهای مشترک را هموار سازد. لبنان یا تعاملات نفتی می‌تواند شاهدی از این موضوع باشد. حال باید دید که کوتاه آمدن‌های عربستان در موضوع حج هم نمود خواهد یافت. باتوجه به اینکه علاوه بر میزان بالای مسافران و زائران ایرانی، حجم وسیعی از مبادلات تجاری در این کشور توسط ایرانیان انجام می‌شود، با نبود ایرانیان یکی از منابع درآمدی آنها هم از بین رفته‌است. عربستان نسبت به حضور ایرانیان راغب است و حتی سال گذشته نیز اعلام کردند که مانع حضور ایران در حج نمی‌شوند اما این کشور نه تنها مسئولیت فاجعه منا را نپذیرفته‌است، شروط ایران را هم برای حضور در حج قبول نکرد. شرایطی که ضمانت سلامت و رفاه زائران بوده و عربستان نشان داده‌بود که توانایی تامین این موارد را ندارد. با این حال تا زمانی که مواضع عربستان تغییر نکند ایران هم از مواضع خود عقب نشینی نخواهد کرد. محمد باقر نوبخت سخنگوی دولت پیش‌تر اظهار کرده‌بود که مواضع ایران روشن است، ما برای از سرگیری این فریضه با توجه به شرایطی که طبیعی است ایرانیان مطالبه کنند ما همچنان آن ها را دنبال می کنیم و هر زمان احساس کنیم زمینه برای تحقق
آنها فراهم است قطعا اقدام مناسب را انجام می‌دهیم. سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز پیشتر درباره وضعیت روابط ایران و عربستان در موضوع حج، اظهار کرده بود: همچنان در وضعیت سابق هستیم و برای حج سال آینده با توجه به شرایط موجود و حفظ عزت و امنیت حجاج ایرانی تصمیم مقتضی اتخاذ خواهد شد. با وجود این که در مناسبات دو کشور تغییری حاصل نشده و دولت عربستان نیز تاکنون به مطالبات ایران به‌ویژه در موضوع حج، چراغ سبز نشان نداده‌، اما وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز چندی پیش از مذاکره با وزارت خارجه و شورای عالی امنیت ملی برای هموار کردن بازگشایی مسیر حج و عمره خبر داده بود. هفته گذشته نیز حجت الاسلام و المسلمین سیدعلی قاضی عسکر با اشاره به اخبار منتشره مبنی بر اینکه وزیرحج عربستان از کشورهای مختلف از جمله ایران برای مذاکرات حج دعوت کرده‌است، افزود: متاسفانه عده‌ای همین مسئله را بهانه قراردادند تا هجمه‌های خود را بار دیگرنسبت به حج و سازمان حج و زیارت آغاز کنند که این کارخلاف مبانی و آموزه‌های دینی است. او افزود: این سخن که برخی مطرح می‌کنند و می‌گویند ما امسال حج نخواهیم داشت حرف درستی نیست، ما سال گذشته نیز نمی خواستیم حج تعطیل شود و اگر به مطالب هیئت اعزامی توجه می‌شد و آنها را می‌پذیرفتند، حتما زائران ایرانی در حج حضور پیدا می کردند. قاضی عسکر تاکید کرد: متاسفانه برخی ازافراد درحالی‌که هیچ مسئولیتی درحوزه حج و زیارت و تصمیم گیری مرتبط با آن ندارند مطالبی را مطرح می‌کنند که صحیح نیست و بازتابهای منفی درداخل و خارج کشور و خصوصا در کشورهای اسلامی در پی خواهد داشت. در نهایت هیئت اعزامی پنجم اسفند راهی عربستان خواهد شد اما ترکیب این هیئت هنوز مشخص نشده‌است، با این حال خواسته‌های ایران از جمله امور مربوط به شهدای مسجدالحرام و منا مطرح خواهدشد و مسئولان ابراز امیدواری کردند که زمینه‌ انجام یک حج باشکوه، عزت‌مند همراه با آرامش و امنیت زائران فراهم شود.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام