EBTEKAR NEWSPAPER
شنبه, 27 مهر 1398   Saturday 19 October 2019

سرمقاله

سرنوشت محتوم ارتش ترکیه

جلال خوش‌چهره

زهراداستانی‪-‬ «ایران تا 15 سال دیگر آب ندارد» این هشداری است که عیسی کلانتری، ریٔیس سازمان حفاظت محیط زیست به مردم و مسیٔولان داده است. بحران آب چهره خود را در خشکی دریاچهها، تالابها و رودخانهها نشان داده و استانهای کمآب و کویری زودتر از دیگر استانها قربانی اینخشکسالیشدهاند.استانقمیکیازاینقربانیاناست که یک به یک دریاچهها و تالابهایش را از دست میدهد. بعد از خشکیدن دریاچه نمک حالا نوبت به تالاب بهشت معصومه قم تنها تالاب دایٔمی استان رسیده است. تالابی که درشمالشهرودرحدود20کیلومتریجنوبتالابحوض سلطان و در 3 کیلومتری حاشیه شرقی اتوبان قم تهران واقع شده است. این تالاب در واقع مجموعه چشمههای کویری است که از پیوند آب آنها آبگیرهای دایٔمی ایجاد میشود. این آبگیر که همیشه میزبان پرندههای مهاجر بوده حالا به سبب خشکی بخش عظیمی از آن همراهان
همیشگی خود را نیز از دست داده است.
هر کس که به این استان رفته باشد میداند که قم این روزها حال و روز خوشی ندارد. قم بیش از همیشه با بحران بیآبی روبهرو است. کاهش باران و نذورات جوی به خشکسالی بیشتر این استان کمک کرده و انسداد آبهای رودخانههایی که به تالابها و دریاچههای این استان میریخته به خشکسالی سرعت بیشتری
بخشیدهاست.
دریاچه خشکیده نمک قم به شما خوش آمد
ازبدوورودبهشهرقمیکوسعتسفیدازدوربهشماخوشآمد میگوید که اگر بدانی قم به دریاچه نمکش معروف است میتوانی حدث بزنی که این وسعت سفید بیپایان همان دریاچه نمک است که حالا به نمکزاری تبدیل شده که تا چشم کار میکند خبری از آب در آن نیست. نقشه جادهای خاکی را نشان میدهد که از آن میتوان به ساحل دریاچه رسید. جادهای کاملا خاکی و بدون پوشش گیاهی که حتی یک درخت هم ندارد. انتهای جاده، کویری سفید است که حتی میتوان روی آن قدم زد. رد پای انسان و سگ روی رسها و نمکها پیدا است، جای پاهایی که تا نقطهای به دنبال آب رفته و پشیمان باز گشته است، آبی که شاید دیگر به
این وسعت سفید باز نگردد. بحران آب در استان قم تنها به خشکی دریاچه قم ختم نمیشود.
پرویز کردوانی، پدر کویرشناسی ایران به «ابتکار» میگوید: قم چند کویر یا نمکزار دارد. حوض سلطان که اکنون نیمه جان است و نمکش به مصارف صنعتی اختصاص داده میشود، کویر منظریه قم که از سولفات و سدیمش برای ساخت شیشه و کاغذ و ... استفاده میکنند، کویر مسیله که روزگاری آبهای جنوب تهران به آن میریخته و تا انتهای دهه ۵۰ پوشش گیاه انبوهی داشت ولی امروز این کویر کاملا خشکیده است. یکی دیگر از نمکزارهای قم دریاچه معروف نمک است که یک سوم از این دریاچه به استان قم و یک سوم دیگرش به آران و بیدگل استان اصفهان و بیش از یک سوم آن نیز به استان سمنان تعلق دارد. او با اشاره به منابع آبی این دریاچه میگوید: مهمترین آبی که به این دریاچه میریزد رودخانه قره چای است که این رودخانه دارای آب شور است که باعث شوری آب آن میشود. این رودخانه از دره سیاه یا قره دره از منطقه جنوب غرب استان اراک سرچشمه میگیرد و به استان همدان وارد میشود که به اسم شرا معروف است و به نزدیکی کبودآهنگ میرسد و با آبهای شوری که در آنجا به این رود میریزد شورتر میشود. بعد از آن از استان همدان به استان اراک میریزد و بعد
وارد استان قم شده و به دریاچه نمک میریزد. او میافزاید: در گذشته از قسمتهای خشک شده این دریاچه
نمک برداشت میکردند ولی بعدها از قسمتهای که پوشیده از آب نیز بود نمک برداشت کردند. میانه این دریاچه نمک، کوهی است به ارتفاع ۷۰۰ متر که چون در میانه دریاچه قرار دارد و دور آن را
آب فرا گرفته به جزیره سرگردان معروف است.
چرا دریاچه نمک خشکید؟
کردوانی به این سوال پاسخ میدهد و میگوید: آبهای شور این دریاچه از ابتدا کم بود ولی آبهای شیرین بسیاری به آن میریخت اما چون در طول مسیر این آبهای شیرین، سدهای زیادی زده شد این دریاچه خشکید. البته در زمستان با باراش باران قدری آب به دریاچه میرسد.
قهر آسمان با زمین قم
قم از باران هم بیبهره است. بارانی که میتوانست ناجی دریاچه، تالاب و حتی پوشش گیاهیاش باشد. پدر کویرشناسی ایران درباره میزان بارش در استان قم میگوید: پیش از اینها به طور معمول قم ۱۲۰ میلیمتر بارندگی داشت ولی از زمانی که کره زمین گرمتر و پدیده تغییر اقلیم رخ داده مناطقی که بارندگی کمتر بوده با کاهش بیشتر بارندگی روبهرو شده است. شاید امروز بارندگی در قم به حدود ۱۰۰ میلیمتر رسیده باشد. ضمن اینکه پراکندگی باران در
این استان نیز به صورت ناموزون است.
توسعه بالای جان قم
کویرشناسان میدانند که نام استان قم و نمکزارهایش در کتاب «کویرهای ایران» که سون هدین جغرافیدان، مکاننگار، عکاس، کاوشگر و سفرنامه نویس سویٔدی آن را در سال ۱۹۰۴ نوشته است، آمده و در عکسها و نوشتههای این کتاب قم روستایی کوچک است، روستایی که حالا وسعت یافته و به استان بدل شده است. اتفاقی که حالا کارشناسان خشکسالی را از چشم همین توسعه ناپایدار میدانند. کردوانی میگوید: قم در ابتدا روستایی کوچک بود که کمکم به شهرستان و بعد به استان تبدیل شد. توسعه و سرمایهگذاری در این شهر مصرف آب را در این استان افزایش داد. توسعه گردشگری در این استان نیز علاوه بر وجود کارخانهها و زمینهای کشاورزی به مصرف بیشتر آب کمک کرده است. او میافزاید: علاوه بر ساخت سدهایی در مسیر رودخانههایی که آب دریاچه را تأمین میکرد، حفر چاهها در اطراف این رودها و بهرهبرداری بیرویه از آب آنها نیز بر کاهش حجم آب رودها تأثیر گذار
بوده است
گرد و غبارهای سرطانی در راهند
اگر چه تا به امروز کسی از مرگ کامل دریاچه قم سخنی نگفته است و حتی مسیٔولان محیط زیست استان از رهاسازی ۵ میلیون مترمکعب آب از سد ۱۵ خرداد برای تامین حق آبه دریاچه نمک قم سخن گفتهاند اما کردوانی همچنان معتقد است که این دریاچه نیز مانند دریاچه ارومیه احیا نخواهد شد. با وجود این اما آنچه هویداست تاثیرات مخرب این خشکسالی در محیط زیست و حتی سلامت مردم این استان است. گرد و غبار آن چیزی است که سلامت مردم قم را نیز تهدید میکند. به گفته یحیی زارع، مدیر کل هواشناسی استان قم، این استان بیش از ۱۰۵ روز در سال درگیر گرد و غبار است در حالی که در سالهای گذشته تنها ۲ روزدراستانقمروزهایتوامباگردوغباروجودداشتهاست.گرد و غبارهایی که البته تنها منشا استانی نداشته و به گفته محسن اروجی، مدیرکل مدیریت بحران استان قم، منشاء ریزگردهای قم از
سمت جنوب استان سمنان و شرق استان قم بوده است. کردوانی در این رابطه میگوید: پوشش گیاهی در قم کم شده. تبخیر آب زیاد است و گیاهانی که ریشه آنها پایین نرفته خود به خود خشک میشوند و از سوی دیگر حفر چاهها سبب شده تا آبهای زیرزمینی کاهش پیدا کنند و آب به پوشش گیاهی سطحی نرسد. علاوه بر این زمینهای کشاورزی به دلیل اینکه چند سالی به زیر کشت نرفتهاند خشک شدهاند و خاکشان با هر بادی تبدیل به گرد و خاک میشوند. البته این گرد و خاک ممکن است سرطانزا باشد. چرا که در هنگام کشاورزی از دو نوع کود ازت و سولفات برای رشد گیاهان استفاده میکردند که ازت آن توسط
گیاه جذب شده ولی سولفات در خاک باقی مانده است. باران نمکی نیز بلای دیگری است که میتوان جان مردم قم را تهدید کند. جبار کوچکی نژاد، نایب ریٔیس فراکسیون محیط زیست و توسعه پایدار مجلس نسبت به این موضوع هشدار داده و گفته است: دریاچه هایی که دارای نمک هستند اگر خشک شوند، نمک های موجود در آن مانند ریزگردها در هوا معلق خواهد شد و محیط کل استان های همجوار از جمله تهران را به خطر می اندازد و احتمال بارش باران های شور را دوچندان میکند. کردوانی اما احتمال بارش بارانهای شور را کم میداند و میگوید: یک باد از شمال کشور در فصل بهار به قم میآید که به آن باد شهریار گفته میشود. این باد، باد بارانزاست. باد دیگری نیز به نام باد خراسان به قم میآید که در تابستانها میوزد و خشکی با خود میآورد. جهت این باد از بالای قم میگذرد و به دریاچه نمیرسد. ممکن است که اگر دریاچه بسیار خشک شود ریزگرد نمک نیز از سطمح آن بلند شود اما تهدیدی برای مردم ساکن در قم نیست. این باد ۲۰ کیلومتر در ساعت سرعت دارد. یعنی سرعت طوفان را ندارد. اگر هم بیاید به سمت سلفچگان میوزد و مردم استانهای هم جوار
را به خطر خواهد انداخت.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام