EBTEKAR NEWSPAPER
دوشنبه, 27 آذر 1396   Monday 18 December 2017

سرمقاله

زخمهای سر بازکرده اقتصادایران یادگار دوران جنگ سرد است

lمحمد صادق جنان صفت

مصطفی کمال که به لقب« اتا تورک» شهرت یافته است در سال ۱۸۸۱ در سالونیک که اکنون جزو یونان است ودرآن زمان در قلمرو امپراطوری عثمانی بود، به دنیا آمد. مصطفی در سن هفت سالگی پدرش را از دست داد ودر دوازده سالگی پس از اتمام تحصیلات ابتدایی وارد مدرسه ی نظام شد. شش سال بعد در دانشکده افسری قسطنطنیه (استانبول فعلی) پذیرفته و در سال ۱۹۰۳ با درجه افسری وارد خدمت ارتش شد.
دانشجوی بسیار باهوشی بود و لقب « کمال» که بعدا روی اسم او ماند از طرف فرمانده این دانشکده به او داده شد (در آن زمان ترکها نام خانوادگی نداشتند و به اسم کوچکشان خوانده می شدند.)
او در اغاز خدمت خود در ارتش ترکیه به نهضت ترکهای جوان پیوست و دوستی و آشنایی او با «پیر لوتی» نویسنده معروف فرانسوی که مدتی در قسطنطنیه به سر می برد در افکار او تاثیر زیادی بر جای گذاشت. مصطفی کمال در مقام فرماندهی یک واحد سواره نظام در جنگ با ایتالیا در لیبی(۱۹۱۱) و درجنگ های بالکان علیه نیروهای ایتالیایی در سالهای ۱۹۱۲و۱۹۱۳ جنگید.در سال ۱۹۱۵ که نیروهای انگلیس و فرانسه قصد تصرف«گالیپولی» و کنترل تنگه داردانال و بغاز بوسفر را داشتند، مصطفی کمال فرمانده نیروهای مدافع گالیپولی بود و با ابراز شجاعت در این جنگ و عقب راندن نیروهای مهاجم شهرت زیادی کسب کرد. مصطفی کمال سپس در جنگهای قفقاز و سوریه جنگید و در پایان جنگ اول جهانی درجه ژنرالی داشت.
هنگامی که کمال در سال ۱۹۱۹ به قسطنطنیه بازگشت،ترکیه در جنگ شکست خورده و پایتخت امپراطوری عثمانی در تصرف سربازان انگلیسی و فرانسوی بود.در قسمت آسیایی ترکیه (آناتولی) اغشاشاتی بروز کرده و کنترل امور، به خصوص در قسمت شرقی این کشور به کلی از دست دولت مرکزی خارج شده بود. تنها افسر واجد شرایط برای سرکوبی این اغتشاشات مصطفی کمال بود که با سمت فرماندار کل ایالات شرقی ترکیه در راس یک واحد نظامی به این منطقه اعزام شد.
مصطفی کمال با استفاده از احساسات برانگیخته مردم علیه اشغالگران یونانی و حکومت سلطان محمد ششم در قسطنطنیه که به تصمیمات کنفرانس پاریس گردن نهاده بود،سر به شورش برداشت و روز ۲۳ آوریل سال ۱۹۲۰ یک حکومت موقت در« انقره»
( آنکارای فعلی که در آن موقع شهر کوچکی بود)تشکیل داد. مصطفی کمال طی سالهای ۱۹۲۰ و ۱۹۲۱ در چند جنگ از یونانی ها شکست خورد و یونانی ها تا« اسکی شهرظ که محل تقاطع راه آهن شرق و غرب ترکیه است رسیدند.
تاکتیک مصطفی کمال در این عملیات کشاندن نیروهای یونان به مناطق کوهستانی داخل ترکیه و گستردن خط جبهه بود که کار رساندن تدارکات و مهمات را به انها
دشوار تر می کرد.
بعد از این پیروزی،توجه جهانیان به مصطفی کمال و حکومت موقت او در «انقره» جلب شد و از سلطان محمد ششم که هنوز در قسطنطنیه دعوی خلافت و سلطنت داشت جز نامی باقی نماند.
دولت جدید التاسیس شوروی و همچنین دولت فرانسه که بر سر ماترک امپراطوری عثمانی با دولت انگلستان اختلاف داشت به همکاری با مصطفی کمال اظهار تمایل کردند و مصطفی کمال با دریافت اصلحه و مهمات از شوروی و فرانسه،در تابستان ۱۹۲۲ حمله نهایی خود را برای بیرون راندن یونانی ها از خاک ترکیه و بندر ازمیر کرد.یونانی ها که انتظار این حمله را نداشتندبه کلی غافلگیر شدند و سراسیمه دست به عقب نشینی
زدند.
بعد از فتح ازمیر،قسطنطنیه( استانبول بعدی) نیز بدون مقاومتی تسلیم نیروهای مصطفی کمال شد، ولی الغاء رژیم سلطنت در ترکیه که با مذهب پیوند خورده بود کار آسانی به نظر نمی رسید. مصطفی کمال برای حل این مشکل مقام سلطنت و خلافت مسلمین را به عنوان یک مقام مذهبی حفظ کردو ضمن القاء رژیم سلطنتی و خلع سلطان محمد ششم از سلطنت، مقام خلافت مسلمین را به عنوان یک مقام مذهبی حفظ کرد و پسر عموی سلطان مخلوع« عبدالمجید» را به این سمت برگزید.
مجلس جدید ترکیه روز ۲۹ اکتبر سال ۱۹۲۳ مصطفی کمال را به ریاست جمهوری انتخاب کرد و یک سال بعد با لغو مقام خلافت دوران دیکتاتوری بلا منازع مصطفی کمال آغاز شد. مصطفی کمال که بعدا از مجلس کبیر ملی ترکیه لقب «آتاتورک» گرفت، طی چهارده سال حکومت مطلقه نفوذ روحانیت را در ترکیه از میان برد، اساس مذهب را تضعیف کرد، اداب و رسوم غربی را در ترکیه رواج داد وحتی کتابت را نیز از خط عربی به الفبای لاتین تبدیل کرد و سرانجام رسما ترکیه را یک کشور غیر مذهبی (لائیک) اعلام کرد. بالاخره اتاتورک در سال ۱۹۳۸ در سن ۵۷ سالگی در گذشت.
گفت‌وگوهای فراوانی در مورد مصطفی کمال آتاتورک انجام شده است و هر یک از تحلیل‌گران نظرات مثبت و منفی بسیاری نسبت به عملکرد او دارند. اما شاید آنچه بیش از هر موضوع دیگری مشخص است، وجود آتاتورک به مثابه یک ضرورت تاریخی است. به هر صورت خاورمیانه و حتی جامعه جهانی نیاز داشت که پس از فروپاشی امپراتوری بزرگ عثمانی، چهره‌ای تازه را با رویکردهایی مدرن به ملل جهان معرفی کند. چهره‌ای که بتواند سایه‌ای تازه از کشور جدیدالتاسیس «ترکیه» را بازتاب دهد و فضایی روزآمد را در برابر مردم این کشور بگشاید.
از این رو نمی‌توان پدیده مصطفی کمال را بدون در نظر گرفتن معادلات و مولفه‌های متعدد و متکثری مثل شرایط منطقه‌ای، وضعیت ارامنه ساکن در همسایگی ترکیه، موقعیت ایران، سرنوشت دولت‌های پیروز در جنگ اول بین‌الملل و... مورد ارزیابی قرار داد. آتاتورک در چنین بستری شناخته شده و بزرگ می‌شود. شاید بسیاری از اقدامات او ناشی از همین جبر تاریخی باشد. به بیان دیگر، مصطفی کمال آتاتورک بیش از هر چیز محصول شرایطی است که در آن زیست می‌کرد و زمینه‌های ظهور و بروز او را مهیا کرده و به دست داد.
نمونه‌های مشابه آتاتورک را می‌توان در دیگر کشورهای منطقه هم شناسایی کرد. ولی میان او و دیگران یک تفاوت آشکار وجود دارد و توانایی‌های ذاتی آتاتورک است. این توانایی‌های ذاتی توانسته است او را هنوز هم زنده نگه دارد و مدیریت ترکیه مدرن را سامان دهد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام