وزیر خارجه ایران روز شنبه پس از پایان سفر خود به پاکستان، نسبت به تعهد واشنگتن به دیپلماسی ابراز تردید کرد، درست در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ناگهان سفر برنامه‌ریزی‌شده فرستادگانش به اسلام‌آباد را لغو کرد و اعلام داشت که از اعزام مذاکره‌کنندگان به سراسر جهان دست کشیده است.
این دو اعلامیه که در فاصله چند ساعت از یکدیگر منتشر شدند، ابهامات پیرامون هرگونه راهی برای پایان دادن به جنگی که آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه علیه ایران آغاز کردند را عمیق‌تر کرد و هر دو طرف را به این پرسش واگذاشت که آیا طرف مقابل با حسن نیت مذاکره می‌کند یا خیر.
ایران همزمان آمادگی و تردید خود را نشان می‌دهد
عراقچی پیش از حرکت به سمت مسقط، دیدارهای خود را در اسلام‌آباد با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان؛ اسحاق دار، وزیر خارجه؛ و عاصم منیر، فرمانده ارتش که شخصیت محوری در تلاش‌های میانجی‌گری است، به پایان رساند.
او بعداً در ایکس نوشت که سفرش به پاکستان «بسیار پربار» بوده و موضع ایران را در مورد «چارچوبی عملی برای پایان دائمی جنگ» به اشتراک گذاشته است.
اما عراقچی به هیچ وجه خوش‌بین نبود. او نوشت: «هنوز باید دید که آیا آمریکا واقعاً در مورد دیپلماسی جدی است یا خیر.»
گفته می شود عراقچی حامل پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا بوده است. پیش از این نیز متن هایی میان ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان رد و بدل شده بود.
به نظر می رسد هم در پیشنهاد آمریکا و هم در پاسخ ایران آن متون مورد نظر بوده است.
از ابتدای مذاکرات ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان، ابتدا متنی 10 ماده ای از سوی ایران به آمریکا ارائه شده است. متعاقب آن آمریکا پیشنهاد 9 ماده ای ارائه کرده است و متعاقبا ایران نیز متن جدیدی را به آمریکا ارائه داده بود.
نهایتا آمریکا پیشنهاد جدیدی به ایران از طریق «عاصم منیر» فرمانده ارتش پاکستان به ایران ارائه داده است که سفر عراقچی پاسخی به این متن بوده است.
روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال» در خصوص این سفر اعلام کرده چناچنه عراقچی پس از رایزنی با میانجی ها به امکان توافق برسد، نمایندگان نهران و واشنگتن ممکن است در روزهای آینده با یکدیگر ملاقات کنند.
پیشتر نیز اعلام شده بود که عراقچی برنامه‌ای برای دیدار مستقیم با مقامات آمریکایی ندارد و اسلام‌آباد به عنوان پلی برای انتقال پیشنهادات ایران عمل خواهد کرد، نه محلی برای مذاکرات رو در رو.
پس از ترک پاکستان، انتظار می‌رفت عراقچی برای بحث درباره تلاش‌های بیشتر برای پایان دادن به جنگ، رهسپار روسیه شود.
با این وجود اعلام شده که عراقچی بر اساس برنامه ریزی اعلام شده از سوی وزارت خارجه، وزیر امور خارجه قرار است بعد از پایان سفر به عمان و قبل از سفر به روسیه، مجددا دیداری از پاکستان داشته باشد.
گفته می‌شود بخشی از هیئت همراه وزیر خارجه ایران در جریان سفر به اسلام آباد، بعد از رایزنی‌ها در اسلام‌آباد برای مشورت و اخذ دستورالعمل‌های لازم در مورد مباحث مرتبط با خاتمه جنگ به تهران بازگشته و قرار است یکشنبه‌شب در اسلام‌آباد مجددا به عراقچی ملحق شوند.
ترامپ فرستادگان خود را به بهانه سردرگمی در تهران فراخواند
کاخ سفید پیشتر اعلام کرده بود که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، برای گفتگوی حضوری با همتایان ایرانی خود عازم اسلام‌آباد هستند که به گفته کاخ سفید، «امیدوارم مذاکرات را به سمت حصول توافق پیش ببرد». ترامپ روز شنبه این طرح را لغو کرد و به فاکس نیوز گفت که به تیمش دستور داده عقب‌نشینی کنند.
او گفت: «ما همه برگ‌های برنده را در دست داریم. آنها هر وقت بخواهند می‌توانند با ما تماس بگیرند، اما شما دیگر پروازهای ۱۸ ساعته انجام نخواهید داد تا بنشینید و درباره هیچ چیز حرف بزنید.»
ترامپ همچنین مدعی شد: ایران یک کاغذ به ما داد. باید بهتر از این می‌بود. و جالب اینجاست که به محض لغو سفر کوشنر، ظرف ۱۰ دقیقه، یک کاغذ جدید بسیار بهتر دیگر را دریافت کردیم.
او همچنین ادعا کرد: ایران چیزهای زیادی پیشنهاد کرد، اما به اندازه کافی پیشنهاد نکرد. هنوز به تمدید آتش بس فکر نکردم.
از سوی دیگر، ترامپ در پلتفرم خود، تروث سوشال، زنجیره فرماندهی ایران را زیر سؤال برد. او نوشت: «جنگ داخلی و سردرگمی عظیمی در میان رهبری آنها وجود دارد. هیچ کس نمی‌داند چه کسی مسئول است، حتی خودشان.»
هنگامی که پرسیده شد آیا لغو مذاکرات به معنای از سرگیری خصومت‌هاست، ترامپ محتاطانه‌تر پاسخ داد: «نه. معنی آن این نیست. ما هنوز به آن فکر نکرده‌ایم.»
مذاکرات در بن بست
در خصوص این موضوع خبرنگار تابناک گفتگویی با «مارک فیتزپاتریک» سرپرست اسبق معاونت بخش عدم اشاعه وزارت خارجه آمریکا انجام داده که در ادامه آمده است.
فیتزپاتریک تا چندی قبل مدیریت اجرایی اندیشکده انستیتو بین‌المللی مطالعات استراتژیک (IISS) را برعهده داشت. او از سال ۲۰۰۵ به عضویت اندیشکده انستیتو بین‌المللی مطالعات استراتژیک در آمده بود. پیش از آن، فیتزپاتریک ۲۶ سال به عنوان دیپلمات در وزارت خارجه امریکا خدمت کرده‌بود. در طول این سال‌ها او در دفاتر نمایندگی امریکا در سئول، توکیو، ولینگتون، وین و همچنین به عنوان دستیار موقت وزیر امورخارجه در امور عدم اشاعه، خدمت کرده است. این سوابق دیپلماتیک او را به یکی از کارشناسان مطرح امریکایی در حوزه خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه تبدیل کرده است. او کتاب‌های متعددی در زمینه خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه منتشر کرده است. کتاب «قدرت‌های هسته‌ای پنهان آسیا: ژاپن، کره جنوبی و تایوان»، «فائق آمدن بر خطرات هسته‌ای پاکستان» و «بحران هسته‌ای ایران: اجتناب از بدترین سناریوها» بین سال‌های ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۶ توسط او در مورد مسائل خلع سلاح هسته‌ای نوشته‌شده است.
*عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، برای ارائه پاسخ ایران به آمریکا به پاکستان سفر کرد. این سفر در حالی انجام شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، آتش‌بسی نامحدود را تمدید کرده است. ارزیابی شما از این سفر چیست و آیا می‌تواند راه را برای توافقی هموار کند؟
متأسفانه باید بگویم که من زمینه چندانی برای یک توافق معنادار و پایدار نمی‌بینم. حتی پیش از آنکه رئیس‌جمهور ترامپ تصمیم بگیرد استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان خود را به اسلام‌آباد نفرستد، چشم‌انداز ضعیف بود.
به نظر نمی‌رسید هیچ یک از دو طرف آماده انجام مصالحه‌های لازم برای حل مسائل متعدد موجود باشند. حالا که ویتکاف و کوشنر در خانه مانده‌اند، گذشته از اینکه معاون رئیس‌جمهور، جی‌دی ونس، از ابتدا از این دور کنار گذاشته شده بود، دیپلماسی فعلاً به بن‌بست خورده است. اما هر دو طرف می‌دانند که باید به تلاش ادامه دهند.
*به نظر می‌رسد این سفر می‌تواند زمینه‌ساز دیداری بین مقامات ارشد ایران و آمریکا باشد، در صورت حصول توافق اولیه. اگر توافقی حاصل شود، آیا چارچوبی برای دستیابی به یک توافق جامع خواهد بود؟
من هیچ احتمالی برای دستیابی به یک توافق جامع نمی‌بینم. تنها نوع توافقی که ممکن به نظر می‌رسد، توافقی محدود برای گشودن تنگه هرمز در ازای پایان دادن به محاصره آمریکا است. اگر چنین توافقی حاصل شود، فشار اقتصادی بر هر دو طرف کاهش می‌یابد و پایان جنگ می‌تواند در چشم‌انداز قرار گیرد، در حالی که سایر مسائل حل‌نشده باقی می‌مانند.
*عراقچی پس از این سفر به عمان و روسیه نیز سفر خواهد کرد. هدف از سفر به این دو کشور چیست؟
ایران در فضایی دیپلماتیک تنها به سر می‌برد. بیشتر همسایگان عرب خود را از خود رانده است و نمی‌تواند روی روسیه و چین برای حمایتی فراتر از حمایت لفظی حساب کند. بنابراین، وزیر خارجه عراقچی باید هرکاری از دستش برمی‌آید برای بهبود روابط انجام دهد. سفر به عمان و روسیه در این راستا است. اما تردید دارم که سفر‌های او جایگاه ایران را چندان بهبود بخشد.