سرمقاله

ضرورت بازاندیشی و بازکنشی در پنداشت ها و کنش ها

محمدعلی نویدی

سوریه؛ جهنم روی زمین
محمدرضا ستاری
چند روز پس از تصویب قطعنامه شورای امنیت مبنی بر آتش بس 30 روز در غوطه شرقی دمشق، منابع خبری از تشکیل جلسه دوباره شورای امنیت درباره اوضاع انسانی سوریه گزارش دادند. در این جلسه که قرار بود روز گذشته تشکیل شود، وخامت اوضاع غوطه شرقی و همچنین عدم پایبندی به قطعنامه آتش بس به عنوان محور بحث‌ها مورد تاکید قرار می‌گیرد. در این رابطه سازمان ملل در گزارشی اعلام کرده است که رخدادهای غوطه شرقی همانند جهنم است و علیرغم اینکه از تمام طرفین خواسته شده تا به درگیری‌ها خاتمه دهند، اما همچنان شاهد نادیده گرفتن قطعنامه اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد هستیم.
اهمیت راهبردی غوطه شرقی
غوطه دمشق، کمربندی از زمین‌های سبز کشاورزی است که مناطق جنوبی و شرقی شهر دمشق را محصور کرده‌است. این زمین‌های سبز کشاورزی، شهر دمشق را از مراتع خشکی که در مرز صحرای سوریه قرار دارد، مجزا کرده‌ و به عنوان سبد غذایی دمشق شناخته می‌شود.
این منطقه حدود شش سال است که تحت تصرف معارضان سوری قرار داشته و سه گروه جیش الاسلام به سرکردگی محمد علوش، فیلق الرحمن و جبهه النصره به سرکردگی ابومحمد الجولانی در آن فعال هستند. ارتش سوریه سال‌هاست که در بازپس گیری این منطقه ناکام بوده است، در حالی که به سبب نزدیکی آن به پایتخت سوریه از لحاظ ژئوپلتیک و امنیتی بسیار برای دولت اسد بسیار حائزاهمیت است. اکنون به نظر می‌رسد پس از موفقیت‌هایی که اسد در طول ماه‌های گذشته برای تصرف تدمر، دیرالزور، ابوکمال، حلب و در آخر نیز حضور در منطقه عفرین کسب کرده است (البته با کمک متحدان خود)، تسلط بر غوطه شرقی می‌تواند به عنوان نقطه‌ای مهم، نقش بسزایی در تثبیت موقعیت او ایفا کند.
موج اتهامات دو طرف برای نقض آتش بس
در همین راستا و در حالی که بحران سوریه و معادلات آن با حمله یک ماه نیم گذشته ترکیه به عفرین و پیوند خوردن آن با درگیری‌ها در غوطه شرقی وارد مرحله‌ای پیچیده از تحولات میدانی شده است، همزمان با تهدید وزیر خارجه بریتانیا مبنی بر اینکه اگر ثابت شود دولت دمشق از سلاح شیمیایی در غوطه شرقی استفاده کرده وارد عملیات نظامی خواهیم شد، جاناتان آلن معاون نماینده انگلیس در شورای امنیت با انداختن توپ درگیری‌ها در زمین روسیه، اعلام کرد که امیدواریم روس‌ها در این نشست درباره میزان تعهد خود نسبت به قطعنامه آتش بس صحبت کرده و در این مورد گزارش بدهند.
این در حالی است که دو روز قبل پیش‌نویس طرح انگلیسی‌ها در شورای امنیت برای تمدید تحریم‌های یمن و همچنین محکومیت ایران توسط روسیه وتو شده بود و مسکو توانست قطعنامه پیشنهادی خود را به تصویب برساند. وزارت دفاع این کشور حوادث غوطه شرقی و کشته شدن غیرنظامیان را به گردن گروه‌های مسلح انداخته و اعلام کرد که با توجه به اوضاع پیچیده منطقه، وسایل حمل و نقل برای خروج غیرنظامیان مهیا شده است، اما گروه‌های تروریستی اجازه خروج مردم عادی را نداده و از آنها به عنوان سپر انسانی استفاده می‌کنند.
پیش از این و پس از تصویب قطعنامه 30 روزه آتش بس در سوریه و عدم اجرایی شدن کامل آن، روسیه اعلام کرده بود که گروه‌های تروریستی مشمول این آتش بس نخواهند شد. آنها همچنین معتقدند که گروه‌های مسلح اولین آتش‌بس انسانی در غوطه شرقی دمشق را نقض کردند به گونه‌ای که هیچ یک از اهالی نتوانسته‌اند از طریق گذرگاه‌های انسانی آنجا را ترک کنند و از سه شنبه شب نیز حملات جدیدی را آغاز کرده‌اند.
این مساله در حالی مطرح می‌شود که آمریکا و اروپا، روسیه و دولت سوریه را متهم به پدید آمدن اوضاع وخیم انسانی در غوطه شرقی دانسته و ضمن باز کردن مجدد پرونده حملات شیمیایی در این منطقه توسط سوری‌ها، بار دیگر این مساله را مبنایی برای شروع حملات نظامی علیه دولت و نیروهای وابسته به ارتش سوریه عنوان کرده‌اند. حال در این میان سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه آمریکا را متهم کرده است که اجازه رسیدن کمک‌های بشردوستانه به مردم سوریه را نمی‌دهد. او می‌گوید افراد مسلح گذرگاه‌های غیرنظامیان را مورد هدف قرار می‌دهند و این تقسیم تروریست‌ها به خوب و بد قابل قبول نیست و روسیه بدور از معیارهای دوگانه با قدرت به مبارزه با تروریسم ادامه می‌دهد.
دورنمای تاریک سوریه
وضعیت سوریه اکنون شبیه به یک جنگ جهانی کوچک است. جدا از غوطه شرقی دمشق و درگیری‌هایی که در این منطقه جریان دارد، شمال سوریه نیز اکنون با تجاوز ترکیه دچار التهاب است. اما نکته‌ای که تحلیل‌گران را به سوال واداشته، برخورد دوگانه و منافع محور در خصوص تحولات میدانی سوریه
است.
حمله ترکیه به عفرین بر پایه استناد به ماده 51 منشور ملل متحد و حق دفاع مشروع صورت گرفته است. آنکارا یگان‌های مدافع خلق را شاخه‌ای از پ ک ک دانسته و هدفش از عملیات شاخه زیتون را مبارزه با تروریسم اعلام کرده است. در حالیکه طبق همین ماده حمله ترکیه به شمال سوریه از لحاظ حقوقی قابل استناد نبوده و ارتش آزاد سوریه نیز به عنوان متحد آنکارا در حمله به عفرین خود متهم به حمایت و همکاری با گروه‌های تروریستی است.
طبق تاکید کارشناسان حمله ترکیه به شمال سوریه با چراغ سبز آمریکا و روسیه همراه بوده است که در شرایط فعلی و پس از درخواست کردها مبنی بر ورود ارتش سوریه به عفرین، اینک مساله غوطه شرقی باعث شده تا اوضاع شمال سوریه از اولویت اخبار جهانی خارج شود.
در چنین حالتی و با وجود فعالیت گروه‌های پرشمار تروریستی در سوریه و تبدیل شدن صحنه میدانی این کشور به آوردگاهی برای رویارویی‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، دورنمای تاریکی را برای مدیریت بحران و کاستن از آلام چندین ساله مردم سوریه به شاهد هستیم. امری که پس از سال‌ها جدال و تشکیل چندین و چند روند مذاکرات بین‌المللی، همچنان نتوانسته راهکاری عملی برای خروج از بحران پیچیده سوریه فراهم سازد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام