به رغم استقرار گسترده تجهیزات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه و در حالی که بسیاری از کارشناسان حمله آمریکا به ایران را غیرقابل جلوگیری و قریب‌الوقوع توصیف می‌کنند، پنجره دیپلماسی بسته نشده است. با این حال، رویکرد ایالات متحده به مذاکرات و عدم شناخت صحیح رئیس جمهور آمریکا از ایران باعث می‌شود شانس دستیابی به توافق بسیار بسیار اندک باشد.
خبرآنلاین – محمدحسین لطف‌الهی: دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا نخستین بار در ماه ژانویه، همزمان با بروز اعتراضات در ایران با وعده اینکه «کمک در راه است»، تهران را به اقدام نظامی جدید تهدید کرد. با این حال، در آن مقطع زمانی و با توجه به تمرکز ارتش ایالات متحده بر موضوع ونزوئلا و همچنین توصیه متحدان منطقه‌ای آمریکا مبنی این که واشنگتن دارایی‌های نظامی کافی در خاورمیانه برای ایجاد بازدارندگی در برابر حملات متقابل ایران را در اختیار ندارد، او موقتاً از اقدام نظامی عقب‌نشینی کرد.
اما اکنون شرایط تغییر کرده است. ایالات متحده دو ناوگروه هواپیمابر تهاجمی را به منطقه اعزام کرده است که هر کدام توسط سه ناوشکن، حدود شش شناور سطحی دیگر و به احتمال قریب به یقین زیردریایی‌های هسته‌ای با موقعیت‌های نامشخص، پشتیبانی می‌شوند. همچنین ده‌ها فروند هواپیما از جمله جنگنده‌های اف-۲۲، اف-۱۶ و هواپیماهای شناسایی در سراسر خاورمیانه مستقر شده‌اند که این سطح از استقرار، بزرگترین تمرکز قدرت هوایی واشنگتن در منطقه از زمان آماده‌سازی برای تهاجم نظامی به عراق در سال ۲۰۰۳ به شمار می‌رود.
افزون بر این، ارتش آمریکا در تلاش است تا سامانه‌های پدافند هوایی خود را که در جریان «جنگ ۱۲ روزه» در ماه ژوئن بر اثر حملات موشکی و پهپادی ایران تخلیه و تضعیف شده بودند، مجدداً تجهیز و تقویت کند.
تحلیلگران بر این باورند که این حجم از قدرت آتش، نه برای یک درگیری محدود چند ساعته یا چند روزه، بلکه برای یک تقابل نظامی گسترده به مدت چندین هفته تدارک دیده شده است.
رابرت ای. پاپه، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو در پستی در شبکه اجتماعی ایکس در این باره نوشت: «این حجم از تجهیزات، معادل ۴۰ تا ۵۰ درصد از کل توان هوایی قابل استقرار ایالات متحده در سطح جهان برآورد می‌شود. برای درک مقیاس این آرایش نظامی، می‌توان آن را با حجم قدرت هوایی به کار گرفته شده در جنگ‌های ۱۹۹۱ و ۲۰۰۳ عراق مقایسه کرد؛ روندی که همچنان در حال گسترش و تقویت است. در تاریخ نظامی ایالات متحده بی‌سابقه است که واشنگتن این حجم عظیم از نیرو و تجهیزات را در برابر یک دشمن بالقوه مستقر کرده باشد، اما در نهایت دست به اقدام و حملات نظامی نزند.»
همزمان مقام‌های کاخ سفید هم به رسانه‌ها گفته‌اند جنگ قریب‌الوقوع است. اکسیوس روز ۱۸ فوریه در گزارشی مدعی شد که یک مقام کاخ سفید اعلام کرده «دولت ترامپ بیش از آنچه بیشتر آمریکایی‌ها تصور می‌کنند، به یک جنگ بزرگ در خاورمیانه نزدیک شده است.» این نشریه همچنین ادعا کرد «عملیات نظامی ایالات متحده در ایران احتمالاً یک کارزار گسترده و چند هفته‌ای خواهد بود که بیشتر به یک جنگ تمام‌عیار شباهت دارد تا عملیات دقیق و نقطه‌زن شبیه آنچه ماه گذشته در ونزوئلا اتفاق افتاد.»
اینجا هنوز انتهای مسیر دیپلماسی نیست
مسیر دیپلماسی هنوز به طور رسمی به پایان نرسیده است. در هفته‌ای که گذشت، شهر ژنو در سوئیس میزبان دور دوم گفت‌وگوها میان هیئت مذاکره‌کننده ایرانی به رهبری سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و نمایندگان دولت ترامپ، شامل استیو ویتکاف، فرستاده ویژه و جرد کوشنر، داماد رئیس‌جمهور آمریکا بود. این رایزنی‌ها با امید دستیابی به توافقی برگزار شد که بتواند از یک سو نگرانی‌های واشنگتن در قبال برنامه هسته‌ای ایران (و سایر مسائل منطقه‌ای) را برطرف سازد و از سوی دیگر، مسیر را برای کاهش و رفع تحریم‌های تهران هموار کند.
در پایان این دور از گفت‌وگوها، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران از توافق بر سر «اصول راهنما» خبر داد و مقام‌های آمریکایی نیز با تأکید بر «پیشرفت بر مذاکرات» از «باقی ماندن شکاف‌های بزرگ میان مواضع طرفین» خبر دادند.
ایران قرار است طرحی را در خصوص برنامه هسته‌ای خود به ایالات متحده ارائه دهد و هنوز این شانس وجود دارد که آمریکایی‌ها با توجه به هزینه‌های بالای شروع یک جنگ، مسیر دیپلماسی را ترجیح دهند. جزئیات این طرح در نوع تصمیم‌گیری آمریکا در روزها و هفته‌های آینده می‌تواند بسیار موثر باشد.
روایت‌های تیم مذاکره‌کننده ایران و مقام‌های آگاه آمریکایی نیز تأیید می‌کنند که مسیر دیپلماسی هنوز کامل بسته نشده و خط قرمزهای طرفین بن‌بستی ایجاد نکرده است. سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران ابتدای هفته جاری در گفت‌وگو با برنامه « Morning Joe» اعلام کرد که تیم آمریکایی در مذاکرات خواهان «غنی‌سازی صفر» نشده است. در طرف مقابل نیز هر چند موضع اعلامی طرف آمریکایی این است که عدم غنی‌سازی در خاک ایران یک خط قرمز جدی برای رئیس جمهور ایالات متحده به حساب می‌آید، اما گزارش‌هایی وجود دارد که واشنگتن ممکن است سطحی از غنی‌سازی در خاک ایران را بپذیرد.
یک مقام آمریکایی روز ۲۰ فوریه در این باره به اکسیوس گفت: «دولت ترامپ آمادگی دارد تا پیشنهادی را مورد بررسی قرار دهد که بر مبنای آن، به ایران اجازه غنی‌سازیِ هسته‌ای در سطحی نمادین داده می‌شود؛ مشروط بر آنکه این روند، تمامی مسیرهای ممکن برای دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای را به طور کامل مسدود کند.»
دو گروه موثر که با جنگ مخالفند
مولفه موثر دیگری که باعث می‌شود همچنان شانسی برای دیپلماسی وجود داشته باشد و جنگ تنها گزینه روی میز نباشد، گروه‌هایی هستند برای جلوگیری از وقوع جنگ تلاش می‌کنند.
تا گذشته‌ای نه چندان دور، بسیاری از کشورهای منطقه ایران را یک تهدید می‌دیدند و از همین رو دیپلماسی با ایران و گفت‌وگو برای دستیابی به توافق‌هایی نظیر برنامه جامع اقدام مشترک را اشتباه می‌دانستند. اما اکنون، این کشورها می‌کوشند تا مانع حمله نظامی ایالات متحده به ایران شوند.
اندیشکده چتم‌هاوس در تحلیلی پیرامون این موضوع نوشته است: «کشورهای منطقه به صراحت با هرگونه حمله نظامی ایالات متحده به ایران به عنوان راهکاری برای حل‌وفصل مناقشات موجود، مخالفت می‌کنند.» به نوشته این اندیشکده «با توجه به هزینه‌های گزاف و خطرات ویرانگرِ مرتبط با گزینه‌های تقابل‌جویانه، بازیگران منطقه‌ای به شکلی فزاینده به اتخاذ یک رویکرد سیاست‌محور در قبال تهران روی آورده‌اند. این تغییر استراتژی بدان معناست که کشورهای خاورمیانه، به جای پیگیری اهداف پرخطری نظیر تغییر حکومت یا مهار فراگیر، ترجیح می‌دهند منحصراً در برابر سیاست‌ها و رفتارهای خاص ایران ایستادگی کرده و آن‌ها را مهار کنند.»
آنچه واقعا می‌تواند به یک بن‌بست دیپلماتیک و به تبع آن جنگی با عواقب نامعلوم منجر شود، فهم نادرست طرفین از یکدیگر و محاسبات اشتباه است.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دولت آمریکا، در گفت‌وگویی با شبکه خبری فاکس‌نیوز فاش کرد که دونالد ترامپ از عدم عقب‌نشینی تهران در برابر آرایش نظامی بی‌سابقه واشنگتن شگفت‌زده شده است. به گفته ویتکاف، رئیس‌جمهور آمریکا به دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش است که چرا علی‌رغم استقرار گسترده و چشمگیر ناوگان و قدرت دریایی ایالات متحده در منطقه، ایران همچنان از خود مقاومت نشان داده و «تسلیم» نمی‌شود.