EBTEKAR NEWSPAPER
چهارشنبه, 01 آبان 1398   Wednesday 23 October 2019

سرمقاله

نسل جوان خاورمیانه

جلال خوش‌چهره

یک پژوهشگر اقتصاد شهری معتقد است، امروز بافت‌های فرسوده شهری به منزله تله فضایی فقر تبدیل شده‌اند که به دلیل نبود برنامه و مدیریت واحد و کارآمد حلقه آن هر روز تنگ‌تر می‌شود.
افزایش جمعیت و مهاجرت بی‌رویه به شهرها سبب شده تا علاوه بر تغییر ساختار و کاربری بافت‌های قدیمی شهر، همچنین بافت‌های نامتعارفی به حاشیه شهرها اضافه شود که بدون هیچ الگوی درستی توسعه پیدا کرده‌اند.
به گزارش ایرنا، بافت‌های فرسوده شهری به لحاظ ایمنی در برابر حوادثی مانند زلزله آسیب‌پذیر است و به دلیل آسیب‌های اجتماعی با چالش اساسی روبه‏روست.
موضوع فرسودگی بافت‌ها به ایران اختصاص ندارد و شهرهای کوچک و بزرگ دنیا در بازه‌ای از زمان با چالش بافت فرسوده مواجه بوده‌اند، اما نکته‌ای که شرایط بافت‌های فرسوده در ایران را متمایز می‌کند، نبود یک برنامه مشخص و واحد در نوسازی این بافت‌هاست.
جای خالی مدیریت واحد در نوسازی و احیا
بررسی‌های رسانه‌ای در ارتباط با مسئله بافت‌های فرسوده شهری نشان می‌دهد، هر از چند گاهی برنامه‌ای برای احیا و نوسازی در بخشی معین تعریف و تدوین می‌شود، اما در عمل مشکلات را کم نمی‌کند، بلکه به دلیل نداشتن موفقیت، مصائب بیشتری بر ساکنین این بافت تحمیل می‌کند.
در واقع، نبود یک نگرش سیستمی و در قالب یک مدیریت واحد مشکلات بسیاری را در مسیر فرایند حفاظت مرمت و بازسازی‌، نوسازی، بهسازی و احیا آنها به وجود آورده است.
امروز بسیاری از شهرهای کشور با مسئله‌ای به نام بافت‌های فرسوده روبه‏رو شده‌اند، این بافت‌ها یا هسته‌های قدیمی شهرها بوده و به مرور زمان دچار فرسودگی و ناکارآمدی شده‌اند و یا در دوران معاصر بدون رعایت ضوابط و مقررات معماری و شهرسازی شکل گرفته و از این رو اکنون با مسائل و مشکلات بسیاری روبه‌رو شده‌اند و ممکن است به کل شهر نیز تسری یابد.
مهاجرت نیروهای کارآمد از بافت‌های فرسوده
کمال اطهاری، اقتصاددان و پژوهشگر توسعه پیرامون بافت‏های فرسوده شهری اظهار کرد: بافت‌های فرسوده از آن به عنوان تله فضایی فقر یاد می‌شود که هر روز تنگ‌تر می‌شود.
به اعتقاد وی، نیروهای مالی و معنوی که می‌توانند برای توسعه و نوسازی این بافت‌ها عمل کنند به تدریج از آنجا خارج می‌شوند و افرادی که در این بافت‌ها باقی می‌مانند نیز توان نوسازی را ندارند.
وی گفت: اقشاری که دانش بیشتری دارند و می‌توانند تعاونی خوب و کارآمد و یا همان شرکت اجتماعی را به وجود آورند، از محله خارج می‌شوند.
اطهاری بر این باور است که نیروهای درون بافت فرسوده به تنهایی نمی‌توانند با تشکیلاتی به اسم تعاونی شرایط را اصلاح کنند، بنابراین اقداماتی که در گذشته صورت گرفته و معطوف به تراکم فروشی و طرح‌هایی مانند منظر شهری و یا طرح بازآفرینی شهر هم با همین تفکر آغاز شد و این گمان اشتباه وجود داشت که با ارزش افزوده حاصل از تولید مسکن و مستغلات در بافت‌های فرسوده، می‌توان تله فضایی فقر را شکست.
وی یادآور شد: ارزش افزوده حاصل از مستغلات و تولید آن حدود هفت تا هشت درصد تولید ناخالص یک شهر است و کفاف شکستن این تله فضایی را نمی‌دهد. نکته دیگر اینکه بر اساس اعلام مسئولان حدود 80 درصد منابع بانکی در بخش مستغلات قفل شده است.
نوسازی بافت‌های فرسوده با چاشنی عدالت اجتماعی
اطهاری تجربه مسکن مهر در کشور را مورد ارزیابی قرار داد و گفت: مسکن مهر به دلایلی مانند همزمانی با بحران اقتصادی در کشور و نداشتن استقبال کافی از آن توسط اقشار کم درآمد به یک تله فضایی جدید تبدیل شده است.
وی افزود: امروز در این بخش برنامه جامع و واحدی نیاز داریم که امر بازسازی را با عدالت اجتماعی و توسعه و رشد اقتصادی پیوند دهد و چنانچه این پیوند برقرار نشود، امکان به دست آمدن مازاد اقتصادی لازم برای تحقق عدالت نیز وجود نخواهد داشت و مانند مسکن مهر منابع هدر می‌رود.
این پژوهشگر تاکید کرد: بهسازی بافت‌های فرسوده بدون اینکه ثمری برای مردم داشته باشد، بحران‌های اقتصادی و تله‌های فضایی را تشدید می‌کند.
وی گفت: کل مقوله بازآفرینی چنانچه در چارچوب یک برنامه جامع و واحدی قرار نگیرد تا بازآفرینی کالبدی را به بازآفرینی اقتصادی پیوند دهد، موفق نخواهد شد.
سکونت 40 درصد جمعیت شهری
در بافت‌های فرسوده
پژوهشگر مزبور با بیان اینکه شهر باید در دامن یک برنامه توسعه اقتصادی که با شرایط فعلی هماهنگ باشد حرکت کند، گفت: این مهم موجب می‏شود تا بتواند به تدریج با مطالعات اقتصادی کاستی‌هایی که در شهر وجود داشته و موجب کنار‌گذاشتگی بخش مهمی از جمعیت در برخی از شهرها شده است، رفع کند، زیرا بر اساس آمار، حداکثر تا 40 درصد جمعیت شهری در بافت‌های فرسوده و سکونتگاه‌های نامناسب زندگی می‌کنند.
اطهاری افزود: محله و مکانی که در قبل کنار گذشته شده و دچار فرسودگی شده است، این امکان را ندارد که با قواعد بازار حرکت کرده و توسط خود ساکنین نوسازی شود.
به گفته وی، بافت‏های فرسوده شهری به دلیل کاستی در برنامه‌ریزی‌های گذشته، دچار آسیب‌های کالبدی، اجتماعی و اقتصادی شده‌اند و بازگشتن این مناطق به متن توسعه اقدامات معینی را از ناحیه دولت می‌طلبد تا برای بخش خصوصی انگیزه ‌بخش باشد.
اطهاری افزود: اختصاص بودجه‌هایی که به صورت مقطعی و تک پروژه‌ای برای نوسازی بافت فرسوده منظور شده، در واقع بر ابعاد و مشکلات محله افزوده، در گذشته اقدامات ابتدایی مانند فروش متری مسکن و یا پروژه‌هایی که با اوراق مشارکت به فروش می‌رسید، محلاتی را بر جای گذاشته که یا وضعیت بدتری نسبت به گذشته دارند و یا نیمه مسکونی شده و مشکلات اجتماعی را بیشتر کرده‌اند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام