تحولات سیاسی ایران در سالی که گذشت
سال غم و شوک

سیاست روز - تاریخ: ۱۳۹۸/۱۲/۲۸
الهام برخوردار
ایرانیان در حالی روزهای پایانی ۹۸ را طی می‌کنند که حوادث تلخی در آن رخ داد و می‌توان این سال را یک سال تلخ در اکثر زمینه‌ها برای کشور تلقی کرد. سالی که یک شوک عظیم و طولانی به همه زمینه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی وارد کرد و آنها را تحت تاثیر قرار داد. از ابتدای سال ۹۸ که سیل بسیاری از استان‌های کشور را دربر گرفت مردم سال خود را با غم از دست دادن خانه و کاشانه خود آغاز کردند. در ادامه اما اوضاع چندان رو به بهبودی نبود هر روز مسئله جدیدی در کشور رخ می‌داد. به‌خصوص در زمینه مسائل سیاست داخلی و خارجی ما شاهد روزهای تلخ، دشوار و شوک کننده بودیم. از جمله می‌توان به افزایش تحریم‌ها و تنگ‌تر شدن حلقه آنها و همچنین کاهش تعهدات برجامی ایران به دنبال خروج آمریکا از آن،‌ اعتراضات آبان‌ماه، شهادت سردار سلیمانی، حمله موشکی ایران به پایگاه نظامیان آمریکایی در عراق و سقوط هواپیمای اوکراینی اشاره کرد که هر کدام به نوبه خود تاثیر زیادی فضای سیاسی کشور داشتند.
درواقع دولت تدبیرو امید حسن روحانی از همان روزهای ابتدایی با مشکلات زیادی مواجه بود و هر سال که می‌گذشت موانع دوچندان می‌شد و روزهای سخت‌تری را در پیش‌روی خود می‌دید. اما سال ۹۸ سالی نبود که بتوان به راحتی از آن گذشت و از همان ابتدا برای دولت بحران‌ساز بود و تا امروز که کشور درگیر ویروس کرونا شده است همچنان دولت در بحران قرار دارد. شاید بتوان گفت از ابتدای شروع به کار دولت حسن روحانی هیچ سالی به اندازه سال ۹۸ بر این دولت سخت نگذشته است. بعد از خروج آمریکا از برجام و تنگ‌تر شدن حلقه تحریم‌ها در کنار حملات شدید منتقدان داخلی و اعتراضات اجتماعی فضا دیگر هیچ وقت برای دولت تدبیر وامید عادی نبود. هر روز این دولت باید با مشکلات و موانع جدیدی مبارزه می‌کرد.
کاهش تعهدات برجامی ایران
اردیبهشت‌ماه ۹۸ درست مصادف با اولین سالگرد خروج آمریکا از برجام ایران با صدور بیانیه‌ای با اعتراض به بدعهدی‌های طرف مقابل و تعلل کشورهای اروپایی کرد اعلام کرد که پایبندی خود به تعهداتش در برجام را در گام‌های دوماهه کاهش می‌دهد. ایران در اولین گام که در همان ۱۸ اردیبهشت انجام شد پایبندی به سقف تعیین شده در برجام در خصوص اورانیوم غنی شده و آب سنگین را متوقف کرد. در ادامه روند بدعهدی طرف مقابل، ایران چهار گام بعدی را نیز عملیاتی کرد و آخرین گام ایران در ۱۵ دی برداشته شد و آن طور که مسئولان سازمان انرژی اتمی اعلام کرده‌اند در حال حاضر ایران هیچ یک از محدودیت‌های فنی قید شده در برجام را اجرا نمی‌کند.
ادامه این روند باعث شد تا شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن در صدر هیئتی عالی رتبه به عنوان اولین مقام ارشد ژاپنی پس از ۴۱ سال به ایران سفر کند و به عنوان میانجی بین تهران و واشنگتن با رهبر انقلاب همچنین رئیس‌جمهوری کشورمان دیدارکند. رهبر انقلاب در این دیدار گفت من شخص ترامپ را شایسته مبادله هیچ پیامی نمی‌دانم و هیچ پاسخی هم برای او ندارم و نخواهم داد.
در ادامه رفتارهای تنش‌زا آمریکا نسبت به کشورمان یک پهپاد جاسوسی که متعلق به نیروی دریایی این کشور بود در حریم هوایی ایران مشاهده شد که توسط پدافند هوایی سپاه پاسداران سرنگون شد. این پهپاد جاسوسی با نام گلوبال هاوک متعلق به نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا در منطقه کوه مبارک استان هرمزگان توسط پدافند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مورد هدف قرار گرفت که بعدا ارتش آمریکا رسما ساقط شدن پهپاد این کشور توسط سامانه پدافندی ایران را تایید کرد. چند روز بعد یعنی در اوایل تیرماه ۱۳۹۸ مقامات منطقه جبل الطارق و نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا در یک دزدی دریایی آشکار، کشتی حامل نفت ایران به نام گریس۱ را به بهانه نقض تحریم‌های اتحادیه اروپا علیه سوریه متوقف و ضبط کردند. مجموعه این عوامل باعث شد تا یک تنش جدید در منطقه علیه ایران شکل بگیرد و کشور وارد یک چالش جدید شود. چرا که چندی بعد در اواخر تیرماه، روابط عمومی نیروی دریایی سپاه اعلام کرد نفتکش انگلیسی «استنا ایمپرو» را هنگام عبور از تنگه هرمز به علت رعایت نکردن مقررات بین‌المللی دریایی توقیف کرده است.
از اعتراضات آبان‌ماه تا انتخابات مجلس
اما این همه ماجرای سال سخت برای دولت و مردم نبود. چرا که درست در شرایطی که مردم به خاطر مشکلات اقتصادی و معیشتی بدترین روزهای سال را طی می‌کردند به یک باره در داخل کشور طرح سهمیه‌بندی بنزین و افزایش قیمت آن شرایط را برای آنها سخت‌تر کرد و این امر درست مانند یک جرقه عمل کرد و در آبان‌ماه سال جاری شاهد اعتراضات مردمی نسبت به این تصمیم بودیم. در انتهای دومین ماه از پاییز یکی از مهم‌ترین رویدادهای سال ۹۸ به وقوع پیوست و اقدام ناگهانی دولت در افزایش سه برابری قیمت بنزین آزاد و نیز سهمیه‌ای شدن دوباره بنزین، موجب اعتراضات شدیدی در برخی از شهرها و استان‌های کشور شد.
مجموعه‌ای از آشوب‌ها در اعتراض به افزایش قیمت بنزین، حوادث تلخی را در آبان سال ۹۸ رقم زد. اصل ماجرا از نیمه شب ۲۴ آبان شروع شد که براساس مصوبه شورای عالی هماهنگی اقتصادی، قیمت بنزین افزایش یافت. متعاقب اعلام این خبر سلسله اعتراضاتی در کشور به ویژه در شهرهای بزرگ مثل تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، قزوین و... شکل گرفت. بی‌خبری بنزینی رئیس‌جمهوری هم سوژه بسیاری از رسانه‌ها شد. هنوز ماجراهای حوادث آبان‌ماه تمام نشده بود و ابعاد مختلف آن از سوی جامعه‌شناسان،‌ نخبگان و فعالان سیاسی در حال بررسی بود که ترور و به شهادت رساندن سردار سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه توسط پهپادهای آمریکایی در فرودگاه بغداد در دی ماه امسال آغازی بر یکی از مهم‌ترین رویدادهای سال ۹۸ شد. در ساعت یک بامداد جمعه ۱۳ دی ۹۸، سردار سپهبد حاج قاسم سلیمانی فرمانده اول محور مقاومت و نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یک حمله هوایی که به دستور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا در فرودگاه بین‌المللی بغداد انجام شد به شهادت رسید. سردار سلیمانی برای انجام دیدارهای رسمی با مقامات عراقی و به دعوت آنها وارد بغداد شده بود و در این سفر ابومهدی المهندس جانشین فرماندهی و فرمانده میدانی حشدالشعبی و هشت نفر از همراهان به شهادت رسیدند. در چنین شرایطی یک هفته پس از شهادت سردار سلیمانی، سپاه پاسداران عملیات انتقام ترور شهید سلیمانی را با شلیک‌ موشک‌های بالستیک به پایگاه‌های نظامی آمریکایی در عین‌الاسد عراق آغاز کرد. یعنی در ۱۸ دی ۹۸ نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با شلیک ۱۳موشک، پایگاه عین الاسد در استان الانبار عراق را در هم کوبید.
اما گویی قرار نبود ملت ایران تنها عزادار سردارشان باشند و در حالی‌که همگان در بیم و هراس پاسخ آمریکا به حمله موشکی ایران به عین الاسد بودند ناگهان فاجعه‌ای انسانی در آسمان ایران روی داد و یک فروند هواپیمای مسافربری اوکراینی بر اثر اصابت موشک سقوط کرد و موجب مرگ ۱۷۹ مسافر و خدمه آن شد. حادثه تلخی که همزمان با عملیات ایران علیه پایگاه نظامی آمریکا در عراق، رخ داد. مجموعه این عوامل فضای سیاسی و اجتماعی کشور را تحت تاثیر قرار داد سوالات و ابهامات زیادی که همچنان پاسخ روشنی به آن داده نشده است. نارضایتی‌هایی از بررسی و عملکرد تصمیم‌گیرندگان در ارتباط با این حوادث ونوع تصمیم‌گیری. درواقع مجموعه این حوادث فضای سیاسی کشوررا هر روز ملتهب‌تر کرد و انتقادها نسبت به تصمیم‌گرندگان بیشتر شد. یعنی کشور علاوه بر مشکلاتی که در سیاست‌خارجی با آن مواجه بود حالا در سیاست داخلی نیز شاهد بروز مشکلاتی بود که کار تصمیم‌گرندگان و مدیران را سخت‌تر می‌کرد. آن هم در شرایطی که قرار بود در پایان این سال یکی رویداد سیاسی مهم در کشور رخ دهد که آن انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی بود.
انتخاباتی که تحت تاثیر مجموعه این عوامل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی قرار گرفت و جریان‌های سیاسی نتوانستند اعتماد پایگاه اجتماعی خود را برای مشارکت بالا درانتخابات راضی کنند و در این دوره ما شاهد کاهش مشارکت سیاسی به‌خصوص در شهرهای بزرگ نسبت به دوره‌های قبل بودیم. اصلاح‌طلبان به خاطر ریزش پایگاه اجتماعی خود در طی این سال‌ها و همچنین موانع پیش‌پای خود در این دوره حضوری بسیار کم‌رنگ داشتند در مقابل اصولگرایان نیز با وجود آنکه رقیبی حضور نداشت نتوانستند به یک اجماع کلی برسند مشارکت را بالا ببرند. حالا مجلس آینده کامل در اختیار این جریان سیاسی است و باید دید آیا یازدهمی‌ها قادر خواهند بود سال‌های بهتری را برای ملت با تصمیم‌گیری‌های خود رقم بزنند. آن هم در شرایطی که سال جدید را نیز کشور با بحران کرونا آغاز می‌کند و این ویروس کشور را با مکشلات بیشتری روبه‌رو کرده است و به گفته کارشناسان تاثیرات منفی آن در ماه‌های آینده بیشتر نمایان خواهد شد. بنابراین به نظر می‌رسد ما همچنان روزهای سختی در پیش خواهیم داشت.
web site hit counter