سوتیتر: دست‌بردن در ساختارهای حکومتی یک کشور و ایجاد هرج‌ومرج و آشوب، همان سیاست‌هایی است که پیش‌تر نیز اتخاذ شده و هیچ‌کدام نتیجه‌بخش نبوده‌اند
همزمان با کشته شدن ده‌ها محافظ کوبایی در عملیات آمریکا برای ربودن نیکلاس مادورو، دونالد ترامپ با ادبیاتی تهدیدآمیز از «سقوط قریب‌الوقوع کوبا» سخن گفت؛ اظهاراتی که به باور کارشناسان، صرفاً محدود به آمریکای لاتین نیست. استاد دانشگاه تهران معتقد است ونزوئلا به آزمایشگاه سیاست خارجی جدید واشنگتن تبدیل شده و موفقیت آمریکا در این میدان می‌تواند به گسترش مداخلات ایالات متحده در سایر مناطق جهان، از جمله خاورمیانه، منجر شود.
همزمان با اعلام خبر کشته شدن ۳۲ محافظ کوبایی در جریان عملیات موفقیت‌آمیز آمریکا برای ربودن مادورو، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده برای کوبا هم خط و نشان کشید. ترامپ گفته کوبا در حال سقوط است.
رویداد24 در ادامه می نویسد: کارگران و مقام‌های کوبایی روز دوشنبه پرچم‌ها را پایین آوردند تا یاد ۳۲ نیروی امنیتی را گرامی بدارند. کوبا آن‌چنان به ونزوئلا نزدیک بود که سربازان و مأموران امنیتی کوبایی اغلب محافظان شخصی رئیس‌جمهور ونزوئلا را تشکیل می‌دادند و نفت ونزوئلا سال‌هاست که اقتصاد بیمار کوبا را سر پا نگه داشته است. حالا دولت ترامپ آشکارا هشدار داده است که سرنگونی مادورو به پیشبرد هدفی دیگر که دهه‌ها دنبال شده کمک می‌کند: وارد کردن ضربه‌ای به دولت کوبا. ترامپ درباره کوبا گفته: «در حال سقوط است. کاملاً از پا خواهد افتاد.»
کارشناسان این اظهارات را زنگ خطری نه برای آمریکای لاتین، که برای کل جهان می‌دانند. سقوط مادورو پیامهایی برای تهران داشته و بسیاری معتقدند آمریکا ممکن است در مرحله بعد، بار دیگر پا را از قاره آمریکا فراتر گذاشته و دست به یک ماجراجویی جدید در خاورمیانه بزند.
الهه نوری غلامی‌زاده، عضو هیئت علمی دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران و کارشناس مسائل آمریکای لاتین در گفت‌و‌گو با رویداد۲۴، با اشاره به تحولات اخیر ونزوئلا گفت: «اگر ایالات متحده بتواند کنترل اوضاع را به‌طور کامل در ونزوئلا در دست بگیرد، هیچ‌یک از کشور‌های قاره آمریکا از سیاست‌های آن در امان نخواهند بود؛ از جمله کوبا که از دوران جنگ سرد همواره در زمره کشور‌های ضد امپریالیستی قرار داشته است.»
وی افزود: «ونزوئلا امروز نقشی مشابه دوران جنگ سرد و انقلاب ۱۹۵۹ کوبا ایفا می‌کند؛ یعنی به دروازه ورود ایدئولوژی‌های معارض با ایالات متحده در نیمکره غربی تبدیل شده و به همین دلیل برای واشنگتن اهمیت راهبردی ویژه‌ای دارد.»
این کارشناس مسائل آمریکای لاتین ادامه داد: «اظهارات اخیر دونالد ترامپ در همین چارچوب قابل تحلیل است. اگر پای آمریکا به ونزوئلا باز شود یا این کشور به هر نحوی تحت کنترل واشنگتن قرار گیرد، ایالات متحده بی‌پروا سیاست‌های مداخله‌جویانه خود را نه‌تنها در منطقه بلکه در سایر نقاط جهان پیش خواهد برد.»
نوری غلامی‌زاده با اشاره به ماهیت درگیری‌ها در ونزوئلا تصریح کرد: «ونزوئلا به عرصه جنگ‌های ائتلافی و هیبریدی تبدیل شده است. از منظر ایالات متحده، حضور کشور‌هایی مانند چین، روسیه و ایران در ونزوئلا به‌منزله نفوذ رقبای آمریکا به قاره این کشور تلقی می‌شود.»
آمریکای لاتین، آزمایشگاه سیاست خارجی ایالات متحده است
وی افزود: «ایالات متحده در طول تاریخ، آمریکای لاتین و به‌طور کلی نیمکره غربی را آزمایشگاه سیاست خارجی خود دانسته است. بسیاری از سیاست‌هایی که بعد‌ها در نقاط دیگر جهان اجرا شده‌اند، ابتدا در آمریکای لاتین آزموده شده‌اند.»
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: «اگر آمریکا بتواند کنترل کامل ونزوئلا را به دست بگیرد، به‌تدریج نوبت کوبا، نیکاراگوئه، مکزیک، برزیل و در نهایت کل قاره آمریکا خواهد رسید و هیچ کشوری از سیاست‌های ترامپی در امان نخواهد بود.»
ونزوئلا عرصه زورآزمایی با قدرت‌های رقیب شامل روسیه، چین و ایران است
نوری غلامی‌زاده با اشاره به مفهوم «جنگ سرد جدید» گفت: «ترامپ تلاش می‌کند حتی فراتر از دکترین قاره آمریکا یا دکترین مونرو عمل کند. ونزوئلا برای او به آزمایشگاه زورآزمایی با قدرت‌های رقیب تبدیل شده و اگر در این میدان پیروز شود، با جسارت بیشتری سیاست‌های خود را در سایر قاره‌ها دنبال خواهد کرد.»
وی در ادامه با مرور تاریخی سیاست‌های ایالات متحده در منطقه افزود: «پس از استقلال کشور‌های آمریکای لاتین در قرن نوزدهم، ایالات متحده نخستین کشوری بود که این دولت‌ها را به رسمیت شناخت، اما همین به‌رسمیت‌شناسی به‌تدریج به مداخلات گسترده سیاسی و نظامی انجامید.»
این کارشناس مسائل آمریکای لاتین تصریح کرد: «از دکترین مونرو در سال ۱۸۲۳ با شعار «آمریکا برای آمریکایی‌ها» گرفته تا مداخلات نظامی مستقیم، حمایت از زمین‌داران و سپس دکترین روزولت، آمریکا عملاً منطقه را به جولانگاه سیاست‌های خود تبدیل کرد.در دوران جنگ سرد، ایالات متحده برای کاهش هزینه‌های مداخله، به روی کار آوردن دیکتاتور‌های دست‌نشانده، گسترش پایگاه‌های نظامی و سرکوب جنبش‌های مستقل روی آورد، اما انقلاب کوبا در سال ۱۹۵۹ نخستین چالش جدی این راهبرد در نیمکره غربی بود.»
نوری غلامی‌زاده در پایان گفت: «از آن زمان تاکنون، سیاست مهار هرگونه جریان مستقل و ضدآمریکایی در آمریکای لاتین ادامه یافته و آنچه امروز در ونزوئلا شاهد آن هستیم، ادامه همان مسیر تاریخی با ادبیات و ابزار‌های جدید است.»
آمریکا دهه‌هاست تلاش می‌کند بر کوبا مسلط شود
به گفتۀ یک کارشناس مسائل آمریکای لاتین، در ونزوئلا که هم‌اکنون عرصه جنگ‌های اطلاعاتی هیبریدی است، مطالبه مردم، بازگشت مادورو است و اگر ترامپ بتواند کنترل کامل ونزوئلا را در دست بگیرد، احتمال دارد به سراغ بقیه کشورهای آمریکای لاتین و حتی اروپا و خاورمیانه نیز برود.
در ادامه متن کامل گفت و گوی «خبرآنلاین» را با الهه نوری غلامی‌زاده، کارشناس مسائل آمریکا لاتین و استاد مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران، مطالعه می‌کنید.
*** به نظر شما آینده تحولات ونزوئلا به کدام سمت می‌رود و به چه عواملی بستگی دارد؟
در حال حاضر نمی‌توان پیش‌بینی دقیقی داشت. این مسئله بستگی به میزان مقاومت مردم ونزوئلا دارد، بستگی دارد به اینکه سرنوشت مادورو به چه سمتی می‌رود و همچنین به این‌که آیا در حزب حاکم شکاف ایجاد می‌شود یا نه.
*** چرا آمریکا به نهادهای حکومتی ونزوئلا دست نزد و اجازه داد حکومت فعلی پابرجا بماند؟
واقعیت این است که حکومتی که اکنون در ونزوئلا وجود دارد، حکومت منتخب مردم این کشور است و مداخله در ساختارهای حکومتی ونزوئلا کار کسی نیست جز خود ونزوئلایی‌ها. حتی اقدامی که آمریکایی‌ها اکنون دست به آن زده‌اند و رئیس‌جمهور این کشور را ربوده‌اند، در ساختارهای داخلی ایالات متحده نیز عملی غیرقانونی و نامشروع محسوب می‌شود.
اقدام ترامپ مداخله در ونزوئلاست
یعنی اگر منظور این باشد که ترامپ در امور داخلی ونزوئلا مداخله کند، این اقدام عین مداخله مستقیم است. او دست به ربودن یک فرد زده است که به‌خودی‌خود همین عمل نیز نامشروع است؛ زیرا هیچ‌گونه مجوزی از سوی هیچ‌یک از نهادهای داخلی ایالات متحده، حتی برای چنین نوعی از مداخله، وجود نداشته است.
دست‌بردن در ساختارهای حکومتی یک کشور و ایجاد هرج‌ومرج و آشوب، همان سیاست‌هایی است که پیش‌تر نیز اتخاذ شده و هیچ‌کدام نتیجه‌بخش نبوده‌اند؛ از جمله تقویت اپوزیسیون با هدف برهم‌زدن ساختار داخلی ونزوئلا که هرگز به نتیجه نرسید. بنابراین، این‌بار به نوع جدیدی از مداخله‌گرایی روی آورده‌اند و رئیس‌جمهور یک کشور را ربوده‌اند.
*** آیا معاون مادورو، دلسی رودریگز، امتیازهایی را که آمریکا می‌خواهد به این کشور می‌دهد و شرایط عادی می‌شود؟
در حال حاضر مشخص نیست، اما چیزی که وجود دارد این است که صداهایی که از داخل ونزوئلا شنیده می‌شود، مبنی بر این است که همچنان مادورو را رئیس‌جمهور خودشان می‌دانند و خانم رودریگز موقتا اداره امور را بر عهده گرفته است.
وقتی از بندهای قانون اساسی هم صحبت می‌کنیم، بندهای ۲۳۳ و ۲۳۴ قانون اساسی جمهوری بولیواری، مربوط به زمانی است که رئیس‌جمهور دچار غیبت از قدرت شده باشد، نه اینکه ربوده شده باشد. او ربوده شده و به همین دلیل است که همه به‌صورت یک‌صدا این مطالبه را مطرح می‌کنند که مادورو برگردانده شود.
اما فعلاً چیزی که وجود دارد این است که ترامپ هم به‌طور یک‌جانبه کار خودش را می‌کند؛ قاضی دادگاهی را که انتخاب می‌کند در راستای سیاست‌های خودش و هم‌پیمانان اسرائیلی‌اش است. حالا همه منتظریم ببینیم در این کش‌وقوس تاریخی، در نهایت نتیجه به کجا می‌انجامد.
*** اثر مداخله آمریکا در ونزوئلا بر سایر کشورهای آمریکای جنوبی و مرکزی به چه شکل خواهد بود؟ آیا این مداخله باعث می‌شود نظام‌های چپ‌گرا در این مناطق تضعیف شوند؟
بله مسلماً ترامپ از ابتدا یک جو امنیتی و نوعی جنگ سردِ سلطه‌جویانه را دنبال کرده است. از همان آغاز این روند، سیگنال‌هایی را به کشورها ارسال می‌کرد و همین حالا هم اگر اخبار را دنبال کنید، می‌بینید که به گفتۀ او، گزینه بعدی کوباست و بنابراین همه کشورهای منطقه تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد.
ونزوئلا در واقع در حال ‌دادن مجوز به ترامپ است تا بی‌پروا همه سیاست‌هایش را، یکی‌یکی، در همه جای دنیا به کار بگیرد؛ نه فقط در کشورهای منطقه آمریکای لاتین، بلکه در سایر کشورهای جهان. طبیعتاً در این شرایط ژئوپلیتیک منطقه تغییر خواهد کرد. یعنی با تغییر شرایط سیاسی ونزوئلا، ژئوپلیتیک قاره آمریکا، ژئوپلیتیک خاورمیانه و همچنین خاور دور، چین و سایر دولت‌ها نیز تحت‌الشعاع قرار خواهند گرفت.
ترامپ و احتمال به دست گرفتن کنترل کوبا
*** از نظر شما سرنوشت کوبا چه می‌شود؟
ببینید، ما الان نمی‌توانیم واقعا به‌طور قطعی بگوییم که ترامپ چه نقشه‌ای برای کوبا دارد یا این ‌بار می‌خواهد چه سناریویی را پیاده کند. اما چیزی که وجود دارد این است که اگر ونزوئلا به هر علتی به‌طور کامل تحت کنترل ترامپ قرار بگیرد، او سعی می‌کند به هر نحوی که شده کنترل کوبا را هم به دست بگیرد.
اگر ونزوئلا را آخرین انقلابِ دوران جنگ سرد در منطقه قاره آمریکا بدانیم، نباید فراموش کنیم که کوبا اولین انقلاب در جریان تحولات آمریکای لاتین در سال ۱۹۵۹ بوده است. از همان زمان هم ایالات متحده همواره تلاش کرده است که این کشور را تحت کنترل خود درآورد و طبیعتاً به هر صورتی که باشد، سعی می‌کند کوبا را نیز تحت کنترل خودش قرار دهد.
*** آیا این رویکرد ترامپ با سند جدید استراتژی امنیت ملی آمریکا که منتشر شده، منطبق است؟ و آیا می‌توان گفت ترامپ در حال ارائه یک برداشت جدید از دکترین مونرو است؟
واقعیت این است که ترامپ در حال ارائه یک برداشت جدید از دکترین مونرو است؛ برداشتی کاملاً افراطی و مداخله‌جویانه که اکنون در منطقه آمریکای لاتین اعمال می‌کند. این گزاره درست است، اما چیزی که وجود دارد این است که ترامپ در واقع سیاست‌های مداخله‌جویانه‌ای را دنبال می‌کند که ریشه آن به دکترین ۱۸۲۳ بازمی‌گردد؛ همان گزاره «آمریکا برای آمریکایی‌ها».
آمریکای لاتین آزمایشگاه سیاست خارجی آمریکا
ایالات متحده در نیمه اول قرن نوزدهم، زمانی که کشورهای منطقه آمریکای لاتین در حال شکل‌گیری و به‌دست‌آوردن استقلال بودند، عملاً این کشورها را به‌عنوان آزمایشگاه سیاست خارجی خود استفاده می‌کرد. در نیمه اول قرن بیستم نیز شاهد حملات نظامی مستقیم، به‌ویژه در آمریکای مرکزی و کارائیب بودیم و در نیمه دوم قرن بیست، انواع و اقسام کودتاها، حکومت‌های دست‌نشانده و سناریوهای مشابه شکل گرفت.
انقلاب بولیواری در سال ۱۹۹۹ نیز آخرین بازمانده انقلاب‌های دوران جنگ سرد بود. بنابراین، ترامپ در حال اجرای یک برداشت «ترامپ‌گونه» از دکترین مونرو در آمریکای لاتین است؛ برداشتی بسیار افراطی و مداخله‌گرایانه.
نمی‌توان گفت که ترامپ سیاست یا گرایش کاملاً جدیدی را اجرا می‌کند، اما این سیاست‌ها با شدت و چهره‌ای کاملاً آشکار اعمال می‌شوند، به‌گونه‌ای که برای همگان قابل پیش‌بینی است که ایالات متحده در حال مداخله است. خود او هم به این رویکرد عنوان «دکترین دانرو» داده است؛ یعنی به‌جای مونرو، از این تعبیر استفاده می‌کند.
***به نظر شما آمریکا صرفاً بر محیط پیرامونی خودش متمرکز می‌شود یا باید به‌زودی منتظر مداخلاتی از این دست در سایر نقاط جهان، به‌ویژه خاورمیانه، هم باشیم؟
ونزوئلا در حال حاضر عرصه جنگ‌های اطلاعاتی هیبریدی است، اگر آمریکا بتواند سیاست‌های خود را در این کشور پیش ببرد، می‌تواند دست برتر را نه فقط در آمریکای لاتین، بلکه در سایر نقاط جهان داشته باشد. بنابراین آمریکا تلاش می‌کند که بتواند همان الگویی را که در آمریکای لاتین دنبال می‌کند، در اروپا و خاورمیانه هم پیش ببرد. در این صورت، ژئوپلیتیک جهان به‌طور کامل تحت‌الشعاع قرار خواهد گرفت.