EBTEKAR NEWSPAPER
سه شنبه, 20 آذر 1397   Tuesday 11 December 2018

سرمقاله

بهانه‌های فرار از توسعه

علیرضا صدقی

محمدرضا ستاری
دونالد ترامپ پس از سه ماه کش و قوس، سرانجام شب گذشته تعلیق تحریم‌های ایران را تمدید کرد. اما او این بار نیز شرط و شروطی برای ماندن آمریکا در برجام گذاشت تا این ماجرا همچنان دستاویزی در دستان کاخ سفید برای فشار بر ایران و سایر شرکای برجام باقی بماند. ترامپ شامگاه جمعه طی بیانیه‌ای اعلام کرد: من امروز در حالی تعلیق تحریم‌های ایران را اعلام می‌کنم که تکرار این وضعیت منوط به بازنگری در برجام برای رفع نواقص آن است. او با این تعبیر که این آخرین فرصت است، گفت: در صورت عدم دستیابی به توافق جدید، آمریکا مجدد تعلیق تحریم‌های ایران را تمدید نکرده و از برجام خارج خواهد شد. ترامپ همچنین با تهدید اروپا مدعی شد که این کشورها هستند که انتخاب می‌کنند با ما همکاری نکرده و در کنار جاه‌طلبی‌های هسته‌ای ایران بمانند.
روز گذشته کاخ سفید همچنین چهار شرط خود برای باقی ماندن آمریکا در برجام را به این شرح مطرح کرد. 1- در این توافق با کشورهای اروپایی و طرف‌های دیگر برجام از ایران خواسته شود که بازرسی از همه سایت‌هایی که بازرسان بین‌المللی در خواست آن را دارند انجام شود. 2- باید تضمین شود ایران هرگز به دستیابی به سلاح‌های هسته‌ای نزدیک نخواهد شد. 3- برخلاف توافق هسته‌ای این ابعاد نباید هیچ تاریخ انقضایی داشته باشد چرا که سیاست آمریکا جلوگیری از همه مسیرهای ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای است، نه فقط برای ده سال بلکه برای همیشه و اگر ایران با هر یک از این مفاد موافقت نکند تحریم‌های آمریکا به طور خودکار بازخواهند گشت. 4- برای اولین بار برنامه موشکی دوربرد و برنامه هسته‌ای ایران دو امر لاینفک هستند و این‌که توسعه آزمایش‌های موشکی ایران باید تحت تحریم‌های سخت قرار گیرد و این مسایل باید به طور صریح در قوانین آمریکا لحاظ شود.
واکنش شدید ایران به تحریم‌ رئیس قوه قضائیه
اما نکته مهم دیگر در صحبت‌های ترامپ بحث وضع تحریم‌های جدید علیه ایران فارغ از چارچوب توافق هسته‌ای بود. در همین راستا و در تازه‌ترین اقدام تحریمی ایالات متحده علیه ایران، 14 شخصیت حقیقی و حقوقی به لیست تحریم‌ها اضافه شدند. از جمله مهمترین فرد و نهادهایی که در این لیست جدید مشاهده می‌شوند عبارتند از: آیت‌الله آملی لاریجانی رئیس قوه قضائیه، زندان رجایی شهر و رئیس آن، شورای عالی مجازی و سازمان دفاع سایبری سپاه. در همین رابطه روز گذشته وزارت امور خارجه کشورمان در واکنش به صحبت‌های دونالد ترامپ، طی بیانیه‌ای اعلام کرد: رئیس ایالات متحده آمریکا به رغم تلاش یک ساله خود برای از بین بردن برجام، بار دیگر ناگزیر به تمدید اسقاطیه‌های الزامی در برجام گردید. استحکام درونی برجام و حمایت بین المللی از این توافق، راه را بر تلاش‌های ترامپ، رژیم صهیونیستی و اتحاد نامیمون تندروهای جنگ طلب برای لغو این توافق یا ایجاد تغییرات در آن بسته است. در این بیانیه با محکوم کردن تهدیدهای آمریکا و اضافه کردن افراد جدید به لیست تحریم‌ها آمده است: ایران همراه با اعضای دیگر برجام و جامعه جهانی بارها تاکید کرده است که برجام یک سند معتبر بین المللی است و به هیچ عنوان قابل مذاکره مجدد نیست. ایران صراحتا تاکید می‌کند که هیچ اقدامی فراتر از تعهدات خود در برجام را انجام نخواهد داد، هیچ تغییری در این توافق را نه اکنون و نه در آینده نخواهد پذیرفت و اجازه نمی دهد هیچ ارتباطی بین برجام و هر موضوع دیگری برقرار گردد. همچنین اقدام خصمانه و غیرقانونی رژیم ترامپ در قرار دادن نام آیت الله آملی لاریجانی ریاست قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران در فهرست به اصطلاح تحریم‌های جدید آمریکا از تمامی خطوط قرمز رفتاری در جامعه بین المللی عبور کرده و اقدامی خلاف اصول آمره حقوق بین‌الملل و نقض تعهدات دوجانبه و بین المللی ایالات متحده است که حتما با واکنش جدی جمهوری اسلامی پاسخ داده خواهد شد و مسئولیت تمامی تبعات این اقدام خصمانه بعهده دولت ایالات متحده خواهد بود.
بازنگری در برجام بهانه‌ای فرعی است
در همین رابطه و به منظور بررسی سناریوهای آتی دولت آمریکا در مقابل برجام و اینکه تا چه میزان سایر شرکای برجام می‌توانند در مقابل اقدامات آمریکا از برجام محافظت کنند، دکتر علی بیگدلی استاد دانشگاه شهید بهشتی به « ابتکار» توضیح داد: بازنگری در برجام بهانه‌های فرعی است. کل موضوع برجام آنچنان دچار پیچیدگی است که اکنون شاید انتظارات آمریکا مهم نباشد. برجام آنچنان تو در تو شده و لایه‌های متعددی آن را فرا گرفته است که این توافق را از اهداف اولیه خود دور ساخته است. ما در اینجا یک مثلث اروپا، آمریکا و ایران را داریم که خود ایالات متحده مجدد یک مثلث دیگر شامل اسرائیل، آمریکا و عربستان را نیز تشکیل داده است. تمامی این موارد با لایه‌های دیگر درون آمریکا سبب شده تا از یک سو ترامپ را ترغیب به حفظ توافق و گروهی دیگر نیز تشویق به خروج از آن می‌کنند. بنابراین شروطی که ترامپ مطرح می‌کند خیلی اهمیت ندارد بلکه پیچیدگی آن و دور شدن برجام از اهداف اولیه است که باعث شده به عنوان یک عامل انتقام جویانه در دستان کاخ سفید قرار بگیرد.
در این رابطه شاهدیم که هم آمریکا و هم ایران به هیچ عنوان حاضر به نرمشی در این قضیه نیستند و همین امر سبب می‌شود تا نتیجه خاصی نیز در آینده به ثمر ننشیند. در 120 روز آینده هم همین قضیه ادامه خواهد داشت. در غایت امر معتقدم که آمریکا از برجام خارج شده و مجدد تحریم‌های اولیه بر علیه ایران اعمال خواهد شد. من بر خلاف خیلی‌ها معتقدم که ای کاش در این مقطع آمریکا از برجام خارج می‌شد تا ما از این بی سروسامانی در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی خارج می‌شدیم. تا این وضعیت ادامه داشته باشد هیچ سرمایه گذاری خارجی میل به سرمایه گذاری در ایران نخواهد داشت. از سال 2015 تا کنون دچار همین مشکل هستیم. نه شبکه‌های بانکی آمریکا به سمت ما گشایش پیدا کرده و نه سرمایه‌گذاری مورد انتظار صورت گرفته است.
اکنون همین مساله کشتی نفتکش ایران که در حال سوختن است، برای پرداخت غرامت ما دچار مشکل هستیم. این غرامت از طریق دلار پرداخت می‌شود و آمریکا در این باره می‌تواند کارشکنی کند. لذا دو طرف قضیه باید یک مقداری از دیدگاه‌های خود نرمش داشته باشند. اگر قرار باشد که ما همچنان در مورد سیاست‌هایی خط قرمز داشته باشیم، مطمئن باشید تحریم‌های هسته‌ای مربوط به برجام باز خواهد گشت. امری که یک بار در گذشته ما آزمایش شده و آثار آن را مشاهده کردیم.
امروز نباشد، 120 روز دیگر چه فرقی به حال ما خواهد کرد؟ زمانیکه سایه شوم این انتظار همچنان بالای سر ماست و آمریکا از آن بهره‌گیری می‌کند؟ چهار شرط آمریکا که به اتحادیه اروپا اولتیماتوم داده است، می‌تواند در فاصله امروز تا 120 روز آینده از برجام خارج شود. بنابراین در اصل قضیه تفاوتی دیده نمی‌شود.
یکی از اهداف بازنگری آمریکا این است که در انتهای برجام در سال 2025 ایران نتواند به سمت غنی سازی باز گردد. بیشترین بازنگری مد نظر آمریکا در همین امر است که البته مسائل دیگری همچون برنامه موشکی، بازرسی‌های نظامی و غیر نظامی آژانس و حقوق بشر نیز می‌تواند مزید بر این انتظارات باشد. تمام این مساله ناسازگاری عمیقی است که تبدیل به نوعی انتقام جویی شده و هیچ کدام از طرفین حاضر به تعدیل این ناسازگاری نیستند. این امر می‌تواند در آینده خطرساز باشد.
ترامپ به سادگی اهرم فشار برجام را از دست نمی‌دهد
این استاد دانشگاه در پاسخ به این سوال که در مورد تصمیم‌گیری ترامپ برای برجام دو نظر مطرح است. نخستین نظر معتقد به عقب نشینی دولت آمریکا از مواضع پیشین است و نظر دوم قائل به این است که آمریکا این بازی را حربه‌ و ابزاری برای تداوم فشارها قرار داده و به این سادگی آن را از دست نخواهد داد. به اعتقاد شما کدامیک از این دو نظر به واقع نزدیک بوده و آمریکا تا چه زمانی می‌تواند این بازی با برجام را ادامه دهد؟ توضیح داد: اعتقاد من به نظر دوم نزدیک تر است. اظهار نظر نخست غیر تخصصی است. یادآور شدم که کاش همین بار آمریکا از برجام خارج می‌شد تا تکلیف ما نیز مشخص شود. اینکه هر روز و هر بار با یک بهانه‌ای سیاست انتظار بر ما تحمیل شود سبب شده که ایران هنوز یک سرمایه‌گذاری عمده در داخل کشور انجام ندهد. اینکه تا کی می‌تواند اینکار را بکند، معتقدم که این اهرم بالای سر ایران و اروپا قرار دارد و به هر حال باید این مساله در یک جایی میان ایران و آمریکا روشن شود، چرا که تداوم این وضعیت منفعتی برای ما نخواهد داشت.
دعوای اروپا و آمریکا ربطی به ایران ندارد
بیگدلی در مورد حمایت اروپا از برجام و اینکه این حمایت با توجه به حجم مراودات سیاسی و اقتصادی اروپا و آمریکا تا چه زمانی می‌تواند ادامه داشته باشد؟ اظهار داشت: اتحادیه اروپا در درجه اول با آمریکا دارای گسل و زاویه است. امروز شاهدیم مهمترین متحد آمریکا یعنی انگلستان که نماینده آمریکا در اتحادیه اروپا نیز هست، در چنان وضعیتی با واشنگتن قرار گرفته که سفر ترامپ به لندن تاکنون سه بار لغو شده است. اتحادیه اروپا از زمان گذشته‌های دور خواستار استقلال از آمریکا بوده است. سارکوزی رئیس جمهوری اسبق فرانسه قبلاً در مصاحبه‌ای گفته بود، ما باید یک ناتوی اروپایی داشته باشیم و آمریکا دیگر برای ما فایده سابق را ندارد. در نتیجه گسل‌های میان آمریکا و اروپا، گسل‌هایی است که مربوط به خودشان بوده و ارتباطی به ما ندارد. اتحادیه اروپا سالیانه چیزی در حدود 900 میلیارد دلار مبادلات بازرگانی با آمریکا دارد و قطعاً در موقع انتخاب نهایی آمریکا را رها نکرده تا ما را بچسبد.
بحث عمده اروپا و آمریکا این است که اروپا خواستار مشارکت جدی در تصمیم‌گیری‌های کلان بین‌المللی و جلوگیری از یکجانبه‌گرایی آمریکا است. آنها معتقدند که نباید زیر سایه سنگین آمریکا ماند و اکنون زمانی است که نسل جدیدی با نمایندگی امانوئل ماکرون بر سرکار آمده که دیگر حاضر به پذیرش روندهای سابق نیست. پس این امر مربوط به آمریکا و اروپاست نه ایران. هر چند اروپا خواستار در دست داشتن بازار ایران است، اما ما در مسائلی همچون برنامه موشکی شاهد همصدایی میان این دو قدرت هستیم. رئیس جمهوری فرانسه به صراحت اعلام می‌کند که برنامه موشکی ایران می‌تواند فرانسه را نیز به فکر خروج از برجام بیاندازد.
بنابراین در پاسخ به این پرسش که حمایت اروپا از برجام تا کجا می‌تواند ادامه پیدا کند؟ باید تصریح کنم، تا آنجایی که منافع سیاسی و اقتصادی اروپا حکم کند که در کنار ایران باشد. در این راستاست که لزوم تغییراتی در راهبردهای ایران احساس می‌شود. باید بدانیم که سینه چاکی اروپا برای ایران به منظور حفظ پرستیژ این اتحادیه است و برای همین است که اعلام می‌کند که ما امضای خود را فدای غرور ترامپ نخواهیم کرد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام