سرمقاله

گورباچف و هواپیمای تک‌نفره آلمان غربی

پیمان مولوی

استان گلستان با طبیعت سر سبز و جنگل های زیبای هیرکانی آن شهره بود که از یک دهه اخیر به دلایل تغییرات اقلیمی گرفته تا تهدیدات خشکسالی و کم آبی با پدیده بیابانی شدن مواجه شده است، معضلی که باید برای جلوگیری از گسترش آن تدابیری ویژه ای اتخاذ کرد.
به گزارش ایرنا، وجود وزش بادهای شدید به همراه گرد و غبار در بخش های شمالی گلستان، تصویر بیابانزایی را بیشتر نمایان می کند و زنگ خطر به صدا در آمده تا اقدامی کلان برای برنامه ریزی و مقابله جدی و اصولی با این معضل صورت گیرد.
کارشناسان منابع طبیعی و آبخیزداری ، همواره نسبت به گسترش تدریجی بیابانی شدن در اراضی شمال و در نزدیکی مرز مشترک گلستان و ترکمنستان هشدار داده تا برخورد با این معضل فرارو این استان گرفته شود.
مطابق داده‌های آماری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان، در زمان حاضر بیابان های این استان شمالی ۳۰۶ هزار هکتار تخمین زده می شود که در حوزه شهرستان های گنبدکاووس، مراوه تپه، گمیشان و آق قلا قرار دارد.
براساس این گزارش، در گلستان چهار منطقه تحت تاثیر فرسایش بادی در سه شهرستان و در مساحتی افزون بر ۱۳۰ هزار هکتار شناسایی شده است که تمام این سطح در منطقه برداشت واقع شده است و از کل سطوح مناطق برداشت، مساحت ۱۳ هزار هکتار با شدت زیاد، ۹۶ هزار هکتار با شدت متوسط و ۲۱ هزار هکتار با شدت کم است.
در زمان حاضر گلستان با پدیده گرد و غبار مواجه است و سابقه وقوع پدیده گرد و غبار از جمله خرداد ۱۳۹۴، ۱۲ تیر ۱۳۹۶ ، ۱۰ مرداد ۱۳۹۶، ۱۰ خرداد ۱۳۹۹، ۹ تیر ۱۴۰۰ و ۵ شهریور ۱۴۰۰ در استان ثبت شده و تکرار آن نگرانی ها را به دلیل تهدید امنیت غذایی بیشتر می کند.
هجوم گرد و غبار را طی سال‌های اخیر شاهد آن در منطقه هستیم، امروز دیگر دامنه اثر کانون‌های گرد و غبار در گلستان از مراتع قشلاقی واقع در شهرستان‌های گنبد کاووس، مراوه تپه و اینچه برون تا جنوب استان و پهنه‌های جنگلی گسترش پیدا کرده است.
تخریب مراتع و خشک شدن تالاب‌ها
به گفته کارشناسان، ریزگردها در این خطه شمالی منشا داخلی و خارجی دارد که عمده دلائل داخلی آن تخریب مراتع و تبدیل آن به اراضی زراعی، کشت در اراضی زراعی کم بازده، خشک شدن تالاب‌ها و چرای بیش از حد دام در مراتع و عمده دلائل خارجی هم وجود صحرای “ قره قوم “ کشور ترکمنستان و ورود گردو غبار از برخی استان‌های همجوار ( سمنان و خراسان شمالی ) است. این کارشناسان ، علاوه بر این، تغییرات اقلیمی، شوری خاک، کاهش بارندگی‌ها و وقوع پدیده خشکسالی در سال‌های اخیر هم از جمله عوامل طبیعی وقوع پدیده ریزگردها در گلستان عنوان می‌کنند.
گلستان با ۲ میلیون نفر جمعیت در ۳۴ نقطه شهری و بیش از هزار روستا و آبادی زندگی می‌کنند که اقتصاد اصلی ساکنان آن بر پایه کشاورزی استوار است و حساسیت بیشتر مسئولان دستگاه‌های مرتبط برای مشارکت در مقابله با پدیده بیابان‌زدایی در این منطقه را که نقش بسزایی در تامین امینت غذایی دارد، دوچندان می‌کند.
طرح‌های بیابانزایی ادامه دارد
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان گفت: اقدام بیابانزایی در این استان توسط اداره کل از سال۱۳۹۴ تا ۱۴۰۰ انجام شده که تولید هشت میلیون اصله نهال ، عملیات اصلاح و احیا شامل بوته‌کاری، مدیریت رواناب و مراقبت و آبیاری در سطح افزون بر ۷۴ هزار هکتار در شهرستان‌های گنبدکاووس، مراوه تپه، آق قلا و گمیشان از جمله است.
عبدالرحیم لطفی افزود: با مجموع اعتبارات تخصیص یافته ملی و استانی ۲۰۴ میلیارد ریال از سال ۹۳ تاکنون بوده است که دستاوردهای آن با توجه به زمان اجرای طرح‌ها که در ۲ فصل پاییز و زمستان بوده است.
وی ادامه داد: در این اراضی بیابانی اقدام خاصی جهت زراعت انجام نمی شود و اغلب روستاییان منطقه هدف در این فصول بیکار بوده و اجرای طرح های بیابانزایی موجب رونق اقتصادی مرزنشینان حاشیه اجرای پروژه و سبب درآمدزایی برای آنان شده است. به گفته وی اشتغالزایی ایجاد شده از محل اعتبارات در بخش مرتع و بیابان به طور متوسط پنج هزار نفر روز بمدت سه ماه است.
پیشنهاد برون رفت
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان گفت: این اداره کل برای مقابله با بیابانی شدن اراضی شمال استان برای سال جاری طرح‌های پیشنهادی را برای اجرایی شدن آماده کرده است.
لطفی افزود: این اقدام پیشنهادی در سال جاری شامل طرح‌های مدیریتی، بیولوژیکی و بیومکانیکی از جمله حفاظت و قرق، بوته کاری، مراقبت و آبیاری، کمربند سبز در سطح افزون بر ۹۴ هزار هکتار و ایجاد ۳۰ مورد بند و بندسار، ۵۰ کیلومتر کمربند سبز و تولید ۵۰۰ هزار اصله نهال به منظور مدیریت مناطق بیابانی و کانون‌های بحرانی فرسایش بادی شهرستان‌های گنبد کاووس، آق قلا و گمیشان است.
به گفته وی برای اجرای طرح‌های مزبور، با اعتبار موردنیاز افزون بر ۱۴۰ میلیارد ریال اجرا خواهد شد.
وی ادامه داد: در حوزه ایجاد کمربند سبز تاکنون با احتساب غرس ۲ هزار اصله نهال به طول ۲ کیلومتر با فاصله چهار متر از یکدیگر و نهالکاری در سطح ۵۰ هکتار همراه با هلالی آبگیر اقدام شده است.
لطفی خاطرنشان کرد: اجرای کمربند سبز در طول ۲ کیلومتر با اعتباری افزون بر ۳۰۰ میلیون ریال اجرا شده است که امسال ۵۰ کیلومتر کمربند سبز در قالب بادشکن زنده با اعتباری افزون بر ۷۵۰۰ میلیون ریال و با نرم ۱۵۰ میلیون ریال برای هر کیلومتر پیشنهاد شده است.
اعتبار مصوب سفر استانی دولت برای مرتع و بیابان
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری گلستان گفت: در سفر رییس جمهور به استان گلستان که اسفندماه پارسال انجام شد، از هزار و ۱۵۰ میلیارد اعتبار، ۵۰ میلیارد ریال اعتبار در سال ۱۴۰۱ به بخش مرتع و بیابان تخصیص یافته است.
وی ادامه داد : از محل اعتبارات تخصیصی، طرح‌های تولید ۵۰۰ هزار اصله نهال بیابانی با هدف مقابله با پدیده بیابانزایی و احیا عرصه‌های بیابانی در سطح هزار هکتار، مدیریت هرزآب و رقومی‌سازی سامانه‌های عرفی در سطح ۵۴۲ هزار هکتار، تامین ۱۰۰ دستگاه آبشخوار، مرمت ۹ دهنه چشمه، احداث عایق آبگیر در چهار هزار مترمربع و خرید ۲۰۰۰ کیلوگرم بذر گیاهان مرتعی و بیابانی صورت می‌گیرد. با این وجود، پدیده گرد و غبار و بیابانزایی در استان گلستان به طور عمده منشا خارجی و از صحرای قره قوم در کشور ترکمنستان است می‌طلبد رایزنی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری با دستگاه‌های مسئول در سطح بین‌الملل و وزارت امور خارجه صورت گیرد.
علاوه بر این در حوزه داخلی هم برای مقابله با بیابان و جلوگیری از پدیده ریزگردها علاوه بر اداره کل منابع طبیعی گلستان سایر ادارات و نهادها از جمله اداره کل حفاظت محیط زیست و سازمان جهادکشاورزی و مشارکت جوامع محلی و تشکل‌های مردم نهاد این استان ، ضروری است.
اگر بارش‌های سال ۹۷ و ۹۸ این استان را مستثنی قرار دهیم، سال‌هاست دیار گلستان به عنوان یکی از سرسبزترین استان‌های شمالی کشور اقلیمی خشک و کم باران را تجربه می‌کند، موضوعی که بر اساس آمارهای موجود و تحلیل داده‌های هواشناسی امسال هم تکرار خواهد شد. تجزیه و تحلیل کمی بارش‌ها در هشت ماهه نخست سال زراعی آبی( از مهرماه ۱۴۰۰ تا کنون) بیانگر آن است که بارش‌ها نسبت به دوره بلندمدت کمتر است و در ادامه ماه‌های سال هم شاهد استمرار این رویه خواهیم بود. رئیس اداره پایش اداره کل هواشناسی استان گلستان گفت: بیشتر بارش ها در فصل آبی زراعی امسال در قالب بارش‌های رگباری چند ساعت اتفاق افتاد.
پرویز پنجه‌کوبی ادامه داد: این روش از بارندگی امکان نفوذ باران در خاک کاهش می‌یابد و به طور معمول بارش‌ها لایه حاصلخیز و فوقانی بستر زمین را با خود شسته و به سمت مناطق پست تر هدایت می‌کنند. وی ادامه داد : در سال‌های اخیر علاوه بر اینکه بارش‌های متعارف و با مدت زمان طولانی کاهش یافته است بارش‌های زمستان هم در گلستان کم شده است.
پنجه‌کوبی ادامه داد: کاهش مقدار بارش برف در زمستان از دیگر چالش‌های مشهود در موضوع تغییر اقلیم گلستان است که سبب می‌شود در ماه‌های فروردین اردیبهشت و خرداد برف مناسبی برای تغذیه آب‌خوان‌ها وجود نداشته باشد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای گلستان گفت: حجم آب ذخیره شده در پشت مخازن سدهای استان تا پایان اردیبهشت امسال، ۶۲.۸ میلیون مترمکعب بوده که این عدد معادل ۲۶ درصد حجم کل سدهاست در حالی که در زمان مشابه سال گذشته سدهای استان ۳۰ درصد آب داشتند.
سیدمحسن حسینی با بیان اینکه میزان بارش‌ها در استان در هشت ماهه اول سال آبی جاری ۳۸۶ میلیمتربوده است، افزود:هرچند این رقم نسبت به سال گذشته حدود ۳۷ درصد افزایش نشان می‌دهد اما تغییر نوع بارش ها به این منجر شده است که همچنان مقوله کم آبی در گلستان حاکم باشد.
به گفته وی آب‌های زیرزمینی در گلستان نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد کاهش داشته است.
وی از کاهش ۶۷ درصدی جریان آبی رودخانه‌های مهم استان مانند قره سو و گرگان رود خبر داد و گفت: مجموع آب گذری رودها در مجموع ۱۳۰ میلیون متر مکعب بوده که این رقم در سال گذشته ۳۹۵ میلیون مترمکعب بود. بر اساس اطلاعات موجود، سطح بیابان‌های طبیعی کشور حدود ۳۲ میلیون هکتار است که ۱۰۰ میلیون هکتار از عرصه‌های کشور تحت تاثیر بیابان زایی قرار دارد.
به اعتقاد کارشناسان امر عبور از خشکسالی و مقابله با بیابان‌زایی با مشارکت آحاد جامعه، مدیریت مصرف آب، اصلاح روش‌های کشاورزی و فرهنگ زیستن در مناطق خشک امکان‌پذیر است.
مطابق گزارش منابع طبیعی ، به‌ منظور مقابله با بیابان‌زایی از ابتدای انقلاب تاکنون ۸.۷ میلیون هکتار از عرصه‌های بیابانی مستعد تولید گرد و غبار و طوفان‌های ماسه‌ای با اجرای پروژه‌های مختلف از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تثبیت شده است.
از زمان احیای مناطق بیابانی تاکنون، ۲.۳ میلیون هکتار عملیات نهال‌کاری در ۲۲ استان کشور انجام شده و به‌ویژه در سال گذشته و امسال نهال‌کاری با گونه‌های بومی، سازگار و گونه‌های بوته‌ای انجام شده است.
مطابق این گزارش، ۳۰ میلیون هکتار از عرصه‌های ملی کشور را بیابان تشکیل می‌دهد.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام