افزایش سفرهای جهانی لزوماً باعث همه‌گیری هانتاویروس نمی‌شود، اما می‌تواند احتمال انتقال موارد پراکنده به کشورهای مختلف را بیشتر کند. ویروس از طریق تماس با ترشحات جوندگان آلوده شامل ادرار، بزاق یا مدفوع منتقل می‌شود.
انتشار خبر ابتلای چند مسافر یک کشتی کروز به هانتاویروس و مرگ چند نفر در اروپا، بار دیگر نام ویروسی را بر سر زبان‌ها انداخت که سال‌هاست در بسیاری از کشورها شناخته شده، اما هر از گاهی با بروز موارد مرگبار، نگرانی جهانی ایجاد می‌کند. با وجود آنکه سازمان جهانی بهداشت تأکید کرده این وضعیت «همه‌گیری» محسوب نمی‌شود، اما تجربه کرونا باعث شده هر خبر مربوط به ویروس‌های ناشناخته با حساسیت بالایی دنبال شود.
به گزارش تجارت نیوز، کارشناسان می‌گویند هانتاویروس بیماری جدیدی نیست، اما افزایش سفرهای جهانی، تغییرات اقلیمی، مهاجرت جوندگان و تماس بیشتر انسان با زیستگاه حیوانات می‌تواند احتمال بروز موارد پراکنده را افزایش دهد. در عین حال نبود واکسن عمومی و درمان اختصاصی، نگرانی‌ها را بیشتر کرده است.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروس گروهی از ویروس‌هاست که عمدتاً توسط جوندگان وحشی منتقل می‌شود. این ویروس نخستین‌بار به‌طور گسترده در جریان جنگ کره شناخته شد، اما بعدها مشخص شد در نقاط مختلف جهان، به‌ویژه آسیا، اروپا و قاره آمریکا وجود دارد.
ویروس از طریق تماس با ترشحات جوندگان آلوده شامل ادرار، بزاق یا مدفوع منتقل می‌شود. وقتی این ترشحات خشک می‌شوند، ذرات ویروسی می‌توانند وارد هوا شوند و انسان با تنفس آنها مبتلا شود. تماس مستقیم با جوندگان یا گازگرفتگی نیز می‌تواند عامل انتقال باشد.
هانتاویروس دو سندرم اصلی ایجاد می‌کند:
– تب خونریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی که بیشتر در آسیا و اروپا دیده می‌شود.
– سندرم ریوی هانتاویروس که عمدتاً در قاره آمریکا گزارش شده و خطر مرگ بالاتری دارد.
چرا کشتی‌های کروز به کانون نگرانی تبدیل شده‌اند؟
کشتی‌های کروز از نظر بهداشتی همیشه محیط‌های حساسی محسوب می‌شوند. تجمع صدها یا هزاران نفر در فضای محدود، استفاده مشترک از امکانات و جابه‌جایی مداوم میان کشورها باعث می‌شود هر بیماری عفونی در این فضاها به‌سرعت مورد توجه قرار گیرد. با این حال، ویروس‌شناسان تأکید می‌کنند که هانتاویروس مانند کرونا به‌آسانی از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. بنابراین نگرانی اصلی در چنین حوادثی، شناسایی منبع اولیه آلودگی و بررسی تماس‌های نزدیک افراد بیمار است، نه وقوع یک پاندمی جهانی.
تفاوت اصلی هانتاویروس با ویروس‌های تنفسی در این است که زنجیره انتقال آن عمدتا وابسته به جوندگان است
احمد فراهانی، ویروس‌شناس و متخصص بیماری‌های عفونی در این باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: افزایش سفرهای جهانی لزوما باعث همه‌گیری هانتاویروس نمی‌شود، اما می‌تواند احتمال انتقال موارد پراکنده به کشورهای مختلف را بیشتر کند. در واقع تفاوت اصلی هانتاویروس با ویروس‌های تنفسی در این است که زنجیره انتقال آن عمدتاً وابسته به جوندگان است. بنابراین اگر فردی آلوده باشد، برخلاف کرونا احتمال انتقال گسترده به دیگران بسیار پایین‌تر خواهد بود.
او توضیح می‌دهد: بیشترین خطر در محیط‌هایی رخ می‌دهد که افراد در تماس با فضاهای آلوده به فضولات جوندگان قرار بگیرند؛ مانند انبارها، کمپ‌ها، کشتی‌ها، مناطق جنگلی یا ساختمان‌های متروکه. همچنین کشورهایی با سیستم پایش ضعیف جوندگان، ممکن است در معرض افزایش موارد ابتلا قرار بگیرند؛ به‌ویژه در دوره‌هایی که تغییرات اقلیمی موجب افزایش جمعیت موش‌ها و جوندگان می‌شود.
آیا مراسم حج می‌تواند خطر انتقال را افزایش دهد؟
این ویروس‌شناس در پاسخ به این سوال که آیا اجتماعات بزرگ و سفرهایی مانند حج هم می‌تواند به همه گیری این ویروس جدید کمک کند اظهار می‌دارد: درباره هانتاویروس، خطر اصلی نه از تماس مستقیم میان زائران، بلکه از شرایط محیطی است. اگر در محل‌های اقامت، انبارهای مواد غذایی یا فضاهای خدماتی، کنترل جوندگان به‌خوبی انجام نشود، احتمال تماس غیرمستقیم با ویروس افزایش می‌یابد. فراهانی در تحلیل این موضوع می‌گوید: احتمال انتقال گسترده هانتاویروس در حج پایین است، زیرا این بیماری مانند سرماخوردگی از طریق تنفس عادی در جمعیت منتقل نمی‌شود. اما به دلیل حضور میلیون‌ها نفر از کشورهای مختلف، حتی موارد نادر نیز حساسیت زیادی پیدا می‌کنند.
درمانی قطعی برای هانتاویروس وجود ندارد
احمد فراهانی در پاسخ به سوال دیگری در مورد درمان دارویی هانتا ویروس می‌گوید: در حال حاضر درمان اختصاصی قطعی برای هانتاویروس وجود ندارد. هیچ داروی ضدویروسی تأییدشده‌ای که بتواند بیماری را به‌طور کامل متوقف کند در دسترس نیست. درمان‌ها عمدتاً حمایتی هستند و هدف آنها حفظ عملکرد ریه و کلیه‌هاست. بیماران شدید معمولاً در بخش مراقبت‌های ویژه بستری می‌شوند. استفاده از اکسیژن، دستگاه تنفس مصنوعی، کنترل فشار خون و دیالیز از مهم‌ترین اقدامات درمانی است.
در اروپا و آمریکا هنوز واکسن عمومی تأییدشده‌ای برای استفاده گسترده وجود ندارد
او در مورد واکسن‌های ساخته شده برای این بیماری نیز اظهار می‌دارد: چند کشور از جمله چین و کره جنوبی واکسن‌هایی برای برخی انواع هانتاویروس تولید کرده‌اند، اما این واکسن‌ها به‌صورت جهانی مورد استفاده قرار نمی‌گیرند و پوشش آنها محدود است. البته در اروپا و آمریکا هنوز واکسن عمومی تأییدشده‌ای برای استفاده گسترده وجود ندارد. همین موضوع سبب شده پیشگیری محیطی، مهم‌ترین ابزار مقابله با بیماری باشد.
ایران توانایی تهیه دارو و کنترل بیماری را دارد
فراهانی در مورد امکانات کشور برای درمان این ویروس تاکید می‌کند: ایران از نظر زیرساخت‌های تشخیص آزمایشگاهی توان شناسایی هانتاویروس را دارد، هرچند این بیماری در کشور شایع نیست و موارد آن محدود گزارش شده‌اند. در زمینه درمان نیز چون بخش اصلی درمان حمایتی است، بیمارستان‌های مجهز کشور می‌توانند خدمات لازم را ارائه دهند. همچنین برخی داروهای ضدویروسی مورد استفاده آزمایشی مانند ریباویرین در ایران موجود هستند یا امکان واردات آنها وجود دارد. او در ادامه هشدار می‌دهد: مهم‌تر از درمان، آمادگی نظام مراقبت بهداشتی برای تشخیص سریع و کنترل محیطی است. پایش جوندگان در بنادر، انبارها، کشتی‌ها و مراکز حمل‌ونقل می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد.
آیا جهان باید نگران یک پاندمی جدید باشد؟
اکثر متخصصان به این سوال پاسخ منفی می‌دهند. هانتاویروس ویژگی‌های لازم برای تبدیل شدن به یک پاندمی گسترده مانند کووید-۱۹ را ندارد، زیرا انتقال انسانی آن محدود است. اما این موضوع به معنای بی‌اهمیت بودن بیماری نیست. نرخ مرگ‌ومیر بالا در برخی انواع هانتاویروس باعث می‌شود هر مورد ابتلا جدی تلقی شود. متخصصان می‌گویند تجربه کرونا نشان داد که نظام‌های سلامت باید حتی در برابر بیماری‌های نادر نیز آماده باشند.
هیچ شیوع، همه‌گیری یا اپیدمی اتفاق نیافتاده است
در این زمینه، سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرد که شیوع هانتاویروس در حال حاضر همه‌گیری یا اپیدمی محسوب نمی‌شود. «ماریا وان کرکوف» مدیر بخش آمادگی و واکنش به بیماری‌های همه‌گیر سازمان بهداشت جهانی گفت: این شروع یک اپیدمی و یک بیماری همه‌گیر نیست، اما فرصتی است تا اهمیت سرمایه‌گذاری در تحقیقات متمرکز بر دلایل بیماری‌زایی این ویروس را یادآوری کنیم، زیرا درمان‌ها، واکسن‌ها و روش‌های تشخیصی جان انسان‌ها را نجات می‌دهند.
«عبدالرحمان محمود» مدیر برنامه فوریت‌های بهداشتی سازمان بهداشت جهانی گفت: معتقدیم که اگر اقدامات بهداشت عمومی اجرا شود و اگر همه کشورها همبستگی نشان دهند، این حادثه محدود باقی خواهد ماند.
او افزود: هیچ واکسن یا درمان خاصی برای این ویروس وجود ندارد، که معمولا از طریق جوندگان آلوده، به ویژه از طریق تماس با ادرار، مدفوع و بزاق آنها پخش می‌شود.