گروه سیاست خارجی – ابتکار: «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور ایالات متحده، ساعاتی پیش پس از دو روز اقامت در پکن، عازم واشنگتن شد. این سفر که نخستین دیدار یک رئیس‌جمهور آمریکا از چین در نزدیک به یک دهه اخیر بود، از منظر منابع مطلع در تهران، صرفاً یک دیدار دیپلماتیک تشریفاتی نبود؛ بلکه واشنگتن با بدنه‌ای ضعیف‌شده و در موضعی تدافعی پای میز مذاکره با شی جین پینگ حاضر شده است .
برخلاف فضای پرزرق و برق سال ۲۰۱۷ که ترامپ به عنوان قدرتی مقتدر پا به پکن گذاشت، این بار سایه جنگ فرسایشی در غرب آسیا و شکست‌های محاسباتی استراتژیک آمریکا بر تمامی بندهای این توافقات سایه انداخته است. تحلیلگران ارشد چین که منابع داخلی ایران با آنها در ارتباط هستند، این سفر را نه یک پیروزی برای ترامپ، که تثبیت جایگاه چین به عنوان «قطب ثالث» در نظم نوین جهانی توصیف می‌کنند.
محور اول: ایران، «لحظه حقیقت» برای فشار حداکثری معکوس
مهم‌ترین دستورکار پنهان این سفر، موضوع ایران و بن‌بست ناشی از مسدود شدن تنگه هرمز بوده است . آنچه در گزارش‌های رسمی به عنوان «درخواست کمک» از آن یاد می‌شود، در باطن چیزی جز تسلیم استراتژیک واشنگتن در برابر واقعیت‌های میدانی نبود.
جزئیات حساس برای تهران:
ترامپ در دیدار پشت‌درهای بسته با شی جین پینگ، مستقیماً از چین درخواست کرده است تا به عنوان ضامن، بازگشایی تنگه هرمز را میانجیگری کند . اما نکته مهم آن است که چین در ازای این «همکاری»، درخواست اقتصادی کرده است. بر اساس اسناد به دست آمده، رئیس‌جمهور آمریکا پذیرفته است که چین همچنان خریدار نفت ایران باقی بماند و هیچ فشار جدیدی بر روی پالایشگاه‌های چینی که نفت ایران را فرآوری می‌کنند، اعمال نشود .
ترامپ با این درخواست عملاً پذیرفت که شکست استراتژی «فشار حداکثری» را بپذیرد. او که در مارس گذشته به دلیل تشدید حملات به ایران، مجبور شد این سفر را لغو کند، اکنون در موقعیتی قرار دارد که نه تنها نتوانست چین را از مدار ایران خارج کند، بلکه مجبور شد برای نجات اقتصاد خود از شوک نفتی، امتیاز خرید نفت از ایران را برای چین «قانونی» تلقی کند. همان‌طور که خبرها حاکی است، ترامپ در مصاحبه‌ای با فاکس نیوز به تلویح پذیرفت که "چین در حال کمک مالی به ایران است" اما راهی جز تحمل این موضوع برای خروج از بحران هرمز ندارد .
محور دوم: تجارت و فناوری؛ بهای سنگین «امنیت آمریکا»
در حالی که رسانه‌های غربی سعی در پررنگ کردن دستاوردهای تجاری ترامپ (مانند خرید ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ و محصولات کشاورزی) دارند، تحلیل منابع داخلی ایران نشان می‌دهد که این دستاوردها بهایی بسیار سنگین برای حاکمیت فناوری آمریکا داشته است .
یکی از بحث‌های داغ این سفر، دعوت لحظه آخری «جنسن هوانگ» مدیر انویدیا بود؛ شخصیتی که طبق گزارش‌ها، ترامپ شخصاً با او تماس گرفت و او را سوار ایرفورس وان کرد . این حرکت نشان‌دهنده شکست لابی سخت‌افزاری آمریکا است. منابع چینی تأیید کرده‌اند که توافق شده است محدودیت‌های شدید بر روی تراشه‌های هوش مصنوعی (AI) برای بازار چین کاهش یابد.
در مقابل، چین تعهد داده است که صادرات مواد حیاتی «خاک‌های کمیاب» را به آمریکا عادی‌سازی کند . این توافق نشان می‌دهد که واشنگتن برای حفظ زنجیره تأمین تسلیحات و فناوری خود، مجبور شده است محدودیت‌های فناورانه علیه پکن را نرم‌تر کند. از منظر راهبردی، این عقب‌نشینی در جنگ فناوری، پیروزی بلندمدت چین است.
محور سوم: تایوان؛ خط قرمز پکن و خط شکنی واشنگتن
بارزترین نشانه تغییر موازنه قدرت در این سفر، نحوه برخورد با مسئله تایوان بود. علیرغم فروش تسلیحات ۱۱ میلیارد دلاری به تایپه در دسامبر گذشته، ترامپ در پکن لحنی کاملاً محتاطانه در پیش گرفت.
شی جین پینگ در این دیدار با قاطعیت نسبت به این موضوع هشدار داد و اعلام کرد که اختلافات بر سر تایوان می‌تواند دو قدرت را به سمت «درگیری و برخورد» سوق دهد . در کمال تعجب، ترامپ از تشدید این موضع خودداری کرد و حتی در مصاحبه مطبوعاتی خود، اصرار چندانی بر دفاع از حاکمیت تایوان نشان نداد.
نکته مهم: ترامپ موضوع امنیت تایوان را با حسابداری اقتصادی پیوند زد و مدعی شد که تایوان «هیچ چیزی به آمریکا نمی‌دهد». این اظهارات بیانگر نگاه معاملاتی و نه ایدئولوژیک ترامپ است که چین به خوبی توانسته است آن را مدیریتکند تا حاکمیت ملی خود را تحکیم بخشد .
چین پیروز میدان و سیاست
سفر ترامپ به چین را باید از منظر «نمایش قدرت معکوس» تحلیل کرد. آمریکا در حالی وارد این مذاکرات شد که در غرب آسیا درگیر بحرانی است که نتوانسته آن را مدیریت کند. ایران و محور مقاومت با ایجاد یک بحران انرژی جهانی، عملاً دو ابرقدرت را مجبور به مذاکره برای «نجات» اقتصاد خود کردند.
اما در این معادله:
1. چین با دست پر بیرون آمد: بدون قطع روابط با ایران، به بازار آمریکا دسترسی پیدا کرد و محدودیت‌های فناوری را کاهش داد.
2. آمریکا در موقعیت درخواست‌کننده: ترامپ برای اولین بار در سیاست خارجی خود، مجبور شد برای حل بحران ایران به پکن سفر کند.
فرجام‌بندی: از دیدگاه ناظران تهران، آینده هرمز نه در واشنگتن، نه در تل‌آویو، که در معادلات تجاری بین پکن و واشنگتن رقم خواهد خورد. چین نشان داد که «ربان ابریشم» اقتصادی اش، طناب نجاتی برای اقتصاد آمریکا نیز هست و از این اهرم به بهترین شکل برای حفظ متحدان خود (از جمله جمهوری اسلامی ایران) استفاده کرد.
بن‌بست در پکن؛ دست خالی ترامپ از دیدار با «شی»
اما ایرنا هم در تحلیلی کوتاه می نویسد: در حالیکه دونالد ترامپ امیدوار بود از دیدار با شی جین‌پینگ همتای چینی خود برای افزایش فشار بر ایران و جلب همراهی پکن استفاده کند، روایت‌های منتشر شده از مذاکرات دو طرف نشان می‌دهد رئیس‌جمهوری آمریکا بدون دستیابی به تغییری در مواضع چین، پکن را ترک کرده و مقام‌های چینی همچنان بر راه‌حل سیاسی و مخالفت با تشدید تنش‌ها تاکید دارند.
به گزارش ایرنا، سی‌.ان.ان همزمان با پایان سفر دونالد ترامپ به پکن در گزارشی نوشت: انتظار می‌رفت ترامپ بتواند شی جین‌پینگ همتای چینی خود را برای کمک به حل‌وفصل جنگ با ایران که بازارهای جهانی انرژی را دچار آشفتگی کرده است، تحت فشار قرار دهد اما بیانیه‌ها و روایت‌های منتشر شده از سوی دو طرف، تاکنون نشان می‌دهد گفت‌وگوها تغییری در موضع پکن ایجاد نکرده است.
ترامپ پس از نخستین دور گفت‌ وگوهای خود با شی به شبکه فاکس‌نیوز گفت: رئیس‌جمهوری چین پیشنهاد کمک برای حل این درگیری را مطرح کرده است.
این درحالیست که مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا در مصاحبه‌ای جداگانه با شبکه ان‌بی‌سی نیوز گفته بود که واشنگتن از پکن درخواست کمک نکرده است.
همچنین در بیانیه منتشر شده از سوی کاخ سفید، آمده است که دو کشور توافق کردند تنگه هرمز باید باز بماند و ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد.
در این بیانیه همچنین آمده است که شی «به‌روشنی مخالفت چین با نظامی‌سازی تنگه و هرگونه تلاش برای دریافت عوارض جهت استفاده از آن را اعلام کرده است.»
در این بیانیه اشاره شده که چین، ممکن است نفت بیشتری از آمریکا خریداری کند.
با این حال، بیانیه وزارت امور خارجه چین درباره گفت‌وگوهای مربوط به ایران، هیچ اشاره‌ای به موضوع دریافت عوارض از تنگه هرمز نداشت.
این رسانه آمریکایی افزود: بنظر می‌رسد که ترامپ پذیرفته است که در اعمال فشار بر پکن برای متقاعد کردن تهران به پذیرش خواسته‌های واشنگتن محدودیت‌هایی وجود دارد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا شی بر ایرانی‌ها تاثیر خواهد گذاشت، گفت: «ببینید، او با اسلحه وارد نمی‌شود... او تیراندازی نمی‌کند. او بسیار خوب بوده است.»
اما وزارت امور خارجه چین چند ساعت بعد، صبح جمعه به وقت محلی با انتشار بیانیه‌ای بر ثبات مواضع پکن، تاکید کرد و اعلام داشت: «موضع چین درباره وضعیت ایران، بسیار روشن است.»
در حالیکه احتمال دستیابی آمریکا و چین به توافقی در حوزه انرژی وجود دارد اما هنوز مشخص نیست مذاکرات ترامپ و شی چه تاثیری بر روند این درگیری خواهد داشت. همچنین، به نظر می‌رسد پکن عمدتا همان مواضع پیشین خود را تکرار کرده است.