همزمان با ادعای دونالد ترامپ درباره نزدیک بودن توافق با ایران، اظهارات اخیر سیدعباس عراقچی درباره وجود یک یادداشت‌تفاهم 14 ماده‌ای و انتشار جزئیات غیررسمی آن، گمانه‌زنی‌ها درباره پایان تنش‌های نظامی، کاهش بخشی از تحریم‌ها و آغاز فصل تازه‌ای در مناسبات تهران و واشنگتن را افزایش داده است؛ توافقی که هنوز نهایی نشده است.
شهباز شریف دقایقی قبل در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: ما بیش از هر زمان دیگری به توافق صلح نزدیک‌تر هستیم.
وی افزود: با توجه به اینکه احتمالاً نهایی شدن آن در ۲۴ ساعت آینده پیش‌بینی می‌شود، پاکستان در حال آماده‌سازی برای امضای الکترونیکی توافق‌نامه صلح بلافاصله پس از آن و به دنبال آن مذاکرات فنی در هفته آینده است.
شهباز شریف گفت: ما مایلیم از جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا به خاطر تعهد مستمرشان در طول مذاکرات قدردانی کنیم و از برادرانمان در منطقه به خاطر حمایتشان صمیمانه قدردانی می‌کنیم.
نخست وزیر پاکستان تاکید کرد: اطمینان داریم که این توافق‌نامه صلح تاریخی، پایه محکمی برای صلح پایدار ایجاد خواهد کرد.
سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: تفاهم نامه اسلام آباد که در حال پیگیری است، بر خاتمه جنگ تمرکز دارد و در این مرحله تصمیم بر این شده که بحثی در مورد موضوع هسته ای نشود.
اسماعیل بقائی روز شنبه در نشست خبری با اصحاب رسانه که در استانداری همدان برگزار شد، در پاسخ به پرسشی در خصوص آخرین وضعیت تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و روند آن، اظهار کرد: ما یک روند تقریباً دو ماهه را از زمان اعلام آتش‌بس در ۱۹ فروردین و فرایندی که با میانجیگری پاکستان آغاز شد، پشت سر گذاشته‌ایم.
وی ادامه داد: این روند فراز و نشیب‌های زیادی داشته است و دلیل عمده آن این بوده که طرف آمریکایی الگوی مذاکراتی متعارفی ندارد؛ مواضع ضدونقیض مقام‌های آمریکایی و تغییر مکرر دیدگاه‌های آن‌ها از طریق رسانه‌ها، هم کار میانجی‌ها را دشوار کرده و هم باعث طولانی شدن روند شده است.
بقائی با اشاره به بدعهدی های آمریکا در قبال ایران، تصریح کرد: ما مسوولیت داریم که این روند دیپلماتیک را با بدبینی دنبال کنیم؛ چرا که تجربه یک‌سال‌ونیم مذاکره با طرف آمریکایی و بدعهدی‌ها و جنایات آنان در حین مذاکرات پیشین، ایجاب می‌کند که با احتیاط و دوراندیشی فوق‌العاده زیاد هر گامی را با دقت برداریم.
سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه موضوعات بین ایران و آمریکا بسیار پیچیده است، افزود: با توجه به تجارب قبلی، در این مرحله تمرکز بر خاتمه جنگ در همه جبهه‌ها از جمله لبنان بوده و تصمیم بر این شد که در مورد موضوع هسته‌ای صحبتی نشود.
وی گفت: این توافق نهایی بین ایران و آمریکا نیست، بلکه تفاهمی است که رئوس کلی مباحث اختلافی را مطرح کرده و مشخص می‌کند که جنگ خاتمه خواهد یافت.
بقایی ادامه داد: درباره موضوع هسته‌ای نیز قرار است در یک بازه زمانی ۶۰ روزه گفتگو شود بنابراین در این مرحله راجع به جزئیات آن صحبتی مطرح نمی شود.
بقایی افزود: تعرضات به کشتیرانی ایران و مسائل مربوط به تنگه هرمز، از جمله موضوعات مورد گفتگو در این مرحله است.
وی در خصوص زمان احتمالی امضای این تفاهم‌نامه گفت: درباره زمان دقیق امضا باید منتظر بمانیم؛ اگرچه فردا نخواهد بود اما احتمال اینکه در روزهای آتی این اتفاق رقم بخورد منتفی نیست. بقایی افزود: با این حال، به دلیل تزلزل طرف مقابل در هرگونه اظهارنظر درباره این روند باید محتاط باشیم.
سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه، با اشاره به برخی مواضع ایالات متحده درباره تحولات منطقه، اظهار کرد: اینکه آمریکا برخی موضوعات را نمی‌پذیرد، مسئله‌ای برای ما ایجاد نمی‌کند؛ ما باید بر اساس منافع خود و در چارچوب حقوق بین‌الملل اقدام کنیم، هر جا که تشخیص دهیم منافع ملی ما اقتضا می‌کند و اقدام ما منطبق با حقوق بین‌الملل است، فارغ از خواست و تحلیل آمریکا عمل خواهیم کرد.
بقایی با اشاره به موضوع تنگه هرمز گفت: تنگه هرمز از منظر حقوق بین‌الملل در محدوده آب‌های سرزمینی ایران و عمان به عنوان دو دولت ساحلی قرار دارد و اعمال حاکمیت ایران در این منطقه، در راستای تأمین امنیت ملی و اعمال حق حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران است؛ موضوعی که در حقوق بین‌الملل نیز پذیرفته شده است.
وی افزود: هرچند ایران به کنوانسیون حقوق دریاها مصوب ۱۹۸۲ نپیوسته است اما بر اساس حقوق عرفی بین‌المللی، رژیم حقوقی حاکم بر تردد کشتی‌ها در این تنگه مشخص است. تجربه دو تا سه ماه گذشته نیز نشان داده است که آمریکا و رژیم صهیونیستی از این آبراه برای تهدید امنیت ملی و نقض حاکمیت ملی ایران سوءاستفاده کرده‌اند و این وضعیت، ایران را مجاز می‌کند تدابیر لازم را برای جلوگیری از تداوم چنین شرایطی اتخاذ کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه تأکید کرد: اقداماتی که ایران انجام داده، کاملاً منطبق با حقوق بین‌الملل و قوانین داخلی کشور است و در ادامه نیز با همکاری عمان و مشورت با کشورهای منطقه پیگیری خواهد شد.
وی ادامه داد: ما تصریح کرده‌ایم که مدیریت تردد ایمن در تنگه هرمز، هم در راستای صیانت از منافع و امنیت ملی ایران و هم در جهت تأمین خیر عمومی جامعه بین‌المللی است و طبیعی است که جامعه بین‌المللی از تضمین ایمنی تردد در این آبراه مهم استقبال کند.
وی در ادامه با اشاره به برخی مباحث مطرح‌شده درباره هزینه‌های خدمات مرتبط با مدیریت تردد، گفت: اصل موضوع این است که ایران به عنوان دولت ساحلی با همکاری عمان، باید بتواند تدابیر لازم را برای مدیریت تردد در تنگه هرمز اتخاذ کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه گفت: طرف مقابل به هیچ عنوان عملکرد مناسبی در ایفای تعهدات خود نداشته است و ما نیز باید متناسب با آن پیش‌بینی‌های لازم را انجام دهیم.
وی همچنین گفت: تعهدات به نحوی تنظیم می‌شود که متناظر باشد و در هر مرحله اگر طرف مقابل از انجام تعهدات خودداری کند، متقابلاً ایران نیز مجاز خواهد بود اقدام متقابل انجام دهد.
بقایی افزود: در روابط بین‌الملل می‌دانیم که بهترین ضمانت، قدرت یک کشور است و ایرانیان نشان داده‌اند که در دفاع از منافع خود و در دفاع از عزت و استقلال‌شان مصمم هستند، در نحوه دفاع از کشور در این ۴۰ روز، درس بسیار فراموش‌نشدنی به دشمن داده شد و امیدواریم تجاربی که در این مدت و در مجموع در این ۱۰۰ روز اندوخته‌ایم، حتماً پشتوانه‌ای برای تامین بهتر منافع ملی و امنیت ملی باشد.
وی ادامه داد: ما به عنوان وزارت امور خارجه باید حتما سطح آگاهی و گفت‌وگو را بالا ببریم، جامعه ما جامعه‌ای پویا است و همان‌گونه که در اینجا دوستان دیدگاه‌های مختلفی در رابطه با موضوعات گوناگون سیاست خارجی دارند، طبیعی است که در سطح جامعه‌ای با مختصات ایران نیز دیدگاه‌های متفاوتی وجود داشته باشد.
جزئیات پیشنهاد قطر برای آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران
حجم دارایی‌های مسدود شده ایران در خارج از کشور حدود ۲۴ میلیارد دلار برآورد می‌شود؛ رقمی که تنها شامل پول‌های بلوکه‌شده بوده و اموال مصادره‌شده توسط دادگاه‌ها یا موارد مشابه را در بر نمی‌گیرد.
در جریان مذاکرات، ایران پیشنهاد کرده بود که نیمی از این منابع در مراحل اولیه مذاکرات و نیم دیگر در توافق نهایی آزاد شود، اما این پیشنهاد از سوی طرف آمریکایی پذیرفته نشد. در ادامه و برای رفع بن‌بست ایجاد شده، قطر طرحی را ارائه کرد که بر اساس آن ۱۲ میلیارد دلار در اختیار ایران قرار گیرد؛ شامل آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه‌شده ایران در قطر و ۶ میلیارد دلار دیگر در قالب وام یا خط اعتباری.
در همین چارچوب، در جریان سفر قالیباف و عراقچی به دوحه، دو یادداشت تفاهم میان ایران و قطر پاراف شده است که هنوز به امضا نرسیده‌اند. اجرای این تفاهم‌ها نیز به نهایی شدن توافق میان ایران و آمریکا در چارچوب توافق اسلام‌آباد وابسته است.
بر اساس توافق سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) میان ایران و آمریکا (در زمان دولت شهید رئیسی)، ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های ایران در قطر باید صرف امور بشردوستانه شود. همچنین مقرر شده است که نحوه هزینه‌کرد این منابع همچنان تابع همان چارچوب توافق قبلی باشد.
بخش دوم این بسته مالی، شامل ۶ میلیارد دلار خط اعتباری است که نزد طرف قطری باقی می‌ماند و ایران محل مصرف آن را تعیین خواهد کرد. با این حال، درباره تضمین دسترسی به این منابع در صورت شکست توافقات، تضمین مشخصی وجود ندارد.
همچنین اعلام شده است که ۶ میلیارد دلار دارایی بلوکه‌شده ایران در قطر در حساب سه بانک ایرانی نزد دو بانک قطری نگهداری می‌شود، اما امکان برداشت مستقیم از این منابع وجود ندارد. موضوع دریافت سود این منابع نیز از سوی ایران مطرح شده و در حال پیگیری است.
حمایت وزیر خارجه عراق و گروسی از توافق احتمالی ایران و آمریکا
وزیر امور خارجه عراق در تماس تلفنی با مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر حمایت خود از توافق میان تهران و واشنگتن و برقراری ثبات منطقه‌ای تأکید کرد.
به گزارش ایسنا، فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به صورت تلفنی با یکدیگر گفت‌وگو کردند.
بر اساس گزارش شفق نیوز، وزیر خارجه عراق در جریان این تماس تلفنی بر موضع ثابت عراق در حمایت از توافق میان تهران و واشنگتن تأکید کرد.
رافائل گروسی و فؤاد حسین در جریان این گفت‌وگوی تلفنی در خصوص آخرین تحولات منطقه و تلاش‌های اخیر برای دستیابی به امضای یک یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا که به کاهش شدت تنش‌ها وتقویت فرصت‌های ثبات منطقه‌ای کمک می‌کند، به بحث و تبادل‌نظر پرداختند.
دو طرف همچنین درباره مفاد احتمالی این تفاهم و پیامدهای‌ آن بر امنیت منطقه رایزنی و تأکید کردند که ملت‌های منطقه خواهان تحکیم پایه‌های صلح و امنیت و جلوگیری از تشدید تنش‌ها هستند.
فؤاد حسین در جریان این تماس تلفنی بار دیگر بر موضع ثابت عراق در مخالفت با گسترش جنگ و ایجاد ناامنی و بی‌ثباتی در منطقه تأکید کرد.
وی همچنین بر مخالفت قاطع عراق با هرگونه اقدام علیه تاسیسات غیرنظامی و حیاتی تأکید کرد.