EBTEKAR NEWSPAPER
جمعه, 03 خرداد 1398   Friday 24 May 2019

سرمقاله

ترامپ در این ژست هم قابل اعتماد نیست

محمدرضا ستاری

جامعه باستان‌شناسی ایران از نمایندگان مجلس می‌خواهد که در بررسی طرح وزارتخانه میراث فرهنگی به مسائل و مشکلات موجود تشکیلات باستان‌شناسی ایران توجه کنند و سازمان باستان‌شناسی را تشکیل دهند.
به گزارش مهر، جامعه باستان‌شناسی کشور در راستای طرح وزارتخانه شدن سازمان میراث فرهنگی، بیانیه‌ای صادر و از نمایندگان مجلس رسیدگی به چند مسئله را درخواست کرد. در این بیانیه آمده است:
پیش از تشکیل سازمان میراث فرهنگی، باستان‌شناسی به عنوان نهادی مستقل با بودجه‌ای مجزا می‌توانست به فراخور وضعیت موجود کشور برنامه‌ریزی شود. پس از تشکیل سازمان میراث فرهنگی در اواخر دهه ۱۳۶۰، تشکیلات باستان‌شناسی نیز به این سازمان الحاق شد. بنا‌بر سیاست‌های آن سال‌های کشور، باستان‌شناسی به حاشیه رانده شده و باستان‌شناسان از تصدی جایگاه‌های مدیریتی دور نگه داشته شدند در‌نتیجه باستان‌شناسی و باستان‌شناسان برای مدتی طولانی در انزوا به سر بردند. در یک دوره کوتاه مدیریتی در دهه ۸۰، زنده یاد مسعود آذرنوش توانست برای حدود پنج سال نهاد باستان‌شناسی را در قالب «پژوهشکده باستان‌شناسی» جانی دوباره ببخشد. اما متاسفانه علی‌رغم نتایج بسیار درخشان مدیریتی این دوره کوتاه، پس از ایشان تشکیلات باستان‌شناسی به طور روزافزونی سیر قهقرایی گرفت تا آنجا که در پایان دهه ۸۰ و آغاز دهه ۹۰ شاهد تغییرات پی‌در‌پی در مدیریت پژوهشکده باستان‌شناسی بودیم. کشور ایران با غنای فرهنگی، تاریخی و باستانی در صدر کشورهای صاحب تمدن در جهان قرار دارد، اما متاسفانه وضعیت تشکیلات باستان‌شناسی آن که تنها نهاد متولی رسیدگی کننده به وضعیت هزاران محوطه تاریخی و باستانی است، بسیار بغرنج است. با این مقدمه کوتاه، جامعه باستان‌شناسی ایران از نمایندگان مجلس می‌خواهد که در بررسی طرح وزارتخانه میراث فرهنگی، اشتباهات مدیریتی پیشین را تکرار نکرده و در مشروح چارچوب و خدمات این وزارتخانه به مسائل و مشکلات موجود تشکیلات باستان‌شناسی ایران توجه کنند. تعریف جایگاهی مستقل و موجه در خور شان و مقام باستان‌شناسی ایران در این نهاد و سپردن سکان آن به دست باستان‌‌شناسان، نه تنها نشان دهنده درایت و فهم بالای نمایندگان محترم مجلس در این امر است و از تکرار دوباره اشتباهات کلان ساختاری و مدیریتی موجود جلوگیری می‌کند، بلکه متضمن ارتقا ساختار، کارکرد، و دستاوردهای وزارتخانه پیشنهادی و پاسخگوی دغدغه‌های فعلی نمایندگان محترم خواهد بود.
تخصیص بودجه به باستان‌شناسی با نیازها مطابقت ندارد
براین اساس، جامعه باستان‌شناسان ایران درخواست‌های متخصصان و کارشناسان این حوزه را جهت توجه و دستور مساعد و عاجل به شرح زیر صورت‌بندی می‌کند: ساختار فعلی پژوهشکده باستان‌شناسی که امروزه جزء کوچکی از پیکره پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری است، جوابگوی ظرفیت‌ها و مطابق با انتظارات موجود از تشکیلات باستان‌شناسی و باستان‌شناسان ایرانی نیست. پژوهشکده باستان‌شناسی به لحاظ مالی هیچ استقلالی از خود نداشته و قادر نیست از پروژه‌های علمی و ضروری به طور بهینه و به‌هنگام پشتیبانی کند. متاسفانه تخصیص بودجه در پژوهشگاه میراث فرهنگی با توجه به ملاحظاتی انجام می‌شود که الزاماً با ملاحظات، نیازها و فوریت‌های باستان‌شناسی مطابقت ندارد. یکی از دلایل عمده این مسئله، بی‌اثر کردن قدرت تصمیم‌گیری مستقلانه مدیران پژوهشکده باستان‌شناسی و انجام مدیریت کلان به خصوص در موضوعات مالی و عزل و نصب‌ها توسط مهندسان و مدیرانی است که سررشته و آشنایی لازم و کافی با ابعاد مختلف این نهاد تخصصی را ندارند. این در حالی است که طبق آمارهای موجود در حال حاضر ۲۲ مرکز دانشگاهی دولتی و خصوصی در رشته باستان‌شناسی در کشور دانشجو می‌پذیرند. تا سال ۱۳۷۵ تنها دانشگاه تهران در رشته باستان‌شناسی دانشجو می‌پذیرفت که سالانه حدود سی نفر فارغ‌التحصیل باستان‌شناسی داشت، اما این روند از سال ۱۳۸۰ به طور چشمگیری رو به فزونی نهاد و فارغ‌التحصیلان باستان‌شناسی از سی نفر در سال ۱۳۷۵ به حدود صد نفر در سال‌های اوایل دهه 80 و حدود دویست تا سیصد نفر در سال‌های پایانی دهه 80 رسید.
به طور میانگین می‌توان عنوان کرد که حدود شش هزار کارشناس باستان‌شناسی از دانشگاه‌های دولتی بین سال‌های ۱۳۸۰ تا سال ۱۳۹۶ فارغ‌التحصیل شده‌اند. این ارقام برای فارغ‌التحصیلان مقطع کارشناسی ارشد در همین زمان حدود دو هزار نفر و برای فارغ‌التحصیلان مقطع دکتری حدود دویست نفر بوده است. براین اساس، به نظر می‌رسد نیروی متخصص و کارشناسی کافی برای جذب در پست‌های مدیریتی این وزارتخانه و نهاد در بین فارغ‌التحصیلان این رشته وجود داشته باشد.
تولید علمی باستان‌شناسان بیشتر از حوزه‌های دیگر بوده است
از لحاظ مقایسه کیفیت و کمیت دستاوردهای پژوهشکده باستان‌شناسی در زمان استقلال مالی و مدیریتی این نهاد با زمان سلب استقلال و مدیریت غیر باستان‌شناسان می‌توان به عنوان نمونه به موارد زیر اشاره کرد: در مورد پژوهش‌های میدانی صورت گرفته در پژوهشکده باستان‌شناسی در سال آخر تصدی زنده یاد مسعود آذرنوش بر پژوهشکده باستان‌شناسی (۱۳۸۴)،۲۵۰ برنامه باستان‌شناسی اجرا شده بود. حال آنکه در یک بازه زمانی ۴ ساله یعنی از سال ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۰ جمعاً ۴۱۸ برنامه اجرا شده است. این آمار برای سال ۱۳۹۱، ۱۲۹ برنامه، برای سال ۱۳۹۲، ۷۰ برنامه و برای سال ۱۳۹۳، ۱۲۰ برنامه بوده است. این ارقام به روشنی نشان می‌دهد که زمانی که پژوهشکده باستان‌شناسی از استقلال نسبی اجرایی و مالی برخوردار بوده، از نظر آماری و کیفی بازده خوبی داشته است. روند نزولی آمار برنامه‌های به اجرا گذاشته شده توسط پژوهشکده باستان‌شناسی در میان سال‌های ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۳ با وابستگی مالی و اجرایی هرچه بیشتر پژوهشکده باستان‌شناسی به پژوهشگاه میراث فرهنگی همزمان شده است. به‌رغم این وابستگی، باستان‌شناسان ایرانی چه نیروهای درون سازمان، چه نیروهای دانشگاهی و چه پژوهشگران آزاد بیشترین تولیدات علمی را در بدنه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری دارا بوده‌اند. به عبارت روشن، تولید علمی باستان‌شناسان ایرانی علی‌رغم انزوای شدید، وابستگی مالی و عدم استقلال در حوزه اجرایی، بیشتر از حوزه‌های دیگر (از حفاظت و مرمت تا صنایع دستی و گردشگری) بوده است.
با توجه به آمار نیروی تخصصی باستان‌شناسی و تولیدات علمی آنها و آمارهای مربوط به عملکرد پژوهشکده باستان‌شناسی دو نکته به خوبی قابل توجه است: با توجه به حضور نیروی متخصص باستان‌شناسی، باستان‌شناسان از توانایی لازم برای برعهده گرفتن مدیریت تشکیلات باستان‌شناسی برخوردارند. علی‌رغم این مهم، انتخاب ریاست پژوهشکده باستان‌شناسی نه تنها هیچ‌گاه از سوی خود باستان‌شناسان نبوده بلکه از آنها مشورت نیز گرفته نمی‌شود. این در حالی است که طبق آمارهای موجود هرگاه ریاست تشکیلات باستان‌شناسی در دستان باستان‌شناسی متخصص و کارآمد بوده، وابستگی مالی و اجرایی به پژوهشگاه کم شده و در نتیجه بازده پژوهشکده باستان‌شناسی افزایش محسوسی یافته است. عکس این روند هم قابل مشاهده است، هرگاه ریاست پژوهشکده باستان‌شناسی بدون در نظر گرفتن نیازهای آن و به صورت یک جانبه از سوی نهادی بالاتر تحمیل شده، وابستگی مالی و اجرایی پژوهشکده باستان‌شناسی نیز افزایش یافته و در نتیجه بازده آن کاسته شده است.
سازمان باستان‌شناسی ایران تشکیل شود
با توجه به تمام موارد ذکر شده، «جامعه باستان‌شناسی ایران»، از نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی، مدیران و تصمیم‌سازان برای تشکیلات وزارتخانه میراث فرهنگی درخواست می‌نماید که اولاً بخشی مستقل با عنوان پیشنهادی «سازمان باستان‌شناسی ایران» درون این وزارتخانه تعریف شود و استقلال مالی و اجرایی آن نیز تضمین شود‌ به گونه‌ای که برنامه‌ها‌ و میزان بودجه سالانه آن مشخص بوده و نحوه هزینه ‌کردن آن نیز معلوم باشد. دوم انتخاب ریاست این بخش به طور مستقیم و بی‌واسطه توسط خود باستان‌شناسان یا با مشورت مستقیم آنها صورت گیرد. برای مقایسه کیفی و ارائه نتایج ملموس‌تر، توجه نمایندگان محترم را به موقعیت سه سازمان مشابه یعنی «سازمان زمین‌شناسی کشور»، «سازمان هواشناسی کشور» و «سازمان نقشه‌برداری کشور» جلب می‌کنیم. بدنه کارشناسی این سه نهاد و میدان عمل آنها تقریباً مشابه با باستان‌شناسی ایران است. اگر به دستگاه باستان‌شناسی ایران هم این فرصت داده شود که مانند این سه سازمان، استقلال مالی و اجرایی خود را داشته باشد، می‌توان در آینده همانند این سه سازمان از برکات توان علمی و تخصصی آن در راستای منافع ملی سود برد و نیز در صورت قصور در مقام توضیح و توبیخ برآمد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام