جنگ با ایران بازار نفت را با یک شوک تاریخی روبه‌رو کرده است؛ اختلال ۲۰ میلیون بشکه‌ای نفت در هرمز، کاهش ۱۰ میلیون بشکه تولید و آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه ذخایر استراتژیک، زنگ خطر بحران انرژی جهانی را به صدا درآورده است.
به گزارش تجارت نیوز، بازار نفت وارد منطقه خطر شده است. تازه‌ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد، جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، یکی از بزرگترین شوک‌های عرضه نفت در تاریخ بازار جهانی انرژی را رقم زده است. اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، به‌عنوان مسیری که پیش از آغاز درگیری‌ها روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده از آن عبور می‌کرد، جریان صادرات نفت خلیج فارس را تقریباً متوقف کرده است.
در نتیجه این وضعیت، تولیدکنندگان منطقه ناچار شده‌اند دست‌کم ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید خود بکاهند. برآوردها نشان می‌دهد عرضه جهانی نفت تا پایان ماه مارس ممکن است حدود ۸ میلیون بشکه در روز کاهش یابد. همزمان، جهش قیمت‌ها تا نزدیکی ۱۲۰ دلار در هر بشکه نگرانی‌ها درباره آغاز یک بحران تازه در بازار انرژی را تشدید کرده است؛ بحرانی که کشورهای صنعتی را واداشته ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری خود را برای مهار شوک عرضه وارد بازار کنند.
گلوگاه حیاتی انرژی جهان فلج شد
جنگ در خاورمیانه عملاً یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان را مختل کرده است. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، پیش از آغاز درگیری‌ها روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ رقمی که اکنون به حداقل رسیده است. توقف حرکت نفتکش‌ها، محدود بودن مسیرهای جایگزین و پر شدن مخازن ذخیره در کشورهای خلیج فارس باعث شده تولیدکنندگان منطقه تولید خود را به شکل قابل توجهی کاهش دهند.
این اختلال نه‌تنها صادرات نفت خام بلکه صادرات فرآورده‌ها را نیز تحت تأثیر قرار داده است. کشورهای خلیج فارس در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه فرآورده پالایشی و ۱.۵ میلیون بشکه LPG صادر می‌کردند؛ جریان‌هایی که اکنون به شدت مختل شده و فشار جدیدی بر بازار جهانی انرژی وارد کرده است.
راهکار موقت آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر کشورهای صنعتی
در واکنش به شوک عرضه ناشی از جنگ، کشورهای عضو آژانس انرژی تصمیم گرفته‌اند حدود ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر اضطراری خود را به بازار عرضه کنند. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که موجودی جهانی نفت خام و فرآورده‌ها در ژانویه به حدود ۸.۲۱ میلیارد بشکه رسیده که بالاترین سطح از فوریه ۲۰۲۱ است. از این ذخایر، حدود ۵۰ درصد در کشورهای عضو OECD نگهداری می‌شود و نزدیک به ۱.۲۵ میلیارد بشکه آن ذخایر دولتی برای شرایط اضطراری است.
افزون بر آن، حدود ۶۰۰ میلیون بشکه نیز ذخایر صنعتی است که طبق مقررات در اختیار دولت‌ها قرار دارد. با وجود این ذخایر بزرگ، آژانس بین‌المللی انرژی تأکید می‌کند آزادسازی نفت از ذخایر استراتژیک تنها یک راهکار موقت است و در صورت ادامه اختلال در مسیرهای صادراتی خاورمیانه، بازار همچنان با ریسک کمبود عرضه روبه‌رو خواهد بود.
سقوط ۸ میلیون بشکه‌ای عرضه جهانی؛ پالایشگاه‌ها زیر فشار جنگ
بحران خاورمیانه تنها صادرات نفت را مختل نکرده، بلکه زنجیره تولید و پالایش را نیز تحت فشار قرار داده است. گزارش آژانش انرژی نشان می‌دهد عرضه جهانی نفت در ماه مارس ممکن است حدود ۸ میلیون بشکه در روز کاهش یابد.
در همین حال بیش از ۳ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایشی منطقه به دلیل حملات و نبود مسیرهای صادراتی تعطیل شده و بیش از ۴ میلیون بشکه دیگر از ظرفیت پالایشگاه‌ها نیز در معرض خطر قرار دارد. علاوه بر کاهش تولید نفت خام، حدود ۲ میلیون بشکه در روز از تولید میعانات و مایعات گازی نیز متوقف شده است. این وضعیت بازار فرآورده‌ها را نیز دچار تنش کرده و به‌ویژه بازار سوخت جت و گازوئیل با محدودیت عرضه و افزایش قیمت‌ها مواجه شده است.
ناتوانی ظرفیت مازاد تولیدکنندگان از پاسخگویی به بحران نفت در جهان
نگاهی به داده‌های تولید نشان می‌دهد، حتی افزایش تولید در چارچوب اوپک پلاس نیز به سختی می‌تواند شوک عرضه را جبران کند. بر اساس آمار فوریه ۲۰۲۶، تولید کل اوپک‌پلاس حدود ۴۳.۱۹ میلیون بشکه در روز بوده، در حالی که ظرفیت پایدار این گروه حدود ۴۸.۰۱ میلیون بشکه برآورد می‌شود؛ به این معنا که کل ظرفیت مازاد تنها حدود ۳.۸ میلیون بشکه در روز است. بیشترین ظرفیت افزایش تولید در عربستان قرار دارد که با تولید ۱۰.۴ میلیون بشکه در روز، حدود ۱.۷۱ میلیون بشکه ظرفیت مازاد دارد.
امارات نیز با تولید ۳.۶۴ میلیون بشکه در روز حدود ۰.۶۴ میلیون بشکه ظرفیت اضافه دارد و عراق با تولید ۴.۵ میلیون بشکه حدود ۰.۳۶ میلیون بشکه ظرفیت بالقوه در اختیار دارد. با این حال این ارقام در مقایسه با اختلال ۸ تا ۱۰ میلیون بشکه‌ای عرضه جهانی همچنان فاصله قابل توجهی دارند.