EBTEKAR NEWSPAPER
سه شنبه, 27 آذر 1397   Tuesday 18 December 2018

سرمقاله

تغییر رویکرد تهدیدهای آمریکا

جلال‌خو ‌ش چهره

صادق رشیدی فرد-آنچه در مقاله قبل به آن پرداخته شد ، نگاره ای بود در خصوص طرح این مبحث که، ما معماری اسلامی به معنای کلمه نداریم و اینکه دینی به مانند اسلام آورده ای به مانند معماری داشته است اشتباهی بیش نیست . المانهای معماری اسلامی نظیر گنبد، کاشی، محراب و حیاط های چهارایوانی و ... قبل از ظهور اسلام نیز وجود داشته و اسلام سازنده ی آنها نبوده است .حال در این مقاله سعی بر آن است تا با تئوریزه کردن این مبحث ، گامی به جلو برداریم . در بادی امر لازم است این مسئله را روشن کنیم که دو مفهوم ، دو کلمه و دو واژه زمانی میتوانند با هم ترکیب شوند که با یکدیگر سنخیت داشته باشند ، به عنوان مثال کلمه و یا ترکیب « حلوا شکری » از آنرو درست است که حلوا ماده ای است خوراکی و شکر عاملی است برای شیرین کردن خوراکی ، از اینروی ترکیب این دو واژه بسیار مانوس است . لیکن اگر گفته شود « مربع تلخ » این ترکیب از آنروی که بین مربع و تلخی سنخیتی وجود ندارد ، امری است نا مانوس و نا موجود .حال در جدول ذیل به بررسی سنخیت دو واژه « معماری » و « اسلام » میپردازیم تا ببینیم چه سنخیتی بین این دو وجود دارد :
اسلام/ معماری
1- موجودیت آن قائم به شخص (به وسیله بعثت پیامبر اکرم (ص) )/ موجودیت آن قائم به جمع و حرکتی است تاریخی
2- منصوب امر خداوند/ تجربه ای بشری
3- در همه جا ثابت/ متغیر ، متناسب با اقلیم ، فرهنگ و جغرافیا
4- هدف آن برقراری مکارم اخلاقی و تطبیق داشته های بشری با دین / هدف آن ایجاد سرپناه در وحله اول ، و پس از آن کارایی و زیبایی
1-1 دین ماهیتی است که موجودیت آن با بعثت پیامبران به وجود می آید ، به پیامبر وحی میشود ، کتاب داده میشود و خداوند او را از خطرات مختلف مصون نگاه میدارد تا دین به وسیله ایشان ترویج گردد . و از همین روست که اعتقاد به نبی و شهادت دادن به پیامبری او در هر نمازی واجب و لازم است و مومنین در اذان و اقامه و نماز موظفند این امر را رعایت نمایند .
1-2لیکن معماری ماهیتی است که موجودیت آن در متن تجربه بشری به وجود آمده است ، و رشد و نمو آن نیز در تمدنهای مختلف بشری صورت گرفته است . از خانه های ابتدایی بشر که به صورت چینه سازی بوده تا کشف آجر و ساخت بناهای آجری ، سقف سبک چوبی تا قرار دادن گنبد به روی مقطع مربع ، همه و همه نقش تجربه بشری و آزمون و خطای انسان ها برای ساخت بناهایی بزرگ ، مستحکم و زیبا را روشن میکند .
2-1 دین امری است منصوب خداوند که در شکل گیری آن انسان نقشی جز واسطه و رسول ندارد .
2-2 لیکن معماری حرکتی است جمعی که در آن انسانهای مختلف در اقصی نقاط جهان ، و تجارب مختلف آنها ، نقش بسزا و تعیین کننده ای دارند . انتقال تجارب مختلف معماری و هنری از گوشه و کنار جهان و تاثیر و تاثر هنرمندان از یکدیگر ، امری است واضح .
3-1 قوانین دینی در همه ازمنه و نقاط جان ثابت است ، تعداد رکعات نماز ، حدود و قصاص ، روزه ماه مبارک رمضان و غیره در همه نقاط جهان و همه زمانها ثابت است .
3-2 لیکن در معماری هیچ چیز ثابتی موجود نمیباشد ، ساختمانی که در کوهستان ساخته میشود لا جرم میبایست از مصالح کوهستانی استفاده کند و بنایی دیگر که در کویر است از خشت ، اقلیم گرم و خشک درونگرایی میطلبد و اقلیم گرم و مرطوب ، برونگرایی ، همه و همه ی این مثالها نشان دهنده متغیر بودن قوانین معماری و نسبی بودن آنها را میدهد .
4-1 هدف دین برقراری مکارم اخلاقی و تطبیق داشته های بشری با دین و فطرت است ، اگر به احکام دینی نگاه کنیم به دو نوع حکم میرسیم ، احکام تاسیسی به مانند نماز و وضو و ... و احکام تاییدی به مانند حج و قربانی و قصاص و ... این نوع نگاه نسبت به احکام اثبات میکند دین لزوما نافی همه گذشتگان نیست بلکه در صدد تطبیق داشته های بشری با نظام تکوین و تشریع است .
4-2 در حالی که هدف معماری ایجاد سرپناهی امن برای انسان ، و در وحله ای بالاتر کارایی و زیبایی و برآورده کردن نیازهای اجتماعی بشر است .
حال که بررسی و تطبیق سنخیت این دو ساحت و امر مشخص شد ، شاید راحت تر بتوان این مسئله را قبول کرد که ما « معماری اسلامی » نداریم ولی واجد « معماری مسلمین » هستیم . زیرا بین این دو واژه سنخیتی چندانی موجود نمیباشد .
تاثیر شریعت بر معماری
لیکن دین به عنوان تطبیق دهنده دانش و تجربه بشری ، با نظام تکوین و تشریع ، بر معماری تاثیر گذاشته و بعضا آنرا مورد نظر قرار داده است ، متاسفانه با ایجاد انحراف از مسیر حقیقی دین پس از رحلت نبی اکرم (ص) ، بسیاری از این قوانین اجرایی نشده، بلکه خلاف آن نیز رواج یافته است ، که در ذیل به پاره ای از آنها پرداخته میشود :
1- حرمت ساخت کاخ
کاخ سازی از طرف رسول اکرم (ص) حرام اعلام شد ، ولی در تمامی ادوار حکومتهای اسلامی پس از خلفای راشدین رواج داشته است ، اولین کسی که کاخ ساخت معاویه حاکم شام بود که مورد ملامت خلیفه دوم نیز قرار گرفت ، بقایای کاخ او به نام کاخ سبز در جوار مسجد اموی دمشق موجود است
2- لزوم پرهیز از اشرافی گری و تفاخر
اشرافی گری و تفاخر چه در قرآن کریم و چه در دستورات نبی اکرم (ص) مورد انتقاد قرار گرفته و حتی سیره عملی ایشان نیز اینگونه بوده است , اما متاسفانه استفاده از معماری در جهت تفاخر و اشرافی گری ، خصوصیت بارز حاکمان اسلامی بوده است .
3- لزوم رعایت حریم شرعی و خصوصی خانواده ها
شاید جزو نوادر احکامی که مورد توجه قرار گرفته این دستور است ، که معمولا در تمامی جغرافیای جامعه اسلامی ، محرمیت خانواده ها حفظ شده و مورد توجه حکام و مردم جامعه است .
4- عدم تطابق جهت سرویس بهداشتی با قبله
فقیهانه ترین حکم و صریح ترین مداخله شریعت در جنبه معماری ، این حکم است که لاجرم از طرف تمامی معماران در جغرافیای اسلامی رعایت میشود .
و اینک یک مثال دیگر :
محراب
قرار دادن محراب در مساجد ، برای مشخص کردن جهت قبله امری رایج و دائر است، محراب ها معمولا نقاط عطفی در معماری مساجد و محل جلوه نمایی هنرهایی چون کاشیکاری ، گچبری و آجرکاری میباشد . محراب محلی است که امام جماعت پایین تر از نمازگزاران قرار گرفته و نماز جماعت برگزار میگردد . شاید جالب باشد که بدانیم محراب حتی پیش از اسلام در معابد رومی و یونانی موجود بوده و حتی در انتهای معابد ( همان جایی که محراب ها در مسجد هستند ) وجود داشته است . و پس از آن نیز در معابد یهودی و کلیساهای مسیحی رواج داشته است .
مهرابه در آیین میترا
در آیین مهر، مهرابه‌ها محل برگزاری آیین‌های مربوط به مهر یا میترا بوده‌اند. میترا (یا میثره) یکی از کهن‌ترین ایزدان و اسطوره‌های ایرانی و هندی است. آیین مهر علاوه بر گسترش در ایران، در غرب و به ویِژه در سرزمین‌های امپراتوری روم باستان پیش از مسیحیت و در اوایل ظهور مسیح، رواج فراوان داشته و به همین دلیل مهرابه‌ها، مجسمه‌ها و نقش برجسته‌های فراوانی از میترا در اروپا وجود دارند. اکثر نیایشگاه‌های میترا در اروپا نیز سردابه‌های غار مانندی است که نقش برجسته میترا در طاقچه یا مهرابه‌ی انتهایی آن قرار داشته است. دلیل این امر آن است که بنابر اسطوره‌ها، مهر یا میترا در غار به دنیا آمده است و مهرابه با سقف قوس‌دارش به نوعی تداعی کننده محل تولد اوست. در برخی‌ مهرابه‌های میترایی، در اطراف فرورفتگی دیوار آتشدان‌‌هایی نیز قرار داشته است. در ایران تعدادی از مکان‌ها را منسوب به مهر یا میترا می‌دانند ولی باید گفت برخلاف نمونه‌های موجود در هند یا اروپا در مکان‌های موسوم به میترا در ایران تندیس، نقش برجسته‌ و یا نقاشی از مهر در حال قربانی کردن وجود ندارد.
محراب در آیین یهود
« لما دخل علیها زکریا المحراب وجد عندها رزقا قال یا مریم انى لک هذا قالت هو من عند الله ان الله یرزق من یشاء بغیر حساب » زکریا هر وقت در محراب او بر او وارد مى شد رزقى مخصوص نزد او مى دید مى پرسید: اى مریم این رزق کذایى از ناحیه چه کسى برایت آورده اند؟مى گفت این رزق از ناحیه خدا است آرى خدا به هر کس که بخواهد بى حساب رزق مى دهد ( آل عمران – 37 )
با توجه به این آیه کاملا مشخص میشود که عنصر محراب در آیین یهود هم موجود بوده و حتی بعدها در کلیساهای مسیحی و نهایتا مساجد هم رسوخ کرده است .


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام