EBTEKAR NEWSPAPER
پنج شنبه, 05 اسفند 1395   Thursday 23 February 2017

سرمقاله

سنجه تغییر و تحول

رضا دهکی

گروه فرهنگ و هنر - مسعود مشایخی‌راد: اعلام آثار بخش مستند جشنواره فیلم فجر همانند بخش مسابقه سینمای ایران با حواشی و اعتراض‌هایی همراه شد. فهرست اسامی 11 فیلم بخش مستند جشنواره فیلم فجر در حالی روز شنبه 18 دی اعلام شد که تعدادی از آثار مهم جشنواره سینما حقیقت امسال از غایبان این لیست بودند. آثاری مثل «دیپلماسی شکست‌ناپذیر آقای نادری»، «زنانگی» و «مسافران» که هر سه از پرمخاطب ترین مستندهای سینما حقیقت امسال بودند جایی در این لیست نداشتند. مسئله‌ای که با ابراز گلایه فیلم‌سازان و مطرح شدن شائبه‌هایی در خصوص اعمال نظر دبیر جشنواره در لیست آثار انتخابی همراه بود. نکته جالب توجه این که تعداد زیادی از این مستندهای انتخابی ماه گذشته در جشنواره سینما حقیقت نیز با یکدیگر در رقابت بودند. در گزارش پیش‌رو ضمن معرفی آثار راه‌یافته به حواشی این انتخاب‌ها و مسائل پیش‌ آمده می‌پردازیم.
راه‌یافته‌ها و جامانده‌ها
هیات انتخاب بخش مستند جشنواره فجر متشکل از «حبیب احمدزاده»، «فرشاد فرشته‌حکمت»، «لقمان خالدی» و «سام کلانتری» یازده مستند زیر را شایسته حضور در بخش مستند سی و پنجمین جشنواره فیلم فجر دانستند:
«صفر تا سکو» به کارگردانی سحر مصیبی و تهیه کنندگی مهتاب کرامتی - طهورا ابوالقاسمی: این فیلم مستند به زندگی سه خواهر ووشو‌کار ایرانی و قهرمان جهان می‌پردازد. صفر تا سکو در آخرین دوره جشنواره سینما حقیقت از سوی هیئت داوری به عنوان بهترین مستند بلند برگزیده شد و نشان فیروزه ای سینما حقیقت را دریافت کرد.
«آبی کمرنگ» به کارگردانی و تهیه کنندگی آرش لاهوتی: این مستند که موفق به دریافت دیپلم افتخار بهترین مستند بلند در بخش بین الملل جشنواره سینما حقیقت شد روایتی از زندگی 4 جانباز اعصاب و روان در یکی از بیمارستان های روان‌پزشکی تهران است.
«آوانتاژ» به کارگردانی محمد کارت و تهیه کنندگی محمد کارت - آبان عسکری: محمد کارت که پیش از این به عنوان بازیگر و دستیار کارگردان سابقه حضور در جشنواره فیلم فجر را داشته است امسال با مستند آوانتاژ در این رویداد حضور دارد. آوانتاژ از مستند‌های مطرح سینما حقیقت امسال بود و موفق به دریافت سه تندیس از این جشنواره شد. این فیلمِ محصول شبکه مستند سیما روایتگر حال و آینده تعدادی از کارتن خواب‌های در حال بهبودی است.
«بزرم رزم» به کارگردانی سید وحید حسینی و تهیه کنندگی مهدی همایونفر - سید وحید حسینی: این مستند دو ساعته شرحی مفصل و دقیق بر یک دهه کارنامه موسیقی ایرانی در دهه شصت است. حسین علیزاده و بیژن کامکار از جمله افراد مطرحی هستند که در این مستند حضور دارند.
«رئیس الوزراء» به کارگردانی سید‌محمدرضا هاشمیان و تهیه کنندگی محمدرضا هاشمیان -
مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی: یک مستند تاریخی که به چهارمین دوره نخست وزیری قوام در حد فاصل سال‌ های 1324 تا 1326 می‌پردازد.
«ناپدید» به کارگردانی فرحناز شریفی و تهیه کنندگی احسان رسول اف
«فوق ماراتن» به کارگردانی سعید کشاورز و تهیه کنندگی امید ابیوردی – سعید کشاورز: روایت مردی که می‌خواهد رکورددار دو ماراتن جهان شود.«انحصار ورثه» به کارگردانی محمدعلی شعبانی و تهیه کنندگی محمدعلی شعبانی – حسین افشار: مستندی که به زندگی و عقاید شهید آوینی از منظری متفاوت با خوانش‌‌های رسمی موجود می‌پردازد. «متهمین دایره بیستم» به کارگردانی و
تهیه کنندگی حسام اسلامی: متهمین دایره بیستم شش سال از زندگی چند بزهکار نوجوان از سن هفده تا بیست و سه چهار سالگی‌شان را به تصویر می‌کشد. دوربین در طی همه این سال‌ها با آنان همراه می‌شود و در شرایط مختلف زندگی‌شان که درگیر بزهکاری هستند تا زمانی که به زندان می‌افتند، کنارشان است. این مستند به علت پرداخت جسورانه و متفاوتش در جشنواره سینما حقیقت مورد توجه قرار گرفت. «آهستگی» به کارگردانی و تهیه کنندگی یاسر خیر: این مستند از بهترین آثار جشنواره سینما حقیقت امسال بود. مستندی که در بستری خانوادگی روایتی متفاوت از مبتلایان به بیماری ام.اس به تصویر می‌کشد. «کویرس سوریه کوچک» به کارگردانی سعید صادقی و تهیه کنندگی مرتضی شعبانی: از مستندهایی که به حوادث منطقه می‌پردازد.
اعتراضات و حواشی
اعلام آثار راه‌یافته به بخش مستند جشنواره فجر امسال و نبود نام‌هایی مثل «دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری»، «زنانگی» «مسافران» با اعتراض‌ها و گلایه‌هایی نسبت به عملکرد هیئت انتخاب همراه بود. حتی شائبه‌هایی در خصوص اعمال نفوذ دبیر جشنواره مطرح شد.
بهتاش صناعی‌ها که پیش از این با اولین فیلم بلند داستانی‌اش «احتمال باران اسیدی» حضور موفقی در جشنواره فیلم فجر داشته است امسال با مستند «دیپلماسی شکست ناپذیر آقای نادری» نتوانست جواز حضور در این رویداد را کسب کند. مسئله‌ای که اعتراض این کارگردان جوان سینما را در پی داشت؛ به نظر می‌رسد که موضوع مستند «دیپلماسی شکست‌ناپذیر آقای نادری» که در مورد برجام است، یک موضوع خط قرمز شده، در حالی که فیلم پر از شادی و امید است. بهتاش صناعی‌ها با اشاره به نبودن این مستند در جشنواره فیلم فجر گفت: برای من بسیار عجیب است فیلمی که به عنوان پر‌مخاطب‌ترین فیلم جشنواره بین‌المللی «سینما حقیقت» و برنده جایزه بهترین فیلم در بخش ‌«هنر و تجربه» همان جشنواره شناخته شده‌‌است از گردونه رقابت بخش مستند این دوره از جشنواره فیلم فجر حذف می‌شود. صناعی‌ها در ادامه گفت: طبق اطلاعاتی که از هیات انتخاب و دبیرخانه جشنواره دارم، «دیپلماسی شکست‌ناپذیر آقای نادری» و «زنانگی» به کارگردانی محسن استاد‌علی تا شب قبل از اعلام اسامی، جزو فیلم های منتخب بخش مسابقه مستند بوده، اما نمی‌دانم به چه دلیلی این دو فیلم از لیست نهایی حذف شده‌است. صناعی‌ها با بیان این‌که در جشنواره سینما حقیقت هم فیلم او در بخش اصلی نادیده گرفته شد عنوان کرد: در سینما حقیقت از من خواستند که
بخش هایی از فیلم را حذف کنم و اگر اصلاحیه وارد نشود در جشنواره سینما حقیقت نشان داده نمی‌شود و در چنین شرایطی در جشنواره فیلم فجر حضور نخواهد داشت.
واکنش صریح مدیر بخش مستند جشنواره فجر
انتقادات مطرح شده به بخش مستند جشنواره امسال واکنش مرتضی رزاق کریمی مدیر بخش مستند جشنواره را در پی داشت. رزاق کریمی ضمن رد کردن شائبه‌های ایجاد شده در خصوص اعمال نفوذ دبیر جشنواره در فهرست نهایی آثار عنوان کرد: نه تنها آقای حیدری به عنوان دبیر جشنواره که حتی خود بنده هم به عنوان مسئول بخش مستند کوچک‌ترین مداخله و اعمال نفوذی در بخش مستند نداشتیم. او در بخشی دیگر از صحبت‌هایش با اشاره به فیلم «دیپلماسی...» گفت: این مستند در هیات انتخاب رای کافی حداقلی نداشت و جزو فیلم های رزو و حتی قابل بحث هم نبود، اما فیلم «زنانگی» جزو آثار قابل بحث هیئت انتخاب بود که در نهایت در جمع‌بندی نهایی نتوانست رای کافی برای حضور در جمع 11 فیلم منتخب را بیاورد. رزاق کریمی در پایان گفت: از تنوع آثار مشخص است که جشنواره به هیچ عنوان نگاه حذفی به هیچ فیلمی و یا فیلمسازی نداشته است و برخی از فیلم‌هایی که مدعی هستند به دلیل ممیزی در بخش مسابقه نیستند اتفاقا در جشنواره سینما حقیقت حضور داشتند و همان نسخه هم در فجر پذیرفته شد که در نهایت نتوانستند نظر مثبت هیئت انتخاب را جلب کنند و به هیچ عنوان حضور و یا عدم حضور آثار در فهرست نهایی به دیدگاه‌های سیاسی و حاشیه‌ای ارتباطی ندارد.
چرا بخشی به نام مستند؟
انتخاب فیلم‌ها در جشنواره فیلم فجر همیشه با حواشی رو به رو بوده‌است. امسال این حواشی دامن بخش مستند را هم گرفت. بخشی از این اعتراض‌ها به روحیه فیلم‌سازان ما برمی‌گردد ولی بخشی دیگر به ساز و کارهای نامشخص جشنواره برمی‌گردد؛ اینکه چطور فیلمسازی که اثرش را به جشنواره ارائه داده از جزئیات جلسه هیئت انتخاب و بحث‌های شکل گرفته آگاه است و درباره آن اظهار نظر می‌کند؟ این خط قرمزهایی که مانع ورود برخی فیلم‌ها می‌شوند از کجا می‌ایند؟ اما از این‌ها که بگذریم در بخش سینمای مستند با مسئله‌ای اساسی‌تر مواجه هستیم. سینمای مستند ایران در سال‌های اخیر رشد قابل توجی در ارائه آثاری با معیارهای سینمایی که توجه مخاطب عام و خاص را جلب کند داشته‌است. امکان نمایش این آثار در گروه هنر و تجربه از جمله زمینه‌های این امر است. در سال‌های گذشته شاهد مستند‌های پرمخاطبی در جشنواره سینما حقیقت بودیم.
مستندهایی که گاها در سایر نمایش‌هایشان در جاهایی مثل جشنواره فجر و گروه هنر و تجربه با اقبال نسبی مخاطبان رو به رو شدند. اما در خصوص وجود بخشی مجزا به عنوان سینمای مستند در جشنواره سوالاتی مطرح است. در حالی که هر ساله در زمانی کم‌تر از دو ماه مانده به جشنواره فجر جشنواره سینما حقیقت برگزار می‌شود چه لزومی دارد که در جشنواره فجر هم شاهد یک بخش رقابتی مجزا برای سینمای مستند باشیم؟ آن هم وقتی که تعداد زیادی از این آثار در جشنواره سینما حقیقت هم با یکدیگر رقابت داشتند. از 11 مستند فهرست امسال فقط 2 فیلم «ناپدید» و «کویرس سوریه کوچک» در جشنواره سینما حقیقت حضور نداشتند. در نتیجه چنین شرایطی طبیعی به نظر می رسد مستندسازانی که از قضا آثارشان در سینما حقیقت با استقبال و تقدیر رو به رو شده به نبود فیلمشان اعتراض کنند. امکان رقابت فیلم‌های داستانی و مستند در یک بخش در جشنوار‌ه‌های معتبر دنیا امری معمول است؛ حتی می‌بینیم که مستند «آتش در دریا» در رقابت با فیلم‌های داستانی، سال گذشته جایزه اصلی جشواره برلین را دریافت می‌کند. حذف بخشی به نام سینمای مستند و حضور تعدادی از مستندهای برگزیده سال در بخش اصلی سودای سیمرغ هم می‌تواند در کم‌تر شدن حواشی انتخاب‌ها تاثیر داشته باشد و هم به بیش‌تر دیده شدن این فیلم‌ها کمک کند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام