گروه سیاسی- کیهان برزگر استاد تمام روابط بین‌الملل و مدیر مرکز مطالعات علمی و تحقیقات استراتژیک خاورمیانه در گفت و گوی اختصاصی که اخیراً با رسانه اتریشی Die Press داشته معتقد است، توافق فعلی میان ایران و ایالات متحده نوعی دستاورد برای هر دو طرف محسوب می‌شود؛ زیرا جنگی که میان طرفین رخ داد، اساساً به سود هیچ‌یک از بازیگران درگیر، اعم از ایران، آمریکا و کشورهای منطقه نبود؛ بنابراین اکنون مهم‌ترین ضرورت، حرکت به سوی صلحی پایدار و قابل اتکا است.
برزگر در تشریح فضای داخلی ایران پس از جنگ توضیح داد که جامعه ایران با احساساتی دوگانه مواجه است. از یک سو، بی‌اعتمادی عمیقی نسبت به آمریکا وجود دارد؛ زیرا در سال‌های اخیر و در حالی که مذاکرات در جریان بوده، واشنگتن دو بار به سمت درگیری نظامی حرکت کرده است. از سوی دیگر، مردم ایران خواهان آرامش، ثبات و پایان تنش‌های فرسایشی هستند.
وی رفع تحریم‌های اقتصادی را مهم‌ترین مطالبه ایران در مذاکرات دانست و تأکید کرد که تحریم‌ها طی سال‌های گذشته فشار سنگینی بر اقتصاد کشور و معیشت مردم وارد کرده‌اند. در واقع هر چند، می‌توان بخشی از مشکلات اقتصادی ایران را به ضعف‌های مدیریتی نسبت داد، اما نباید فراموش کرد که کشوری که سال‌ها تحت تحریم قرار داشته در اجرای اصلاحات اقتصادی و سیاسی نیز با محدودیت‌های جدی روبه‌رو بوده است.
این استاد تمام روابط بین‌الملل در ادامه این گفت و گو درباره امکان دستیابی به توافق نهایی صلح میان ایران و ایالات متحده آمریکا، ظرف شصت روز اظهار داشت که تحقق چنین هدفی در صورت وجود اراده سیاسی در هر دو طرف کاملاً امکان‌پذیر است. هرچند ممکن است روند مذاکرات کمی طولانی‌تر شود، اما می‌توان به سرانجام مثبت مذاکرات هسته‌ای میان تهران و واشنگتن خوش‌بین بود.
برزگر در بخش دیگری از صحبت‌های خود با اشاره به اینکه توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ (برجام) پیش‌تر نیز وجود داشت اما با خروج دولت دونالد ترامپ از آن در سال ۲۰۱۸ عملاً از بین رفت، معتقد است که شرایط کنونی تفاوت مهمی با گذشته دارد و آن تجربه جنگ است. از دیدگاه وی، این جنگ زمینه را برای دستیابی به یک توافق جدید فراهم کرده است؛ زیرا هیچ‌یک از طرفین دیگر نمی‌توانند همان سیاست‌های قبلی را ادامه دهند. در واقع از یکسو آمریکا نمی‌تواند به سادگی بار دیگر ایران را هدف حملات نظامی قرار دهد و از سوی دیگر، ایران نیز قادر نیست در وضعیت دائمی جنگ باقی بماند. در نتیجه شاید این درگیری نظامی لازم بود تا دو طرف با نقاط قوت و محدودیت‌های راهبردی خود آشنا شوند.
رئیس دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران در ادامه صحبت‌های خود تاکید کرد، ایران برخلاف تصور رایج، پس از جنگ در موقعیتی قوی‌تر از گذشته قرار گرفته است. زیرا جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ به اهمیت یک اهرم ژئوپلیتیکی بسیار مهم، یعنی تنگه هرمز بیش از گذشته پی برد. این گذرگاه راهبردی نه‌تنها بر امنیت انرژی جهان، بلکه بر زنجیره‌های تأمین کالا و حتی امنیت غذایی بسیاری از کشورها تأثیرگذار است. بنابراین برزگر معتقد است که در صورت وقوع حملات جدید، ایران همچنان قادر خواهد بود از این ابزار ژئوپلیتیکی استفاده کند؛ ابزاری که همه بازیگران بین‌المللی در باز نگه داشتن آن منافعی حیاتی دارند. او در عین حال احتمال اخذ عوارض یا درآمدزایی اقتصادی از عبور کشتی‌ها در تنگه هرمز را رد کرد و گفت که ایران چنین رویکردی را دنبال نمی‌کند و هدف اصلی آن اقتصادی نیست.
همچنین در خصوص پیشنهادهایی مبنی بر حضور نظامی اروپا برای تأمین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز، برزگر هشدار داد که هرگونه فعالیت نظامی خارجی تنها به پیچیده‌تر شدن اوضاع منجر خواهد شد. به اعتقاد وی، ویژگی‌های جغرافیایی این آبراه باریک به گونه‌ای است که ایران به طور طبیعی توانایی کنترل آن را دارد و نیازی به مداخلات بیشتر خارجی وجود ندارد.
این استاد روابط بین‌المللی همچنین در خصوص روابط ایران با همسایگان منطقه‌ای و اتهاماتی که به تهران در مورد حملات به برخی کشورهای همسایه نظیر امارات و عمان در طول جنگ مطرح شده، تصریح کرد: طبیعی است، کشوری که برای بقا و حفظ کرامت خود می‌جنگد از تمامی ابزارهایی که در اختیار دارد، استفاده می‌کند. او تأکید کرد که ایران هرگز قصد تخریب روابط خود با همسایگان را نداشته است، هرچند در حال حاضر سطحی از بی‌اعتمادی میان طرفین وجود دارد. با این حال به باور وی، واقعیت‌های جغرافیایی منطقه در نهایت کشورهای منطقه را ناگزیر به همکاری مجدد خواهد کرد.
برزگر همچنین یادآور شد که بسیاری از حملات انجام‌شده علیه ایران از طریق پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه صورت گرفته و موشک‌ها و جنگنده‌هایی که حریم هوایی ایران را هدف قرار دادند از همین پایگاه‌ها به پرواز درآمده بودند.
وی در خصوص بندی از توافق که از جذب ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی ایران سخن می‌گوید نیز توضیح می‌دهد: این رقم به معنای کمک مالی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به ایران نیست، بلکه بیشتر به سرمایه‌گذاری و انتقال فناوری اشاره دارد. او تأکید کرد که ایران کشوری ثروتمند است و نیازی به کمک مالی دیگران ندارد. برزگر در عین حال از موضع کشورهای اروپایی که به گفته او در جنگ از سیاست‌های ترامپ پیروی نکردند، قدردانی کرد.
در حوزه سیاست منطقه‌ای، برزگر به موضوع حمایت ایران از حزب‌الله پرداخت و توضیح داد که ایران به دلیل موقعیت راهبردی خاص خود و نوعی تنهایی ژئوپلیتیکی در منطقه، طی دهه‌های گذشته روابطی با بازیگران غیردولتی برقرار کرده است. از نگاه او، این روابط بخشی از سیاست بازدارندگی ایران بوده‌اند. با این حال، جنگ اخیر نشان داده که ایران قادر است خطوط دفاعی خود را مستقیماً از سرزمین اصلی نیز مدیریت کند.
او در پاسخ به این دیدگاه که راهبرد محور مقاومت و شبکه‌های منطقه‌ای پیرامون حزب‌الله ممکن است کارایی گذشته خود را از دست داده باشند، این برداشت را نادرست دانست و تاکید کرد: اسرائیل همچنان اهداف هژمونیک در منطقه را دنبال می‌کند؛ اهدافی که حتی موجب نگرانی برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز شده است. وی همچنین اتهام تلاش ایران برای گسترش نفوذ از عراق تا لبنان را رد کرد و گفت که جمهوری اسلامی اهداف توسعه‌طلبانه ندارد، بلکه از آرمان فلسطین و گروه‌های شیعه منطقه حمایت سیاسی و معنوی می‌کند.
مدیر مرکز مطالعات علمی و تحقیقات استراتژیک خاورمیانه همچنین در ارزیابی توان نظامی ایران پس از جنگ نیز توضیح داد: این درگیری هزینه‌های سنگینی برای کشور ما به همراه داشته، اما با این حال دو قدرت نظامی برخوردار از پیشرفته‌ترین فناوری‌های روز نیز نتوانستند ایران را شکست دهند؛ به طوری که دولت ترامپ در نهایت ناچار شد در توافق جدید امتیازاتی به ایران بدهد؛ آن هم در حالی که در روزهای نخست جنگ، خواستار تسلیم کامل تهران شده بود.
به گفته برزگر در جنگ‌های نامتقارن، صرف شکست نخوردن یک قدرت ضعیف‌تر می‌تواند به معنای پیروزی آن باشد. او همچنین جنگ اخیر را رویارویی میان فناوری و جغرافیا توصیف کرد و گفت که در نهایت جغرافیا توانست بر فناوری غلبه کند. ازیرا، ایران با تکیه بر مزیت‌های ژئوپلیتیکی خود موفق شد از کشور دفاع کند.
وی همچنین به پیامدهای اجتماعی جنگ در داخل ایران اشاره کرد و گفت که این رویداد بسیاری از روایت‌های سیاسی رایج را تغییر داده است. به طوری که حتی شماری از افرادی که پیش‌تر در اعتراضات حضور داشتند، پس از بمباران‌ها به گروه‌های امدادرسانی پیوستند.
برزگر در ادامه این گفت و گو در پاسخ به این پرسش که آیا در صورت ناکامی دولت در بهبود شرایط، اعتراضات دوباره شعله‌ور خواهد شد؟ تأکید می‌کند که جنگ بسیاری از معادلات ذهنی و سیاسی جامعه ایران از جمله بحث تغییر نظام سیاسی را دگرگون کرده است. وی همچنین در پاسخ به این پرسش که چرا رهبر جدید ایران در انظار عمومی تاکنون حاضر نشده، تصریح کرد که این موضوع عمدتاً به دلایل امنیتی مربوط است و احتمال دارد ایشان در آینده نزدیک و در مراسم مرتبط با پدرشان حاضر شوند.
برزگر در پایان این گفت و گو، ثبات پایدار در منطقه را در گرو دستیابی به نوعی توازن قدرت میان ایران و اسرائیل دانست و تاکید کرد، اگر توافق عدم تجاوز میان ایران و آمریکا شکل بگیرد، این توافق به صورت غیرمستقیم بر روابط تهران و تل‌آویو نیز تأثیر خواهد گذاشت و می‌تواند زمینه‌ساز کاهش تنش‌های منطقه‌ای شود.