EBTEKAR NEWSPAPER
شنبه, 09 اردیبهشت 1396   Saturday 29 April 2017

سرمقاله

چرا دوباره روحانی؟

محمدعلی وکیلی

گروه ایران و جهان: رویکرد سیاست خارجی یک دولت را می‌توان در میزان تعاملات و سفرهای متقابل خارجی آن دید. دولت یازدهم از ابتدا با رویکرد متفاوتی از دولت پیشین خود پرونده سیاست خارجه کشورمان را گشود. یکی از نمونه بارز مذاکرات هسته‌ای بود که به تبع آن نیز گشایش‌های زیادی در روابط دیپلماتیک ایران با سایر کشورها برقرار شد.
وزارت خارجه ایران در دولت یازدهم گستره همکاری‌های دیپلماتیک کشور را به حدی گشود که ایران از ارتباط محدود با چند کشور آفریقایی و آمریکای لاتین به سوی برقراری ارتباطات موثر با کشورهای قدرتمند جهان پیش رفت. یکی از دستاورهای برجام دیپلماسی فعال در حوزه سیاست خارجی بود که زمینه ایران هراسی در میان کشورهای جهان را بسیار کاهش داد. پروژه ایران‌هراسی در دولت‌های قبل موجب شده بود تا مقامات کشورهای کوچک و حتی به ظاهر کم اهمیت هم در سپهر سیاست خارجی، از سفر به ایران بپرهیزند. این مقامات سفر به ایران را خطری برای آینده روابط خود با سایر کشورهای مهم جهان می‌دانستند. ظریف تنها در سال 95 به 57 کشور دنیا سفر کرد که از این میان سهم کشورهای خاورمیانه 3 و سهم اروپای غربی 12کشوربود و در این میان کشورهای آسیایی با ۲۳ مقصد، سهم بیشتری از دیگر مناطق دارند. همچنین به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، وزیر خارجه کشورمان در سال گذشته با ۸۴ هیئت خارجی و ۷۵ سفیر مقیم تهران هم دیدار داشت.
در ماه‌های اول پس از توافق هسته‌ای ایران و کشورهای 1+5، چندین کشور از جمله آلمان، فرانسه، ایتالیا، صربستان، انگلستان، جمهوری چک، اسپانیا، اتریش، هلند، پرتغال، برزیل، آفریقای جنوبی، لهستان، ژاپن و کره جنوبی هیئت‌های تجاری به ایران فرستادند. درحالی که مذاکرات هسته‌ای تازه به ثمر رسیده بود، زمینه سفرهای خارجی به کشور باز شد و از همان ابتدا شاهد حضور مقامات کشورهای مختلف در ایران بودیم. تهران در سال 1394 و دو ماهه اول 95 میزبان وزرای خارجه34 کشور جهان بود و حدود سی سفر از این سفرها در دوران پسابرجام صورت گرفت که نشان از تاثیر قابل ملاحظه برجام در سیاست خارجه ایران دارد. این درحالی است که وزرای خارجی و مقامات برخی از کشورها بیش از 10 سال بود که به ایران نیامده بودند. برای نمونه نخست‌وزیر فرانسه پس از پانزده سال، وزیر امور خارجه این کشور پس از 17 سال، وزیر خارجه ایتالیا پس از 10 سال، وزیر خارجه انگلستان پس از 12 سال، وزیر خارجه اسپانیا پس از 9سال و معاون صدراعظم آلمان برای اولین بار به ایران سفر کردند. البته وزرای خارجه یونان، لتونی، اتریش، لوگزامبورگ، دانمارک، اسلواکی، آلمان، سوئد و مسئول سیاست خارجه اتحادیه اروپا هم به ایران سفر کردند.
همچنین در سالهای فعالیت دولت یازدهم، روسای جمهور حدود بیست کشور به ایران سفر کردند. در این میان، ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه پس از هشت سال به ایران سفر کرد. سفر اول پوتین برای شرکت رهبران کشورهای ساحلی دریای خرز بود اما سفر دوم سفری مهم و استراتژیک تلقی می‌شد و حتی مقامات دو کشور از رسیدن روابط ایران و روسیه به بالاترین میزان در حدود نیم قرن گذشته اشاره می‌کردند. نخستین سفر رئیس جمهوری اتریش، رئیس جمهور بولیوی، سفر رئیس جمهوری قرقیزستان پس از 10 سال و سفر رئیس جمهوری چین از مهمترین سفرهای روسای جمهور خارجی به ایران بود. حسن روحانی رئیس جمهوری کشورمان نیز فقط در سال 95 به 15 کشور سفر کرد. روحانی در سال 94 نیز سفری به کشورهای اندونزی، روسیه، ایتالیا، فرانسه و نیویورک آمریکا داشت.
میزان ارتباطات ایران با سایر کشورها را می توان در یک چشم‌انداز کلی با هشت ساله دولت قبل مقایسه کرد. درحالی رئیس دولت یازدهم در دو سال به بیش از بیست کشور سفر کرده‌است که رئیس دولت دهم و یازدهم در طول 8 سال صرفا به 45 کشور سفر کرد که عمده این سفرها به کشورهای کوچک آسیایی، آفریقایی و آمریکای جنوبی بود و فقط چند کشور ایتالیا، سوئیس و روسیه در زمره کشورهای بزرگی است که رئیس دولت قبل به آنها سفر کرده‌است اما می‌توان سفر به کشورهایی چون کومور، موریتانی، جیبوتی و سودان را در کارنامه سفرهای رئیس دولت قبل دید. اما در حوزه وزارت خارجه هم در شش سال از دوران فعالیت دولت‌های نهم و دهم، منوچهر متکی به عنوان وزیر خارجه فعالیت داشت که در اتفاقی عجیب در سنگال و در یک جریان سفر رسمی به این کشور آفریقایی برکنار شد. پس از عزل منوچهر متکی، رئیس جمهور سابق کشورمان، رئیس سازمان انرژی اتمی را برای وزارت خارجه در نظر گرفت.
علی اکبر صالحی را به این سمت انتخاب کرد که از سایر وزرای کابینه دولت نهم و دهم بسیار متمایز بود و بعدها هم در روند مذاکرات هسته‌ای کشورمان نقش بسیار موثری داشت. با این حال بسیاری از کارشناسان سیاست خارجی بر این باورند که دستگاه دیپلماسی در قبال تحولات شمال آفریقا و خاورمیانه و بسیاری از مسائل جهانی در دولت نهم و دهم منفعلانه عمل کرده‌است.
در نهایت یکی دیگر از معیارهای مهم برای ارزیابی کارنامه سیاست خارجه ایران در دولت یازدهم افزایش اعتبار پاسپورت اشاره کرد. اعتباری که در طول 8 سال دولت قبل به شدت افول پیدا کرده بود. هنلی و شرکا (Henley and Partners) یک موسسه بین‌المللی است که در مسائل اقامت و شهروندی فعالیت می‌کند. این موسسه هر سال گزارشی درباره اعتبار پاسپورت کشورهای مختلف دنیا منتشر می‌کند. در گزارش سال ۲۰۱۲ این موسسه، پاسپورت ایرانی یکی از بی‌اعتبار‌ترین پاسپورت‌های جهان بود. در میان حدود ۱۰۰ کشوری که اعتبار گذرنامه آنها در این گزارش بررسی شده بود، ایران و افغانستان در رتبه ۹۶ قرار داشتند. بر اساس آن گزارش، شهروندان ایرانی در سال ۲۰۱۲ برای سفر تنها به ۳۷ کشور جهان بی‌نیاز از ویزا بودند. بنابراین شهروندان ایرانی و با گذرنامه جمهوری اسلامی ایران قادر هستند به 54 کشور در سراسر دنیا بدون ویزا سفر کنند. در این فهرست 19 کشور از قاره آفریقا، 8 کشور از قاره آمریکا، 16 کشور از قاره آسیا، 5 کشور از قاره اروپا و 6 کشور از قاره اقیانوسیه قرار دارند. با این حال، وضع پاسپورت ایرانی در گزارش سال ۲۰۱۳ موسسه هنلی و شرکا اندکی بهبود یافت. در سال ۲۰۱۳، کشورهایی که ایرانیان می‌توانستند بدون ویزا به آن‌ها سفر کنند به ۴۰ کشور افزایش یافته است. ایران در رتبه‌بندی ۲۰۱۳ به رده ۸۶ صعود کرد. آنگولا، جیبوتی و میانمار نیز در کنار ایران قرار داشتند. کشورهای کنگو، لیبی، سودان جنوبی، سوریه، کوزوو، لبنان، سریلانکا، نپال، اریتره، فلسطین، پاکستان، سومالی، عراق و افغانستان پایین‌تر از ایران قرار داشتند. از نظر وضعیت پاسپورت نیز رتبه‌بندی که در سال 94 از سوی شرکت مشاوره مالی آرتون کپیتال انجام شده بود، اعتبار پاسپورت ایرانی در میان تمام کشورهای جهان رتبه هفتادم را در آن سال کسب کرده بود. در این شاخص تازه همچنین پاسپورت‌های آمریکایی و بریتانیایی در صدر جدول شاخص پراعتبارترین پاسپورت‌های جهان قرار دارند و با آن‌ها می‌توان به 147 کشور دنیا آزادانه سفر کرد. کشورهای فرانسه، کره جنوبی و آلمان در گروه دوم، ایتالیا و سوئد در گروه سوم و دانمارک، سنگاپور، فنلاند، ژاپن و لوگزامبورگ و هلند در گروه چهارم پراعتبارترین پاسپورت‌های جهان قرار دارند.اما شاخص رتبه‌سنجی هنلی اند پارتنر در سال 2012 میلادی نشان می‌دهد که ایران از نظر شاخص رتبه‌بندی اعتبار و میزان محدودیت سفرها در رتبه نود و ششم جهانی قرار داشته است و در مقابل و کشورهایی چون نپال و پاکستان کمترین امتیاز‌ها (37) را به خود اختصاص داده بود. در این شاخص سه کشور مهم اسکاندیناوی (دانمارک، سوئد و فنلاند) در صدر جدول کشورهای با اعتبار بالای پاسپورت و آزادی از نظر سفر بدون پاسپورت قرار داشته‌اند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام