«ابتکار» از وضعیت میدانی یمن و تلاش‌های بین‌المللی برای مدیریت بحران این کشور گزارش می‌دهد

ایران و جهان - تاریخ: ۱۳۹۷/۱۲/۲۸
فرار به جلوی مهاجمان از باتلاق جنگ
محمدرضا ستاری
با ورود به چهارمین سال حمله نظامی ائتلاف عربی به رهبری عربستان سعودی به یمن که منجر به کشته شدن هزاران غیرنظامی، آوارگی میلیون‌ها نفر و تخریب تقریباً تمامی زیرساخت‌های این کشور فقیر عربی شده است، موضوع مدیریت بحران همچنان یکی از معادلات لاینحل در جنوب شبه جزیره عربستان باقی مانده است.
اوضاع یمن اکنون به گفته یکی از مقامات سازمان ملل متحد به روز قیامت تشبیه شده، جایی که بیش از نیمی از مردم در بحران انسانی و غذایی قرار دارند و شیوع بیماری‌های واگیردار روزانه منجر به کشته شدن تعداد قابل توجهی از مردم می‌شود. چند ماه قبل و بنا بر گزارش سازمان نجات کودکان 85 هزار کودک زیر پنج سال یمنی تنها به دلیل گرسنگی جان خود را از دست داده‌اند که این میزان البته سوای مرگ‌و‌میرهای ناشی از جنگ، بمباران و بیماری‌های واگیرداری است که از زمان حمله عربستان گریبان یمنی‌ها را گرفته است. با این حال جامعه جهانی نشان می‌دهد که تلاش دیپلماتیک خود را برای صلح در یمن متوقف نکرده و از سوی مقابل کشورهای غربی در ژست‌هایی متفاوت از لزوم یا عدم لزوم تحریم‌های تسلیحاتی عربستان سخن می‌گویند.
در این میان تلاش‌هایی از سوی جامعه جهانی با محوریت سازمان ملل متحد نیز برای برقراری صلح در بندر الحدیده یمن صورت گرفته که علی‌رغم توافق‌های ایجاد شده در کنفرانس صلح استکهلم، بنا بر گفته ناظران ائتلاف عربی تاکنون صدها بار این آتش‌بس را نقض کرده و همچنان این محل ورود مواد غذایی و کمک‌های بشر دوستانه توسط نیروهای ائتلاف عربی مسدود است.
آدرس غلط در یمن
در تازه‌ترین تلاش‌های صورت گرفته برای مدیریت بحران در یمن، روز گذشته پنجمین دور گفت‌و‌گوهای ایران با اتحادیه اروپا و چهار کشور اروپایی فرانسه، آلمان، انگلستان و ایتالیا با حضور حسین جابری انصاری دستیار ارشد وزیر خارجه در بروکسل آغاز شد. هر چند حضور تمامی قدرت‌های منطقه‌ای به اضافه جامعه جهانی برای حل و فصل بحران یمن امری ضروری است اما در این میان راهبردهای اتخاذ شده به خصوص توسط غرب نشان می‌دهد که تلاش‌ها بیشتر برای رسیدن به یک شرایط مطلوب در آینده سیاسی بسا جنگ از منظر آنها رقم می‌خورد.
اروپا، آمریکا و برخی کشورهای عربی خاورمیانه در حالی ایران را متهم به حمایت تسلیحاتی از حوثی‌های یمن می‌کنند که اکنون بنا بر آمارها و ارقام موجود، هزاران تن سلاح و موشک غربی در طول 4 سال گذشته بر سر مردم یمنی آوار شده است.
از سوی دیگر بنا بر ژئوپلتیک بحران‌زا در یمن، قبایل این کشور، به خصوص قبایل مستقر در شرق یمن خود منبعی مهم جهت تامین سلاح برای گروه‌های فروملی هستند و اگر مقصود مبارزه با تروریسم باشد، در این مناطق القاعده بدون هیچ مزاحمتی در حال فعالیت است.
همچنین در حالی حوثی‌های یمن به عنوان شورشی مطرح می‌شوند که در حدود 35 درصد از جامعه یمن را تشکیل داده و پس از سال‌ها سرکوب توسط حکومت علی عبدالله صالح رئیس‌جمهوری مخلوع این کشور، اکنون برای به دست آوردن حق مشارکت سیاسی خود از زمین و آسمان مورد هجوم عربستان و متحدانش قرار گرفته‌اند.
در چنین وضعیتی هر چند حضور ایران در این نشست‌ها با توجه به نفوذی که در یمن دارد می‌تواند علاوه بر نشان دادن وجهه و اعتبار بین‌المللی، کمکی نیز به فرآیند صلح این کشور بکند اما فاز مهم‌تر مدیریت بحران به کشورهای مهاجمی باز می‌گردد که توسط قدرت‌های بزرگ تامین نظامی شده و اکنون شکاف عمده‌ای نیز در صفوف آنها مشاهده می‌شود. به گفته تحلیلگران شرایط به گونه‌ای رقم می‌خورد که محکوم کردن سایر بازیگران و بی‌توجهی به موانع اصلی عدم تحقق صلح در یمن مسکنی است که دیگر جوابگوی تبعات و دامنه‌های بحرانی در جنوب شبه‌جزیره عربستان نیست. به همین دلیل آدرس غلط دادن نمی‌تواند معادلات جاری در فقیرترین کشور عربی را به سود مهاجمان تغییر دهد.
جنگی که برای مهاجمان نامتقارن شده است
حمید احمدی استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران طی مقاله‌ای در مجله سیاست این دانشگاه معتقد است: یمن به لحاظ ژئوپلیتیک موقعیت جغرافیایی منحصر‌به‌فردی دارد که آن را از لحاظ راهبردی پر اهمیت می‌سازد. با نگاهی به نقشه یمن به آسانی می‌توان نسبت آب‌راه باب‌المندب با خلیج فارس، دریای سرخ، اقیانوس هند و شبه جزیره عربستان را درک کرد. سعودی‌ها به شدت نسبت به ساختار ژئوپلیتیکی یمن آسیب‌پذیرند و سال‌هاست که مایلند از رنج این معمای ژئوپلیتیک رها شوند. از سوی دیگر محیط داخلی یمن نیز همواره بستر مناسبی برای زایش بحران بوده و این شرایط به ویژه حاشیه‌ای ساختن سیاسی، اجتماعی و اقتصادی شیعیان زیدی و فشارهای روحی و روانی از سوی نیروهای افراطی وهابی برای از بین بردن هویت آنها، عنصر مهمی در قیام سال‌های اخیر حوثی‌ها برای پایان دادن به ساختار سلطه در یمن بود. قدرت‌یابی شیعیان در سال‌های 2013-2015 که در پی به قدرت رسیدن شیعیان عراق و همچنین تحولات سوریه و لبنان روی داد، موازنه قوای منطقه‌ای را به سود ایران بر هم زد. تمام این عوامل باعث شد تا عربستان برای رهایی از تنگنای ژئوپلیتیک ناشی از کنترل یمن توسط شیعیان و احتمال سرایت آن به مناطق شیعه‌نشین عربستان و یمن در سال 2015 به این کشور حلمه کند. آنها فکر می‌کردند که در مدت کوتاهی کنترل کامل اوضاع یمن را در اختیار خواهند گرفت به همین واسطه بود که نام عملیات‌شان را توفان قاطع نام‌گذاری کردند.
اما پس از گذشت چهار سال، جنگ در یمن برای سعودی‌ها مغلوبه شده و شکاف قابل ملاحظه‌ای هم در میان امارات و عربستان برای چگونگی امتیازگیری و احیاناً خروج از این باتلاق نظامی دیده می‌شود. در واقع اکنون سعودی‌ها توان خروج از این وضعیت بغرنج را ندارد زیرا همچنان مناطق تحت کنترل حوثی‌ها برای آنها غیر‌قابل نفوذ بوده و با تغییر معادلات کلاسیک جنگ، اکنون وضعیت میدانی برای عربستان نامتقارن رقم می‌خورد. در این میان حوثی‌ها چیزی برای از دست دادن نداشته و در سرزمین‌شان مقاومت می‌کنند. به خصوص اینکه تمامی اهداف آنها در طول دو سال گذشته در بندر الحدیده، بندر الحدبیه و متوقف کردن فعالیت‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ نقش بر آب شده است.
در نتیجه به گفته کارشناسان وضعیت میدانی و تلاش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که دو راهبرد مهم هم اکنون در راس برنامه‌ها قرار دارد که در میان آنها موضوع رسیدگی به مردم یمن و صلح در این کشور جنبه‌ای ثانویه دارد. نخست نجات متحد عربی از میدان یمن به طوری که پس از چهار سال کشتار بتوان راه‌حلی برای فرار به جلوی سعودی‌ها یافت و دوم اینکه پیش از خروج از بحران، امتیازی کسب شود تا در فرآیندهای آینده به عنوان اهرم فشار شکست را در حاشیه قرار دهد.
web site hit counter