سرمقاله

حاشیه و متن ماجرای سیلی خوردن استاندار

جلال خوش چهره

ملیکا فراهانی*
فرهنگ عامه یکی از حوزه‌هایی است که دیرزمانی نیست مورد توجه پژوهشگران مطالعات فرهنگی قرار گرفته و تا پیش از این کمتر به آن پرداخته شده است. با این حال یکی از مهم‌ترین جنبه‌های زندگی ماست که در تمامی لحظات با آن زندگی می‌کنیم. بیشترین اشتراک ما با جهان و مردمان پیرامونمان به واسطه‌ی همین فرهنگ عامه اتفاق می‌افتد. بیشتر ما شب‌ها مقابل تلویزیون می‌نشینیم و سریال‌های خانوادگی می‌بینیم، از تماشای تبلیغات تلویزیونی ناگزیریم، موسیقی پاپی که اخیرا باب شده است از پنجره‌ی ماشین‌هایی که در خیابان از کنارمان می‌گذرند می‌شنویم و شاید با آن هم‌خوانی کنیم.
عموم مردم با این حوزه از مطالعات فرهنگی کمتر آشنا هستند و اگر به ایشان بگوییم که در حال مطالعه بر روی یک اثر عامه‌پسند هستیم، احتمالا کار ما را بی‌اهمیت یا حتی ابلهانه بپندارند! زیرا چنان در تک تک لحظاتمان با آن درآمیخته‌ایم که طبیعی می‌شماریمش و جای پرسشی در آن نمی‌بینیم. زیرا جنبه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن چنان عیان نیست که در سایر پدیده‌ها به چشممان می‌خورد.
با این حال قضاوت عمومی درمورد «فرهنگ عامه و زندگی روزمره» از اهمیت آن نمی‌کاهد. فرهنگ عامه همان ساحتی است که ساختارهای کلان سیاسی در آن هژمونیک می‌شوند.
برای آشنایی با این نوع مطالعات، یکی از بهترین کتاب‌هایی که می‌توان معرفی کرد، کتاب «مطالعات فرهنگی درباره‌ی فرهنگ عامه‌پسند» اثر جان استوری (Joh- Storey) است که نگارنده از صمیم قلب به آن عشق می‌ورزد!
این کتاب مروری بر مباحث اصلی مطالعات فرهنگی در آثار عامه‌پسند دارد. استوری آثار عامه‌پسند را به شاخه‌های ادبیات، فیلم، تلویزیون، موسیقی، مجلات و روزنامه‌ها تفکیک می‌کند. از سوی دیگر فصلی در باب «مصرف کالا در زندگی روزمره» دارد که به تبلیغات می‌پردازد و مصرف را نیز به‌عنوان پنجره‌هایی رو به فرهنگ عامه‌پسند مطرح می‌کند.
از جذابیت‌های این کتاب، آن است که علاوه بر نظریه‌های مرتبط با هر حوزه، به جنبه‌های روان‌کاوانه‌ی فرهنگ عامه می‌پردازد. همچنین زمینه‌های سیاسی که در شکل‌گیری فرهنگ عامه‌پسند نقش دارد نیز در نظر دارد.
آنچه این «مطالعات فرهنگی درباره‌ فرهنگ عامه‌پسند» را کارآمد می‌کند، استفاده از نظریه‌هایی جداگانه برای هر شاخه است و یک نظریه را به شاخه‌های متفاوت تعمیم نمی‌دهد. استوری در هر فصل یک رویکرد یا نظریه را در پرداختن به مسئله انتخاب کرده است که به نظر کارآمدترین رویکرد است و سرنخی در جهت انجام فعالیت‌های پژوهشی در آن حوزه است. البته هیچ یک از این مباحث نظری موجب کسالت‌آور شدن کتاب نشده‌اند و همچنان برای مخاطب عام جاذبه‌ی خود را دارد و دانش‌افزاست.
اساسا جان استوری کتاب‌هاش را به زبان ساده‌ای می‌نویسد. طوری که نسخه‌ی زبان اصلی را هم با دانش زبانی سطح upper intermediate می‌توانید بخوانید و لذت ببرید.
روی سطح زبان تاکید کردم چون به هر حال اثری پژوهشی است و خواندنش مثل خوندن داستان کوتاه و وبلاگ‌های انگلیسی نیست. حیف است که با پیش‌زمینه‌ی اشتباه به سراغ آن بروید و موجب دلزدگی شما شود.
اما از این اثری که معرفی کردم، یک ترجمه‌ی فوق العاده به قلم حسین پاینده وجود دارد. بسیار شیوا، دلپذیر، روشن و البته با توجه به اینکه پاینده خود استاد دانشگاه و از نامدارترین پژوهشگران حوزه جامعه‌شناسی هنر و مطالعه فرهنگ عامه‌پسند است، دخالت مثبتی در ترجمه کرده است. این کتاب به‌عنوان یکی از منابع دانشگاهی بسیار مورد استقبال قرار گرفت و برای بهینه‌سازی محتوا در حجم مطلب و میزان بازدهی، ویرایش زیادی در آن صورت گرفت. به این صورت که چاپ نخست کتاب در انگلستان حاوی مباحثی از ژاک لاکان بود که در ویرایش دوم از کتاب حذف شد.
پاینده با علم به خلا منابع اطلاعاتی مناسب، بخش‌هایی از فصول حذف‌شده‌ی نسخه اولیه را در ترجمه‌ای که از ویرایش دوم کتاب داشت لحاظ کرد. زیرا مباحث روانکاوی و روانشناسی بسیار مفصل و بی‌انتها هستند و منابع و ترجمه‌های چندان مناسبی نیز برای مطالعات مختصر و مقدماتی موجود نیست. از سوی دیگر غالبا مخاطب این نوع پژوهش‌ها در ایران، برای ورود به مباحث مطالعات‌فرهنگی، مطالعات زمینه‌ای در حوزه‌های مرتبط با روان‌شناسی ندارند و البته ضرورتی هم برای مطالعه‌ی بسیار گسترده و تخصصی وجود ندارد.
درنتیجه بازگرداندن فصول مربوط به نظریات لاکان در متن، کاری بسیار شایسته و ستودنی بود که پاینده به اقتضای نیاز مخاطب فارسی‌زبان اعمال کرد. لازم به تاکید است که در اصل متن دست برده نشده است. بلکه اطلاعات زمینه‌ای لازم برای مطالعات فرهنگی در اختیار خواننده قرار داده شده است تا درک بهتری از متن پیش رو داشته باشد. پاینده تنها با ادغام دو ویرایش متفاوت از کتاب، اثربخشی و بار دانشی آن را برای مخاطب فارسی زبان دوچندان کرده است.
این کتاب را انتشارات آگه نخستین بار در سال 1386 منتشر کرد. نسخه‌ای که در دست من است چاپ چهارم (1396) است.
*کارشناس ارشد علوم ارتباطات اجتماعی


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام