اقتصاد ایران در دوران جنگ با آمریکا و اسرائیل با تجربه تازه‌ای در سال‌های اخیر مواجه شد. علی‌رغم ثبات قیمت دلار، قیمت کالا‌ها از لوازم خانگی گرفته تا شوینده‌ها و حتی تخم‌مرغ افزایش قیمت قابل ملاحظه‌ای داشته است. این افزایش قیمت ریشه در دلایل گوناگونی دارد که در این گزارش بررسی شده است.
از زمان آغاز جنگ ایران مقابل جبهه آمریکایی صهیونی، قیمت کالا‌ها با افزایش قابل توجهی مواجه شده است. در طی سال‌های اخیر به طور معمول اتفاقی که در اقتصاد و بازار ایران رخ می‌داد، به این شکل بود که ابتدا بازار‌های ریسکی مانند دلار و طلا افزایش قیمت پیدا می‌کردند و سپس با افزایش قیمت دلار و افزایش هزینه‌ها، نوبت به کالا‌ها می‌ٰرسید. این بار، اما قصه به گونه‌ای دیگر رقم خورد.
روزنامه اینترنتی فراز می‌نویسد: در شرایطی که پیش از آغاز جنگ برخی از مردم انتظار افزایش قیمت دارایی‌های ریسکی مانند دلار و طلا را داشتند و اقدام به خرید این دارایی‌ها کرده بودند، این دارایی‌ها در عمل نه تنها بازدهی از خود به جای نگذاشتند، بلکه با عملکرد منفی خریداران پیش از جنگ خود را نیز متضرر کردند.
در جنگ ۴۰ روزه رمضان و آتش بس دوهفته‌ای پس از آن، قیمت ارز نه تنها افزایش پیدا نکرد، بلکه با کاهش نیز مواجه بوده است. پیش از آغاز جنگ قیمت دلار بازار آزاد با افزایش تنش‌ها و هر توییت رئیس جمهوری آمریکا دچار نوساناتی می‌شد و تا مرز ۱۷۰ هزار تومان نیز رسید. اما با آغاز جنگ و فروکش کردن هیجان ترس اولیه و همچنین دلایل دیگر اقتصادی از جمله بسته بودن بازارها، قیمت دلار نه تنها افزایش پیدا نکرد بلکه تا ۱۴۰ هزار تومان نیز کاهش قیمت را تجربه کرد.
در این میان نرخ دلار مرکز مبادله که اصطلاحا به عنوان دلار رسمی شناخته می‌شود، از کانال ۱۳۰ هزار تومان به آرامی وارد کانال ۱۴۰ هزار تومان شده، اما این دلار نیز افزایش قیمت چشم‌گیری را تجربه نکرده و کمتر از ۵ درصد جابه‌جا شده است.
تورم کالا‌ها در پی حمله به زیرساخت اقتصادی کشور
علی‌رغم ثبات نسبی قیمت ارز، قیمت کالا‌ها در بازار ایران با افزایش قابل ملاحظه‌ای مواجه بوده است. افزایش قیمت کالا‌ها از ۱۰ درصد تا ۵۰ درصد در اقلام مختلف کالایی رخ داده است. افزایش قیمتی که بخشی از ناشی از آسیب‌های جنگ، اما بخش دیگر بی‌هیچ دلیل بنیادی و صرفا به دلیل هیجان زمان جنگ رخ داده است.
با وقوع جنگ و پیش از آنکه کارخانه‌ها و زیرساخت‌های اقتصاد ایران مورد حمله قرار گیرد، قیمت کالا‌های ضروری در زمان جنگ با افزایش قیمت مواجه شدند. براساس بررسی‌ها قیمت پاوربانک، پیک‌نیک، تخم مرغ، روغن و کالا‌های اساسی از این قبیل به دلیل ورود موج هیجان اولیه ناشی از جنگ افزایش قیمتی هرچند جزئی را سپری کردند.
با این حال افزایش قیمت اصلی کالاها، از زمان حمله به زیرساخت‌های اقتصادی و محاصره دریایی آغاز شد. پس از حمله آمریکایی صهیونی به دوکارخانه فولاد مبارکه و فولاد خوزستان، قیمت آهن‌آلات و محصولات حاصل از آن با کاهش عرضه مواجه شدند. طبق بررسی‌های میدانی خبرنگار فراز برخی سازندگان در ۲ هفته نخست پس از حمله به صنایع فولادی از کمبود جدی میلگرد و تیرآهن در بازار خبر دادند. این کمبود اگرچه با گذشت زمان برطرف شد، اما قیمت میلگرد و تیرآهن که در ساخت‌وساز مورد استفاده قرار می‌گیرد، افزایش ۱۰ درصدی در بازار سپری کرده است. هرچند همچنان این افزایش قیمت چشم‌گیر نیست، اما نکته قابل توجه این است که کارخانه‌هایی مانند ذوب آهن که در تولید این محصولات نقش دارند، هنوز از انبار‌های پیش از جنگ خود استفاده می‌کنند و توقف تولید فولاد مبارکه اثر خود را به طور ملموس بر بازار نگذاشته است.
از دیگر اثرات حمله به صنایع فولادی کشور در بازار‌های لوازم خانگی و خودرو قابل مشاهده است. با توقف فولاد مبارکه که بیش از ۷۰ درصد ورق مورد نیاز کشور را تامین می‌کرد که در صنایع لوازم خانگی و خودرو بیشترین استفاده را داشت، قیمت این دو محصول در بازار رو به افزایش رفت. طبق بررسی‌های فراز برخی فروشندگان لوازم خانگی و بنکداران، تا مشخص نشدن شرایط تمایل به عرضه ندارند و فروشندگانی هم که عرضه می‌کنند، با افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی قیمت نسبت به پیش از جنگ اقدام به عرضه کالا می‌کنند.
برای نمونه قیمت ماشین لباسشویی ۱۱ کیلوگرمی پاکشوما پایان بهمن ماه به قیمت ۶۴ میلیون تومان فروخته می‌شد، اما در آخرین روز فروردین فروشندگان با افزایش ۲۱ درصدی، قیمت ۷۸ میلیون تومان را مطالبه می‌کنند. همچنین قیمت یخچال ۲۷ فوتی اسنوا که پایان بهمن ۱۲۴ میلیون تومان قیمت داشت در پایان فروردین ماه به ۱۵۰ میلیون تومان رسیده است و افزایش ۲۰ درصدی را تجربه کرده است.
البته افزایش قیمتی که لوازم خانگی و آهن‌آلات از توقف فولاد مبارکه تجربه کردند، هنوز اثری در بازار خودرو به جای نگذاشته است. موضوعی که می‌تواند ناشی از عدم اولویت خودرو نسبت به لوازم خانگی برای مردم و آهن‌آلات برای سازندگان باشد.
‌افزایش قیمت شوینده‌ها و محصولات شیمیایی با توقف پتروشیمی‌ها
از سویی دیگر با حمله به فجر انرژی و مبین انرژی که به عنوان شرکت‌های یوتیلیتی پتروشیمی نقش تامین برق و آب و بخار پتروشیمی‌ها را برعهده داشتند، تولید غالب پتروشیمی‌های ماهشهر و عسلویه با توقف مواجه شده است. توقف تولید این شرکت‌های پتروشیمی به افزایش قیمت محصولات حاصل از آن از جمله شوینده‌ها، محصولات شیمیایی، پلاستیک‌ها و حتی موادغذایی گذاشته است.
در همین راستا براساس بررسی خبرنگار اقتصادی فراز، قیمت شوینده‌ها در بازار تا ۵۰ درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است. برای نمونه مایع لباسشویی ۲.۷ کیلوگرمی پرسیل در پایان بهمن ماه به قیمت ۴۷۰ هزار تومان به فروش می‌رسید، اما در پایان فروردین ماه این محصول با افزایش ۲۷ درصدی به قیمت ۶۰۰ هزار تومان نیز رسید. همچنین مایه ظرفشویی پریل نیز تغییر مشابهی را پشت سر گذاشته و در حجم ۴ لیتری از ۴۸۰ هزار تومان به ۵۷۰ هزار تومان رسیده است.
این افزایش قیمت‌ها درحالی است که صادرات محصولات شیمیایی و پتروشیمی نیز ممنوع اعلام شده تا بازار داخل دچار کمبود نشود. علی‌رغم این موضوع که انتظار افزایش عرضه در بازار داخل و کاهش قیمت می‌رفت، این اتفاق رخ نداده و با افزایش قیمت در بازار مواجه هستیم.
اثر انتظاری محاصره دریایی بر افزایش قیمت کالا‌ها
علاوه بر افزایش قیمت کالا‌ها ناشی از آسیب به صنایع فولادی و پتروشیمی کشور، بخش دیگری از محصولات از جمله کالا‌های وارداتی همزمان با محاصره دریایی افزایش قیمت داشتند. محصولاتی از جمله کالا‌های دیجیتال مانند موبایل و لپ تاپ، لوازم خانگی وارداتی، خودرو‌های وارداتی و حتی مواد غذایی که وابستگی به خارج از کشور دارند از جمله تخم‌مرغ و مرغ که نهاده‌های آن نیاز به واردات دارد نیز با افزایش قیمت پس از محاصره دریایی مواجه شده است.
اگرچه محاصره دریایی ایالات متحده آمریکا براساس آنچه رسانه‌های داخلی و بین‌المللی نقل می‌کنند آنطور که انتظار داشت موفق نبوده و کشتی‌های زیادی در طول این مدت توانستند از محاصره عبور کنند، اما به هرحال این محاصره اثر خود را حداقل روی انتظارات در بازار گذاشته است.
برای نمونه قیمت موبایل آیفون ۱۵ پرومکس از ۱۸۰ میلیون تومان به ۲۴۰ میلیون تومان رسیده و افزایش ۳۳ درصدی را تجربه کرده است. قیمت لپ تاپ میان‌رده ایسوس ویوابوک X۱۵۰۴VA از ۵۸ میلیون تومان به با افزایش ۲۰ درصدی به ۷۰ میلیون تومان رسیده است. قیمت یخچال LG مدل X۲۴ از ۲۶۰ میلیون تومان با افزایش ۱۵ درصدی به ۳۰۰ میلیون تومان رسیده است.
در این میان قیمت موادغذایی از جمله مرغ و تخم‌مرغ نیز با افزایش قابل توجهی مواجه شده است. این محصولات به دلیل آنکه نهاده‌های دامی از خارج از کشور وارد می‌شود و محاصره دریایی واردات نهاده‌های دامی را می‌تواند تحت تاثیر قرار دهد با افزایش قیمت مواجه شده‌اند. برای نمونه قیمت بسته ۱۵ عددی تخم مرغ تلاونگ از ۲۳۰ هزار تومان پیش از جنگ به ۳۴۰ هزار تومان رسیده است. افزایش قابل توجه ۴۷ درصدی قیمت طی دو ماهی که قیمت ارز نیز ثابت بوده است.
تداوم وضعیت فعلی که از یک سو زیرساخت‌های اقتصادی کشور در معرض تهدید قرار دارند و از سویی دیگر محاصره دریایی و تنش‌های سیاسی اثر سوء بر انتظارات بازار می‌گذارد، می‌تواند قیمت کالا‌ها را بیش از قبل افزایش دهد. این افزایش قیمت‌ها در شرایطی رقم خورده که قیمت ارز نیز در کشور ثابت بوده است. قیمت ارز در این مدت تا خیز افزایش به خود گرفت، به واسطه خبر‌های مذاکراتی با کاهش قیمت مواجه شد و مجدد به عقب رانده شد. درصورتی که قیمت ارز نیز پا به افزایش گذارد، افزایش قیمت کالا‌ها و محصولات می‌تواند به وضعیتی نگران‌کننده در اقتصاد و معیشت مردم تبدیل شود.