سرمقاله

صندلی رئیس جمهوری چند؟

محمدعلی وکیلی

فاطمه امین‌الرعایا
فرهنگ ایرانی با شعر و موسیقی آمیخته شده است، موسیقی نواحی به عنوان یکی از شاخصه‌های فرهنگ هر قوم و منطقه، اما چندان که باید و شاید مورد توجه مردم و مسئولان قرار نمی‌گیرد. «جشنواره آینه‌دار» نمونه مشخص این ماجرا است، جشنواره‌ای که برای سال چهارم باز هم بدون حضور منتقدان و فعالان حوزه موسیقی و بدون وجود اسپانسر و تبلیغات به کار خود خاتمه داد.
منتقدان پاتوق‌های‌شان را به جشنواره ترجیح می‌دهند
روزبه اسپندارمز، سرپرست گروه پالت، به تازگی در توییتی در واکنش به پر نشدن سالن رودکی در «جشنواره آینه‌دار» نوشته بود: «بله رفقا، از موزیسین‌ها، شاعرها، منتقدین، هنرمندان، طراحان، غر بزن‌ها و مولفین و داعیه داران فرهنگ این مملکت همین بس که همچین افتخارات ملی از شهر و روستاشون روی صحنه آمدند، در سنین ۲۰ تا ۹۸ سالگی و سالن رودکی با کنتر از ۳۰۰ نفر ظرفیت نیمه پر هم نبود». این آهنگساز با بیان اینکه همه تنها درباره حفاظت از فرهنگ حرف می‌زنند، به «ابتکار» می‌گوید: حالا که دوره چهارم جشنواره موسیقی نواحی برگزار می‌شود، دوستان ترجیح می‌دهند به کافه‌ها و پاتوق‌های‌شان بروند و کارهای روزمره خودشان را انجام دهند. انگار که جمع شدن هنرمندان قدیمی و با‌سابقه موسیقی نواحی هر روز فراهم می‌شود! دردآور است دیدن هنرمندانی که مثل آنها دیگر در ایران نیست ولی دانشجویان و استادان موسیقی از آن‌ها استقبال نمی‌کنند. ما عادت کرده‌ایم غر بزنیم و انتقاد کنیم. بدون آنکه کاری انجام دهیم، انتظار داریم دیگران کارهای ما را درست کنند.
او با اشاره به اینکه روی سخنش فقط با مسئولان نیست، می‌افزاید: روی سخن من با کسانی است که منتقد ادارات دولتی هستند و می‌گویند تخصص‌شان موسیقی و هنر است. ما فقط موسیقی محلی را در کتاب‌ها خوانده‌ایم. حالا که این موسیقی به واقعیت تبدیل شده چرا از آن استقبال نمی‌کنیم؟ اساتید می‌توانند حداقل دانشجویان‌شان را به شرکت در چنین جشنواره‌هایی ترغیب کنند. به خاطر دارم چند سال پیش که جشنواره فجر، موسیقی نواحی نیز برگزار می‌کرد استقبال بیشتری از آن می‌شد اما رفته رفته این استقبال کمتر شد و جشنواره فجر نیز این بخش از جشنواره را حذف کرده است. با این کارهای‌مان تاسف هم می‌خوریم که آخرین حافظ مکتب ساز زنی، ساز خود را می‌فروشد. موسیقی نواحی در خیلی از نقاط از دست رفته است.
ساده برچسب می‌زنیم
اسپندارمز درباره علت عدم تمایل جوانان به موسیقی نواحی می‌گوید: سال‌ها است که از تمایل جوانان به غرب و موسیقی غربی می‌گویند اما وقتی هنوز این‌گونه موسیقی‌ها را به عنوان مطربی معرفی می‌کنیم و خیلی ساده به آن برچسب می‌زنیم چرا انتظار داریم که جوان به سمت موسیقی غربی نرود؟ ما ریشه‌های غنی فرهنگی داریم اما هیچ علاقه‌ای به حفظ و حراست از آن‌ها نداریم و تنها ژست آن را می‌گیریم.
جشنواره بدون اسپانسر
شاید هیچ‌کس بهتر از دبیر «جشنواره آینه‌دار» نتواند درباره استقبال مردم از موسیقی نواحی در قالب این جشنواره سخن بگوید. علی مغازه‌ای، دبیر جشنواره آینه‌دار، معتقد است بررسی استقبال مردم از این جشنواره با شرایط کنونی چندان منطقی نیست. او به «ابتکار» می‌گوید: زمانی رسانه‌ای مانند تلویزیون یا سیستم‌های مالی به صورت اسپانسر در خصوص یک برنامه با تبلیغات وسیع مردم را جذب می‌کنند، آن زمان می‌توان گفت که حالا با این همه تبلیغات، از آن برنامه استقبال شده است یا خیر. اما وقتی این عامل مهم وجود ندارد، ملاک ارزیابی از منطق درستی تبعیت نمی‌کند. می‌توان گفت که در همین حدی که به طور محدود برای این جشنواره تبلیغات شده، استقبال به همان روان سابق بوده است.
شعارهای بی‌عمل
مغازه‌ای درباره علت اسپانسر نداشتن جشنواره موسیقی نواحی می‌افزاید: یک طرف دولت است و یک طرف منتقدان. در تمامی دنیا دولت از همه موسیقی‌ها حمایت می‌کند مگر موسیقی تجاری. در تمام دنیا از کشورهای پیشرفته گرفته تا کشورهای آسیای شرقی و کشورهای عربی دولت پشتیبان هنرهایی مانند موسیقی است تا آنها حفظ شوند. در ایران مدیریت پول نیازمند بازنگری است، گرچه هزینه‌هایی در این خصوص پرداخت می‌شود. شاید قبلا تصمیماتی گرفته شده اما امروز این تصمیمات کارساز نیستند و باید تغییراتی در آنها ایجاد شود.
او ادامه می‌دهد: تنها در صورتی می‌توان شکل اجرایی حمایت از موسیقی نواحی را یافت که دولت به معنی کلان، نه صرفا وزارت فرهنگ و ارشاد، تصمیم یا سیاستگذاری کلانی اتخاذ کند تا از موسیقی قومیتی ایرانی حمایت شود. اما این اتفاق نمی‌افتد و فقط شعارش داده می‌شود. بنابراین موسیقی نواحی تنها به چند جشنواره، 150 هزار تومانی که فقط به برخی از هنرمندان پرداخت می‌شود و بیمه‌ای که به چند نفری داده شده، محدود می‌شود. هنرمندانی هستند که می‌گویند 6 سال است که پرونده بیمه مان در جریان است و در دالان‌های بیمه این سو و آن می‌شود اما خبری از آن نیست، برخی هنرمندان دیگر هم هستند که می‌گویند کسی به سراغ ما نیامده است. اما اتفاقا در سیستم پرداخت‌ها تبعیضی هست که برخی 500 تا 600 می‌گیرند، برخی دیگر 150 تومان و برخی هیچ. پشت این تبعیض چیست که یک استاد 600 می‌گیرد و دیگری 150 و فرد دیگری هیچ مبلغی دریافت نمی‌کند؟
حمایت منطقی برقرار نیست
این پژوهشگر موسیقی در پاسخ به این سوال که تا به حال چه اقداماتی برای حفظ هنر استادان موسیقی نواحی صورت گرفته است، می‌گوید: بعید می‌دانم. آقای پیری در عروسی‌ها ساز می‌زده و بعید می‌دانم که کسی از او خواسته باشد تا نواهایش را برای ذخیره در یک بانک موسیقیایی ضبط کند. اگر هم شده باشد افرادی شخصا این کار را انجام داده‌اند و منتشر نشده است. منتشر شدن آن هم فایده‌ای ندارد، چرا که پولی از ضبط آلبوم‌های این چنینی به دست نمی‌آید. دولت باید از یک ناشر، این آلبوم‌های موسیقی را بخرد و آن را رایگان به مردم یا هر گروه دیگری هدیه دهد و ناشر خوشحال باشد که پولی که برای ضبط آلبوم خرج می‌کند، به او باز می‌گردد و ما بقی‌سود آن است که از این سود به هنرمند نیز پولی پرداخت کند. وگرنه یک ناشر مگر پولی دارد که به هنرمند بابت ضبط آلبوم بپردازد؟ ممکن است که فردی برای نقض این گفته، بگوید ماهور هست. ماهور مکانیزمی پیدا کرده و توانسته به وسیله آن آلبوم‌هایی منتشر کند اما همه ناشرها که نمی‌توانند مانند ماهور باشند و به یک ناشر نیز نمی‌توان بسنده کرد. بنابراین اگر قرار باشد حمایت برقرار شود، ساز و کارش پیدا می‌شود اما موضوع این است که حمایت منطقی برقرار نیست.
انگار هنرمند موسیقی نواحی دشمن است!
یکی از راه‌های حفظ موسیقی نواحی، حمایت مخاطبان از آثار تولید شده است اما مخاطبان از موسیقی نواحی که جزوی از فرهنگ ما است، حمایت نمی‌کند. دبیر جشنواره آینه‌دار درباره علت این موضوع می‌گوید: دلیل دور شدن مخاطب از موسیقی نواحی، این است که صدا و سیمای ایران اگر موسیقی نواحی را پخش می‌کند به جای به تصویر کشیدن هنرمند تصاویر جنگل و کوه را برای مخاطب به نمایش می‌گذارد. انگار هنرمند نواحی دشمن است که او را نشان نمی‌دهند. مخاطب از چه کسی حمایت کند وقتی او را نمی‌بیند؟ حمایت از موسیقی نواحی کار دولت است. دولت بودجه فرهنگی دارد و همان طور که از یک موسسه فرهنگی حمایت می‌شود، باید از ساختار هنر نیز حمایت شود. اگر هنرمندان ایران را بشمارند، به یک میلیون نفر هم نمی‌رسند. دولت اگر برای هنرمندان موسیقی نواحی مکانیزم‌های حمایتی بدون چشمداشت ایجاد کند، چقدر بار مالی ایجاد می‌شود؟ دل ما پر از درد است.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام