همزمان با اعزام تجهیزات و ناو جدید به خاورمیانه، دیروز دومین دور از مذاکرات میان ایران و آمریکا با میانجیگری عمان در ژنو، به پایان رسید. اظهارات هر یک از طرفین نشان می دهد که هنوز توافقی حاصل نشده، اما مسیر مذاکرات طبق انتظارات پیش رفته است.
شباهت نگران‌کننده با گذشته
به گزارش اقتصادنیوز عبدالله الجنید در نشنال اینترست نوشت: خواسته‌های حداکثری دونالد ترامپ درباره برنامه هسته‌ای ایران که توسط نمایندگان او، جرد کوشنر و استیو ویتکاف به نمایندگان ایرانی منتقل شده است، همزمان با افزایش حضور نظامی ارتش این کشور در منطقه، این تصور را ایجاد می‌کند که احتمالا سناریویی شبیه به عملیات چکش نیمه‌شب درحال تکرار شدن است. در این عملیات که در ژوئن 2025 صورت گرفت، آمریکا به همراهی اسرائیل به بمباران تاسیسات هسته‌ای ایران پرداخت.
نشست‌های تاریخی تکرار می شوند
دور تازه مذاکرات هسته‌ای آمریکا و ایران در ژنو، به‌میزان زیادی یادآور نشست معروف ۹ ژانویه ۱۹۹۱ در همین شهر است. در این نشست که تنها چند هفته قبل از عملیات طوفان الصحرا برگزار می‌شد، جیمز بیکر وزیر خارجه وقت آمریکا، اولتیماتومی سخت را به طارق عزیز، سخنگوی رژیم بعث عراق داد.
نشانه‌های یک رویارویی احتمالی
اکنون با اعزام دومین گروه ناو هواپیمابر آمریکا، جرالد آر. فورد به خاورمیانه، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال درگیری‌های نظامی افزایش یافته است. این در حالی بود که روز گذشته نمایندگان ترامپ آماده دیدار با وزیر خارجه ایران عباس عراقچی بودند. درحقیقت، این دور از مذاکرات بیش از آنکه شبیه دیپلماسی باشد، به پیش‌درآمدی برای عملیات چکش نیمه‌شب ۲ شباهت دارد.
خواسته‌های واشنگتن توافق را غیرممکن کرده است
در شرایطی که تجمع عظیم نیروهای نظامی ادامه دارد، آمریکا از طریق میانجی‌های عمانی خواسته‌های غیرقابل‌مصالحه‌ای را به مقامات ایرانی منتقل کرده است. این خواسته‌ها عبارتند از: توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم، برچیدن کامل تأسیسات غنی‌سازی، انتقال ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران به کشور سوم و پایان حمایت از متحدان منطقه‌ای مانند حزب‌الله، حوثی‌ها و شبه‌نظامیان عراقی.
ترامپ در ادامه ادعا کرده است: یا به توافق می‌رسیم یا مجبور می‌شویم تا کاری بسیار سخت را مانند دفعه قبل انجام دهیم.
ترامپ در ۱۴ فوریه حتی پا را فراتر گذاشته و اعلام کرد که تغییر حکومت در ایران بهترین اتفاق ممکن به نظر می‌رسد. او گفت: ما هیچ غنی‌سازی‌ای نمی‌خواهیم.
جنگ اجتناب‌ناپذیر است اگر...
در پاسخ به این تهدیدات رهبر انقلاب اسلامی ایران غنی‌سازی را غیرقابل مذاکره اعلام کرد و هشدار داد که در صورت ادامه فشار آمریکا، جنگ اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.
در این میان، انتصاب اخیر علی شمخانی به عنوان دبیر شورای دفاع ممکن است نشانه تحرکاتی جدید باشد.
تهران برنامه هسته‌ای خود را یک حق حاکمیتی قلمداد می‌کند و هرگونه پیوند آن با موشک‌ها یا نفوذ منطقه‌ای را رد می‌کند. در مقابل، ایران خواستار رفع تحریم‌ها و تضمین عدم خروج آمریکا از توافق آینده است.
ژنو نماد اولتیماتوم‌های تاریخی است
انتخاب ژنو تصادفی نیست. این شهر که محل اولتیماتوم ۱۹۹۱ عراق است، نماد هشدارهای نهایی و مذاکرات پرمخاطره در چارچوب بی‌طرفی سوئیس است.
نخستین دور مذاکرات غیرمستقیم در مسقط در ۶ فوریه سازنده توصیف شد، اما اختلافات عمیق همچنان پابرجاست.
صلح با قدرت‌نمایی نظامی؟
مذاکره همراه با قدرت‌نمایی نظامی رویکرد دونالد ترامپ است که از قضا شباهت زیادی به راهبرد جورج اچ. دبلیو. بوش، پیش از عملیات طوفان صحرا دارد.
اعزام دومین ناو هواپیمابر نشان‌دهنده آمادگی برای عملیات طولانی‌مدت است و نیروهای آمریکایی خود را برای تشدید تنش آماده می‌کنند. پیام‌های پشت‌پرده از طریق عمان نیز بر فوریت موضوع تأکید دارند
نظر موافقان و منتقدان مذاکرات چیست؟
حامیان مذاکرات این روند را فرصتی دیپلماتیک می‌دانند که بر نامه آوریل ۲۰۲۵ ترامپ برای برچیدن کامل برنامه هسته‌ای در برابر رفع تحریم‌ها بنا شده است.
اما منتقدان آن را تکرار تاریخ می‌بینند. ایران در ژوئن ۲۰۲۵ خواسته مشابه غنی‌سازی صفر را رد کرده بود و این امر به تهدید آمریکا برای پایان مذاکرات انجامید.
دیدار ترامپ با نخست‌وزیر اسرائیل بنیامین نتانیاهو در ۱۱ فوریه نیز مواضع تند را تقویت کرد.
اگر مذاکرات شکست بخورد..
برای ایران امکان تسلیم شدن وجود ندارد؛ چون به معنای تحقیر این کشور است. از سویی عقب‌نشینی آمریکا می‌تواند کشوری چون ایران را جسورتر کند.
شکست مذاکرات در ژنو ممکن است به پیامدهایی چون حملات هوایی به تأسیسات باقی‌مانده، تشدید فعالیت نیروهای نیابتی یا حتی جنگی گسترده در خلیج‌فارس منجر شود.
راه‌های جلوگیری از یک فاجعه جهانی
برای جلوگیری از تکرار سناریوی عراق در سال۱۹۹۱، نشان دادن انعطاف از سوی دو طرف ضروری است. آمریکا می‌تواند کاهش مرحله‌ای تحریم‌ها را در ازای برچیدن قابل راستی‌آزمایی پیشنهاد دهد. ایران نیز می‌تواند غنی‌سازی محدود و تحت نظارت را به‌عنوان راه‌حل میانی بپذیرد.
نشست‌های بیشتر در مسقط یا ژنو ممکن است به سازش‌های لازم منجر شود، اما اولتیماتوم ترامپ نشان می‌دهد که مذاکرات ژنو، همچنان یک نقطه عطف خواهد بود. برای آمریکا پیروزی واقعی نه در ویرانی، بلکه در خویشتنداری و دستیابی به صلح پایدار است.
با این حال، به‌نظر می‌رسد که در حالی که ناوهای هواپیمابر به سوی خلیج فارس حرکت می‌کنند، عقربه‌های ساعت بار دیگر به سمت ۱۵ ژانویه ۱۹۹۱ بازمی‌گردند.
ادعای اکسیوس از تصمیمات پشت پرده ترامپ: یک جنگ بزرگ نزدیک خاورمیانه است
اکسیوس نوشت: دولت ترامپ بیش از آنچه اکثر آمریکایی‌ها تصور می‌کنند به یک جنگ بزرگ در خاورمیانه نزدیک شده است. این جنگ می‌تواند بسیار زود آغاز شود.
در ادامه این مطلب آمده: به گفته منابع، یک عملیات نظامی آمریکا در ایران احتمالاً کارزاری عظیم و چند هفته‌ای خواهد بود که بیش از آنکه شبیه عملیات نقطه‌ای ماه گذشته در ونزوئلا باشد، به یک جنگ تمام‌عیار شباهت خواهد داشت.
این منابع می‌گویند چنین عملیاتی احتمالاً یک کارزار مشترک آمریکا و اسرائیل خواهد بود که دامنه‌ای بسیار گسترده‌تر از جنگ ۱۲روزه‌ای که ژوئن گذشته به رهبری اسرائیل انجام شد دارد؛ جنگی که در نهایت آمریکا برای نابودی تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی ایران به آن پیوست.
چنین جنگی تأثیری چشمگیر بر سراسر منطقه خواهد گذاشت و پیامدهای عمده‌ای برای سه سال باقی‌مانده از ریاست‌جمهوری ترامپ خواهد داشت.
در حالی که توجه کنگره و افکار عمومی به مسائل دیگر معطوف است، بحث عمومی اندکی درباره آنچه می‌تواند مهم‌ترین مداخله نظامی آمریکا در خاورمیانه در دست‌کم یک دهه اخیر باشد، وجود دارد.
تشریح وضعیت
ترامپ در اوایل ژانویه تا آستانه حمله به ایران پیش رفت.
اما پس از آنکه آن پنجره زمانی از دست رفت، دولت به یک رویکرد دو مسیره روی آورد: مذاکرات هسته‌ای در کنار یک تقویت عظیم نظامی.
با تأخیر در اقدام و استقرار این حجم از نیرو، ترامپ سطح انتظارات درباره شکل عملیات در صورت عدم دستیابی به توافق را بالا برده است.
و در حال حاضر، دستیابی به توافق محتمل به نظر نمی‌رسد.
محرک خبر
مشاوران ترامپ، کرد کوشنر و استیو ویتکاف روز سه‌شنبه در ژنو به مدت سه ساعت با وزیر خارجه ایران عباس عراقچی دیدار کردند.
با اینکه هر دو طرف گفتند مذاکرات «پیشرفت داشته»، شکاف‌ها همچنان عمیق است و مقامات آمریکایی نسبت به پر شدن این فاصله‌ها خوش‌بین نیستند.
معاون رئیس‌جمهور جی دی ونس به فاکس نیوز گفت مذاکرات از برخی جهات «خوب پیش رفت»، اما «در جنبه‌های دیگر کاملاً روشن بود که رئیس‌جمهور خطوط قرمزی تعیین کرده که ایرانی‌ها هنوز حاضر به پذیرش و بررسی آن‌ها نیستند.»
ونس تصریح کرد که ترامپ خواهان توافق است، اما ممکن است به این نتیجه برسد که دیپلماسی «به پایان طبیعی خود رسیده است.»
وضعیت میدانی
آرایش نظامی ترامپ اکنون شامل دو ناو هواپیمابر، یک دوجین ناو جنگی، صدها جنگنده و چندین سامانه پدافند هوایی است. بخشی از این توان نظامی هنوز در راه است.
بیش از ۱۵۰ پرواز باری نظامی آمریکا سامانه‌های تسلیحاتی و مهمات را به خاورمیانه منتقل کرده‌اند.
فقط در ۲۴ ساعت گذشته، ۵۰ جنگنده دیگر — شامل F-35، F-22 و F-16 — به منطقه اعزام شده‌اند.