سرمقاله

پیوستن ایران به سازمان همکاری شانگهای و فرصت های دوسویه

شهاب زمانی

گروه بازار و سرمایه - سجاد خلیلیان: بانک مرکزی ایران معتقد است که نرخ بهره بانکی باید توسط بازار تعیین شود. این دیدگاه موافقان و مخالفان بسیاری دارد که با ارایه دلایل کارشناسی سعی می کنند که کفه ترازوی تحلیل را به نفع خود سنگین کنند.
برخی از بانک ها و موسسات اعتباری به عنوان مخاطب اصلی بانک مرکزی، پیش از همه این حرف را شنیدند و حتی به اجرا گذاشتند. مدیران عامل بانک‌ها و موسسات اعتباری خصوصی تشکیل جلسه داده و نرخ سود علی‌الحساب سپرده‌های مدت‌دار یکساله خود را حداکثر معادل 15 درصد قرار داده و اعلام کردند که نرخ سایر سپرده‌های کوتاه مدت به تناسب نرخ مزبور کاهش می یابد. جلسه شورای پول و اعتبار که بعد از نامه رئیس شورای عالی کانون بانک‌ها و موسسات اعتباری خصوصی به رییس کل بانک مرکزی تشکیل شد در قبال این موضوع هیچ واکنشی نشان نداد.
در حالی که شورای عالی کانون بانک‌ها و موسسات اعتباری خصوصی اعلام کرده اند که مصوبه خود را از اول تیرماه به اجرا می گذارند، بانک های دولتی به موضوع ورود نکرده و نظر خود را نیز در این رابطه اعلام نکرده اند.
موضوع تناسب میان نرخ بهره بانکی و تورم مورد پذیرش همه کارشناسان است. اینکه نرخ بهره بانکی با اختلاف 2 درصد بالاتر از تورم بایستد را همه قبول دارند.
آنچه مورد بحث بین کارشناسان قرار گرفته و نظرات متفاوتی در مورد آن وجود دارد تصمیم بانک مرکزی است. اینکه روال اخیر کاهش نرخ سود بانکی چندان از سوی کارشناسان بانکی و اقتصادی پذیرفته شده نیست و تاکید دارند که فضای اقتصادی ایران و وجود مولفه هایی در شبکه بانکی نمی تواند فضایی را برای تعیین نرخ سود بر اساس بازار آزاد ایجاد کند.
بانک ها با ۲۰ درصد ظرفیت خود فعال هستند
محمد حسین ادیب معتقد است که تحلیلی بر عوامل چهارگانه موثر بر قدرت خرید در اقتصاد ایران که کاهش منابع و تسهیلات بانکی از جمله آنهاست، به کاهش شدید تقاضا و در نهایت مهار تورم انجامیده است. پس در شرایطی که منابع بانکی به شدت کاهش یافته، تداوم پرداخت سودهای سپرده موجود غیرممکن است. وی در عین حال دیدگاه بانک مرکزی برای تعیین نرخ سود بر اساس بازار را مورد انتقاد قرار داده و نسبت به نتایج آن هشدار داد.
ادیب در ادامه به تسهیلات بانکی و وصولی آن به عنوان یکی از عوامل تاثیرگذار در قدرت خرید اشاره کرد و ادامه داد: بیش از هزار هزار میلیارد تومان سپرده بانکی وجود دارد و از سویی دیگر تسهیلات پرداختی در سال حدود ۴۰۰ هزار میلیارد تومان است که بنا بر اعلام بانک مرکزی ۵۰ درصد آن وام های تمدیدی است و امید چندانی به وصول آن در آینده نزدیک وجود ندارد.
در این شرایط فقط ۲۰۰ هزار میلیارد تومان یا معادل ۲۰ درصد از سپرده ها در عمل وصول می شود که توان وام دهی بانک ها در سال جاری حدود ۲۰ درصد از سپرده هاست، پس بانک ها نمی توانند قدرت خرید ایجاد کنند، آنهم در شرایطی که به اظهار وزیر اقتصاد ۸۰ درصد از منابع بانک ها قفل است.
وی با اشاره به اینکه این عوامل چهار گانه به کاهش شدید تقاضا انجامیده است ادامه داد: تورم فقط زمانی ایجاد می شود که اقتصاد با اضافه تقاضا مواجه شود اما به دلایل متعدد تقاضا به شدت کاهش یافته و تورم مهار شده است.
این کارشناس، با اشاره به اینکه ۸۰ درصد از منابع سیستم بانکی در چهارقسمت هزینه شده که بازگشت چندانی ندارد، ادامه داد: تخصیص منابع بانک ها به صورت تسهیلات به اشخاص و شرکت های زیر مجموعه بانک ها و موسسات مالی و ورود به بخش مسکن، پرداخت تسهیلات به بخش انرژی، پرداخت تسهیلات به صنایعی که ماشین آلات آنها بروز نیست و همچنین ارائه تسهیلات به شرکت های بزرگ، حدود ۸۰ درصد منابع بانک ها را شامل می شود. این در حالی است که بانکها وصولی واقعی ندارند و حداکثر این است که اصل و فرع وام تمدید می شود، از این رو بانک ها در عمل با ۲۰ درصد ظرفیت خود فعال هستند.
بانک ها به دنبال ۱۰ موسسه و بانک کوچک می روند
ادیب با بیان اینکه بانک ها در عمل باید سود سپرده را از محل ۲۰ درصد از سپرده ها که به تسهیلات قابل وصول تبدیل می شود پرداخت کنند افزود: واقعیت این است که در عمل سود سپرده چهار برابر مقدار اعلامی است و تداوم این وضع غیرممکن است، سودی که بانک ها اعلام می کنند به سپرده پرداخت می کنند یک مطایبه است و هرگز قابل پرداخت نبوده و هیچ بانکی قادر به پرداخت این سطح از سود سپرده نیست.
این کارشناس مسائل بانکی در گفت و گو با ایسنا به نقش ۱۰ موسسه مالی و بانک کوچک در ایجاد رقابت مخرب در جذب سپرده های بانکی و دنباله روی بانک های بزرگ در پرداخت سود سپرده اشاره کرد و گفت: اما موضوع این است که ده موسسه مالی و بانک کوچک ورشکسته با پرداخت سود بالا به سپرده ورشکستگی خود را به تعویق می اندازند و همه بانک های دیگر را به دنبال خود می کشند. آنها اگر در این مسابقه شرکت نکنند ورشکست می شوند چون منابع آنها به سمت آن ۱۰ بانک کشیده می شود.
ادیب تاکید کرد: این ۱۰ موسسه و بانک کوچک ورشکسته اقتصاد مملکت را به شوخی گرفته و رهبری می کنند و هیچ کسی هم نمی تواند جلو آنها را بگیرد.
سود سپرده بانکی و سود تسهیلات با یکدیگر کاهش پیدا کنند
وحید شقاقی، نسبت به سرازیر شدن سپرده‌های بانکی به بخش غیر مجاز اقتصاد کشور هشدار داد و می‌گوید احتمال سکته مالی برای نظام بانکی وجود دارد.
این اقصاددان درباره کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی، اظهار کرد: منطق ایجاب می‌کند که همراه با کاهش نرخ تورم، هم نرخ سود سپرده بانکی و هم نرخ سود تسهیلات به صورت هم‌زمان با یکدیگر کاهش پیدا کنند.
او افزود: البته به طور کلی اولویت با کاهش نرخ سود تسهیلات است و هدف اصلی نیز این است که بتوانیم با کاهش نرخ سود تسهیلات به رونق اقتصادی کمک کنیم چون هیچیک از فعالان اقتصادی اکنون حاضر نیستند با نرخ سود تسهیلات ۲۱ تا ۲۷ درصد وارد فعالیت اقتصادی شوند. این نرخ بالا امکان رقابت‌پذیری را از اقتصاد کشور گرفته است.
این اقتصاددان در گزارشی از ایسنا بیان کرد: اکنون نرخ تورم در اقتصاد ایران به حدود ۱۱ تا ۱۲ درصد کاهش پیدا کرده است. طبیعتا باید نرخ سود سپرده و نرخ سود تسهیلات هم متعاقب آن پایین بیاید و مقاومت نظام بانکی در کاهش نرخ سود تسهیلات شاید به این علت باشد که نظام بانکی کشور اوضاع چندان مناسبی ندارد و برخی بانک‌ها اکنون با مکش سپرده، مسیر خود را طی می‌کنند.
او افزود: در واقع کندی فرآیند کاهش سود تسهیلات بانکی را تا حدی به این دلیل میتوان توجیه کرد که بانک ها می‌خواهند با فاصله ایجاد شده بین کاهش سود بانکی و کاهش سود تسهیلات، شکاف مالی خود را پر کنند. در نظر بگیرید که نظام بانکی تاکنون نرخ‌های بالایی را برای سود سپرده در تعهد داشته است، این کار دشوار بوده و تدوام آن نیز غیر ممکن است.
شقاقی بیان کرد: برداشت من این است که نرخ سود تسهیلات به تدریج کاهش پیدا خواهد کرد، ولی زمان آن بستگی به این دارد که نظام بانکی ما تا چه زمانی میتواند با این فرآیند خود را بازیابی و تعهدات خود را پرداخت کند.
او همچنین بیان کرد: در این شرایط اشکال کار اینجاست که موسسات مالی و اعتباری هنوز ساماندهی نشده‌اند و ترسی وجود دارد مبنی بر اینکه حجم زیادی از نقدینگی با کاهش نرخ سود سپرده راهی بخش‌های غیر مجاز اقتصاد شود و این خطرناک است و احتمال سکته مالی برای نظام بانکی وجود دارد. چون نظام بانکی ما اکنون از دو منظر بانک‌های متخلف و موسسات مالی اعتباری غیر مجاز کار دشواری در پیش دارند و احتمال می‌رود که حجمی از نقدینگی کشور به سمت موسسات غیر مجاز سرازیر شود برای این منظور دولت حتما باید تدبیری بیاندیشد چون اگر این اتفاق بیفتد نظام بانکی ما به صورت جدی دچار مشکل خواهد شد.
باید مسابقه نرخ سود بین بانک ها از بین برود
رییس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران اعتقاد دارد که کاهش نرخ سود بانکی به ورشکسته نشدن بانک ها کمک می کند.
علی سنگینیان عضو هیئت نمایندگان و رییس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران درباره توافق بانک ها برای کاهش نرخ سود بانکی به 15 درصد گفت: طبیعی است که بانک ها علاقمند به کاهش نرخ سود باشند به این دلیل که بالا بودن هزینه تامین مالی و بالا بودن نرخ سپرده ها باعث می شود بانک ها با نرخ های بالاتری تسهیلات پرداخت کنند و معمولا ریسک عدم بازپرداخت تسهیلات با نرخ بالا بیشتر است.
سنگینیان گفت: بانک ها از کاهش نرخ سود استقبال می کنند. با نرخ کمتر سپرده جذب می کنند و با نرخ کمتر هم تسهیلات می دهند و می توانند گردش تسهیلات را افزایش دهند.
رییس کمیسیون بازار پول و سرمایه اتاق تهران در گزارش خبرآنلاین با اشاره به اینکه تاکنون کاهش نرخ های بانکی مطابق با کاهش تورم نبوده است گفت: این روند به دلایل مختلف ادامه پیدا کرده که از جمله آن تورم انتظاری است و دلیل دیگر دارایی های بد بانک هاست که نقدشونده نیست. نیاز بانک ها به نقدینگی و رقابت با موسسه های مالی و اعتباری غیرمجاز از دیگر مسائل اثرگذار بر نرخ سود بانکی است.
سنگینیان ادامه داد: کاهش نرخ سود بانکی به تدریج دنبال می شود و امیدواریم به نرخ های متعادلی برسیم که هم کسب و کار بانک ها با آن انجام شود و به سودآوری برسند و هم نیاز صنایع تامین شود.
عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران در این باره که آیا بانک ها در آستانه ورشکستی قرار دارند گفت: تعداد زیادی از بانک ها باتوجه به ساختار نامناسب ترازنامه ای و مطالبات غیرجاری از نظر ساختار مالی شکننده اند و در وضعیت مالی بدی هستند. طبیعی است که کاهش نرخ سود می تواند به آن ها کمک کند تا بخشی از مشکلاتشان حل شود. البته این مسئله منوط به این است که مسابقه نرخ سود بین بانک ها از بین برود و در شرایط برابر باهم رقابت کنند.
انتقاد به نگاه بانک مرکزی در تعیین نرخ سود
محمد حسین ادیب دررابطه با دیدگاه بانک مرکزی برای تعیین نرخ سود مبنی بر اینکه نرخ بهره را باید بازار تعیین کرده و خود نباید در این حوزه دخالت کند گفت: در حالی که در همه کشورهای سرمایه داری و معتقد به عدم دخالت دولت در بازار، نرخ بهره بین بانکی را(شاخص تعیین نرخ بهره بانکی و سود سپرده) بانک مرکزی تعیین می کند، تفکر حاکم بر بانک مرکزی ایران دست طرفداران اقتصاد بازار را از پشت بسته است و بر بنیاد این اعتقاد، بانک مرکزی معتقد است که شورای پول و اعتبار نباید در این حوزه دخالت کند، این در حالی است که درهیچ کشور سرمایه داری نرخ بهره را بازار تعیین نمی کند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام