وضعیت اقتصادی شرکت‌های هواپیمایی ایران رو به وخامت گذاشته است.‌ در شرایطی که اینترنت قطع شده ‌و تنش‌های خارجی بالا گرفته است، شمار مسافران هوایی به‌شدت کاهش یافته ‌و از آن سو هزینه ایرلاین‌های کشور به‌طور مدام رو به صعود است.
کاهش شدید فروش بلیت هواپیما
اینترنت از روز پنجشنبه ۱۸ دی‌ماه به دنبال اعتراضات خیابانی قطع شده است و شرکت‌های هواپیمایی و آژانس‌های گردشگری توضیح می‌دهند امکان فروش غیرحضوری بلیت هواپیما و پرداخت وجه آن را از دست داده‌اند و مسافران مجبور هستند برای خرید بلیت و پرداخت وجه آن به‌صورت حضوری به شرکت‌های هواپیمایی مراجعه کنند. البته در برخی موارد دستگاه‌های پوز دچار اختلال بوده‌ و مسافران ناچار به تأمین پول نقد شده‌اند. شرکت‌های هواپیمایی توضیح می‌دهند قطع گسترده ارتباطات در کشور، خسارت سنگینی به ایرلاین‌ها وارد کرده و شمار مسافران پروازهای داخلی را به‌شدت کاهش داده است. در همین زمینه، امیرپویان رفیعی‌شاد، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی دفاتر سفر هوایی و گردشگری استان تهران، به ایسنا گفته است: «آژانس‌های مسافرتی مانند سایرین به اینترنت بین‌المللی دسترسی ندارند. به‌نوعی همه چیز در ارتباط با بخش خدمات سفر قفل و بسته شده است؛ البته که شرایط به‌گونه‌ای بوده‌ که برای سفر اقبالی وجود نداشته است. در این مدت، حتی سفرهای مأموریتی و تجاری نیز ‌تحت‌الشعاع قرار گرفته‌اند و سفرهایی هم که انجام می‌شود اصولا جنبه تفریحی ندارند».‌ او در ادامه گفته است: «دسترسی به سامانه‌های رزرواسیون بین‌المللی کاملا قطع شده و انتقال اسناد برای صدور بلیت و ویزا با مشکل مواجه شده است. قرارداد شرکت‌های رزرواسیون تحت‌الشعاع قرار گرفته است. قطع دسترسی به اینترنت بین‌المللی، به رزرواسیون آنلاین و آژانس‌های مسافرتی خدمات سفر‌ آسیب بسیار زیادی وارد کرده است. هرچند ‌ایرلاین‌های داخلی در مسیرهای دیگری جز ترکیه و امارات همچنان پرواز دارند و دسترسی به آنها از طریق اینترنت ملی وجود دارد، اما به دلیل ضعیف‌بودن اینترنت ملی، دسترسی به سامانه رزوراسیون این ایرلاین‌ها‌‌ محدود و دشوار است. برنامه‌های رزرواسیون معمولا سنگین است و به سختی امکان ورود به این سامانه‌ها وجود دارد و شرایط کار‌کردن تقریبا سخت شده است. به‌نوعی‌ در حال حاضر نه‌تنها انگیزه برای سفر و مسافر نیست، بلکه ابزار سفر هم وجود ندارد». رفیعی‌شاد تأکید کرده است: «فقط در تهران حدود دو هزار شرکت خدمات گردشگری وجود دارد و اگر نصف این آمار هم مشغول به کار باشند، زیرساخت فعلی برای تمام آنها پاسخ‌گو نیست و اینترنت باید برای همه در دسترس قرار گیرد».
گذشته از این، بالاگرفتن تنش‌های خارجی و نااطمینانی در فضای سیاست خارجی، در کنار قطعی گسترده ارتباطات سبب شده است سفرهای هوایی با ریسک و تردید مواجه شود و در روزهای گذشته و در شرایطی که دسترسی مردم و مسافران به اینترنت قطع بوده‌، برخی اخبار غیررسمی حتی از کلیرشدن آسمان کشور در برخی ساعات شبانه حاکی بوده است؛ موضوعی که فرزانه صادق‌مالواجردی، وزیر راه و شهرسازی، به آن واکنش نشان داده است. او در واکنش به محدودیت‌ پرواز شبانه از برخی کشورها، به ایلنا توضیح داده است: «پروازها در حال انجام است. محدودیت‌هایی در بعضی از کشورها داریم که پروازی در شب انجام نشود و در حال حل‌وفصل هستیم و مشکلی برای پروازها وجود ندارد».
این در حالی است که برخی شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی و سازمان جهانی هوانوردی برخی هشدارها را در ارتباط با پرواز از آسمان ایران صادر کرده‌اند. خسارت سنگین به ایرلاین‌ها به دنبال قطع اینترنت در شرایطی رخ می‌دهد که شرکت‌های هواپیمایی بار دیگر وضعیتی مشابه را در خرداد امسال و در زمان جنگ ۱۲‌روزه ایران و اسرائیل تجربه کرده‌اند. امیررضا اعتمادی، عضو اتاق بازرگانی ایران، در همین زمینه در یادداشتی نوشته است: «۲۰ روز تعطیلی آسمان ایران، ‌۹هزارو ۶۰۰ میلیارد تومان خسارت به ایرلاین های کشور وارد کرده است». او در ادامه توضیح داده: «در این مدت شاهد سقوط ۸۵ درصد نقدینگی آژانس‌ها بوده‌ایم. وابستگی شدید به بازار خارجی و بازپرداخت‌های ناتمام بلیت‌ها، باعث شده گردشگری ایران به «مرحله مرگ اقتصادی» وارد شود».
افزایش نرخ دلار ایرلاین‌ها
این گزارش‌ها در حالی منتشر می‌شود که ایرلاین‌های کشور اخیرا با شوک نوسان قیمت دلار مواجه شده‌اند و هزینه‌های آنها به این دلیل جهش قابل ملاحظه‌ای داشته است. بر‌اساس گفته مقصود اسعدی‌سامانی، دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی، «با دستور وزارت صمت، ارز شرکت‌های هواپیمایی داخلی ٣٠ درصد گران شده است و در حالی که نرخ دلار ایرلاین‌ها داخلی به حدود صد هزار تومان رسیده، نرخ تسعیر ایرلاین‌های خارجی کمتر از ٧٠ هزار تومان است».
بر این اساس، از شهریور امسال با تصمیم وزارت صمت و بانک مرکزی، تأمین ارز شرکت‌های هواپیمایی به تالار دوم مرکز مبادله منتقل شده است، در حالی که پیش از این ایرلاین‌ها مشمول مرکز ارز تجاری می‌شدند.
سامانی توضیح داده است: «در یک بازه زمانی، وزارت صمت ثبت سفارش و تخصیص و تأیید ارز شرکت‌ها را متوقف کرد و پس از آغاز تأیید ارز شرکت‌ها، اعلام شد ‌شرکت‌ها باید از تالار دوم و ارز توافقی ارز مورد نیاز خود را تأمین کنند و با این تصمیم نرخ ارز برای شرکت‌ها بیش از ٣٠ درصد گران شد».
دبیر انجمن شرکت‌های هواپیمایی تأکید کرده است‌: «دولت در حالی فشار مضاعف را به صنعت هوانوردی کشور وارد کرده که نرخ تسعیر دلار برای شرکت‌های خارجی که در ایران بلیت می‌فروشند، کمتر از ٧٠ هزار تومان محاسبه می‌شود. این سیاست متناقضی است که وزارت صمت و بانک مرکزی بر صنعت هوانوردی کشور اعمال می‌کنند و پس از تحریم سنگین و فشارهای متعدد به اقتصاد شرکت‌های هواپیمایی، این اقدام دولت تیر خلاص به صنعت هوانوردی کشور بوده و بیش از ٣٠ درصد نرخ ارز شرکت‌های داخلی را افزایش داد. این در حالی است که ٧٠ درصد هزینه‌های صنعت ارزی و دلاری است و این شوک به ایرلاین‌هاست. در همین شرایط هم اجازه افزایش قیمت بلیت را نمی‌دهند و دستور می‌دهند که نرخ بلیت‌ در دامنه تعریف‌شده به فروش برود».
جهش نرخ سوخت هواپیما
از آن سو، بر‌اساس لایحه بودجه سال آینده کل کشور، حداقل نسبت نرخ سوخت هوایی و سوخت جت از قیمت خرید پالایشگاهی به 60 درصد افزایش یافته است. سال 1404 این نرخ 30 درصد بود که با استناد به ماده یک قانون هدفمندی یارانه‌ها برای سال آینده دو برابر شده است. اول فروردین‌ سال جاری طبق اعلام شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی، نرخ هر لیتر سوخت هواپیما برای شرکت‌های هواپیمایی داخلی، با افزایش 20‌برابری، از 600 تومان به ۱۱‌هزار‌و ۳۰ تومان بدون احتساب مالیات بر ارزش افزوده رسید. نرخ نهایی پس از احتساب مالیات بر ارزش افزوده برای هر لیتر سوخت هواپیما، 14‌هزار‌و 300 تومان اعلام شد.