گروه بین‌الملل - جنگ اوکراین در حالی وارد مرحله تازه‌ای از تنش شده که تلاش دونالد ترامپ برای دستیابی به آتش‌بس در حوزه زیرساخت‌های انرژی با حملات پهپادی به کشتی‌های تجاری در دریای سیاه هم‌زمان شده است. روز سه‌شنبه دو کشتی در نزدیکی سواحل بلغارستان هدف قرار گرفتند؛ یکی غرق شد و سرنوشت ۱۱ ملوان آن نامعلوم ماند. این حادثه، علاوه بر تشدید نگرانی درباره امنیت کشتیرانی، پای ناتو را به بحث واکنش دفاعی جدی‌تر باز کرده است. هم‌زمان، توافق واشنگتن و مسکو برای تسهیل صادرات گازوئیل روسیه، روابط آمریکا و اوکراین را با تنش تازه‌ای مواجه کرده است. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد تلاش برای مهار هزینه‌های اقتصادی جنگ، بدون توافق سیاسی و تضمین امنیت مسیرهای تجاری، با موانع بزرگی روبه‌روست. حمله در نزدیکی مرزهای ناتو به گزارش یورونیوز، روز سه‌شنبه ۱۳ اکتبر دو کشتی تجاری در منطقه اقتصادی اختصاصی بلغارستان در دریای سیاه هدف حملات پهپادی قرار گرفتند. کشتی باری «دیگنیتی» با پرچم گینه‌بیسائو پس از اصابت پهپاد غرق شد. مقام‌های بلغارستان اعلام کردند پنج خدمه نجات یافته‌اند، اما عملیات جست‌وجو برای یافتن ۱۱ ملوان دیگر ادامه دارد. کشتی دوم با نام «چلسی ۳» که مالکیت اوکراینی داشت و با پرچم مالت حرکت می‌کرد، هدف سه پهپاد قرار گرفت. این کشتی در فاصله حدود ۳۳ کیلومتری سواحل بلغارستان آسیب دید، اما تمامی ۱۵ خدمه آن نجات یافتند. نخست‌وزیر بلغارستان این حملات را غیرقابل‌قبول توصیف کرد و از احضار سفیر روسیه خبر داد. بااین‌حال، وی تصریح کرد هنوز شواهد قطعی درباره عامل حملات وجود ندارد. اهمیت حادثه در موقعیت جغرافیایی آن نهفته است. بلغارستان عضو ناتو است و گسترش حملات به مناطق دریایی نزدیک این کشور، خطر سرایت پیامدهای جنگ اوکراین به امنیت کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی را افزایش می‌دهد. هشدار ناتو؛ آماده تغییر آرایش دفاعی مارک روته، دبیرکل ناتو، پس از گفت‌وگو با نخست‌وزیر بلغارستان اعلام کرد این ائتلاف تحولات دریای سیاه را با دقت زیر نظر دارد و در صورت ضرورت، تدابیر بازدارندگی و دفاعی خود را متناسب با شرایط تغییر خواهد داد. روته تأکید کرد ناتو پیش‌تر حضور دفاعی خود را در جناح شرقی تقویت کرده و همکاری با کشورهای عضو در منطقه دریای سیاه ادامه خواهد یافت. این موضع اگرچه به معنای تصمیم برای مداخله نظامی مستقیم نیست، اما نشان می‌دهد امنیت کشتیرانی تجاری به یکی از نگرانی‌های مهم ناتو تبدیل شده است. اورسولا فون‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز با محکوم کردن حملات اعلام کرد دریای سیاه به عرصه دیگری از تشدید جنگ روسیه و اوکراین تبدیل شده است. وی خواستار پاسخگویی عاملان حملات شد. بااین‌حال، باید میان حمله به کشتی‌ها در منطقه اقتصادی اختصاصی بلغارستان و حمله مستقیم به قلمرو این کشور تفاوت قائل شد. وقوع حادثه در این منطقه به‌خودی‌خود به معنای فعال شدن سازوکار دفاع جمعی ناتو نیست. توافق گازوئیلی؛ چرخش بحث‌برانگیز ترامپ تحولات دریای سیاه در شرایطی رخ داده که توافق اخیر دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین درباره صادرات گازوئیل روسیه، انتقادهایی برانگیخته است. براساس گزارش رویترز، واشنگتن با کاهش محدودیت‌های مربوط به صادرات گازوئیل روسیه موافقت کرده است. در مرحله نخست، عرضه بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل پیش‌بینی شده و برای ماه نوامبر نیز صادرات ۵۰۰ هزار تن مطرح است. هدف اعلام‌شده دولت ترامپ، کاهش فشار بر بازار سوخت آمریکاست؛ بازاری که به دلیل اختلال در عرضه جهانی انرژی و پیامدهای جنگ با ایران، با افزایش قیمت‌ها مواجه شده است. بااین‌حال، کارشناسان معتقدند حجم اولیه صادرات روسیه برای ایجاد تغییر اساسی در بازار جهانی کافی نیست. در مقابل، درآمد حاصل از این توافق می‌تواند منابع مالی تازه‌ای در اختیار مسکو قرار دهد. این موضوع به‌ویژه برای اوکراین اهمیت دارد؛ زیرا کی‌یف سال‌هاست خواستار محدودسازی درآمدهای انرژی روسیه به‌عنوان یکی از ابزارهای فشار برای پایان جنگ است. شکاف واشنگتن و کی‌یف عمیق‌تر شد توافق انرژی با روسیه تنها موضوع اختلاف ترامپ و ولودیمیر زلنسکی نیست. رئیس‌جمهور آمریکا هم‌زمان از برقراری آتش‌بس در حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه و اوکراین سخن گفته است؛ ادعایی که در زمان اعلام، تأیید مشترک دو طرف جنگ را نداشت. زلنسکی در واکنش اعلام کرد اوکراین آماده توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه است، مشروط بر آنکه مسکو نیز حملات علیه زیرساخت‌های انرژی اوکراین را متوقف کند. به گزارش گاردین، رئیس‌جمهور اوکراین روز سه‌شنبه روسیه را به بی‌اعتنایی به درخواست ترامپ متهم کرد و گفت حملات به شهرها و تأسیسات اوکراین همچنان ادامه دارد. از سوی دیگر، گزارش رویترز نشان می‌دهد نمایندگان ترامپ توافق گازوئیلی را بخشی از تلاش برای بازگرداندن روسیه به مذاکرات صلح معرفی کرده‌اند. این رویکرد بر این فرض استوار است که ارائه مشوق اقتصادی می‌تواند مسکو را به انعطاف سیاسی ترغیب کند. بااین‌حال، ادامه حملات نظامی نشان می‌دهد هنوز نشانه کافی از تغییر محاسبات راهبردی روسیه مشاهده نمی‌شود. دریای سیاه؛ شریان حیاتی تجارت اهمیت حملات اخیر فراتر از خسارت واردشده به دو کشتی است. دریای سیاه یکی از مسیرهای مهم صادرات غلات، مواد خام و کالاهای تجاری منطقه محسوب می‌شود و ناامن شدن آن می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه و تجارت را افزایش دهد. این نگرانی پیش‌تر نیز مطرح شده بود. هفته گذشته حملات پهپادی به کشتی‌های تجاری در نزدیکی رومانی و بلغارستان، خسارات انسانی و اقتصادی برجای گذاشت. اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۵ برنامه‌ای برای تقویت امنیت دریای سیاه آغاز کرده، اما حوادث اخیر ضعف‌های موجود در حفاظت از مسیرهای دریایی را آشکار کرده است. گزارش یورونیوز نشان می‌دهد کشورهای اروپایی همچنان با کمبودهایی در سامانه‌های دفاع دریایی، تجهیزات شناسایی و حفاظت از زیرساخت‌های حساس روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی، افزایش حضور نظامی ناتو ممکن است امنیت مسیرهای تجاری را تقویت کند، اما هم‌زمان احتمال برخوردهای ناخواسته میان نیروهای نظامی را نیز افزایش خواهد داد. صلحی که هنوز از میدان جنگ دور است مجموعه تحولات اخیر از تناقضی اساسی حکایت دارد؛ اینکه واشنگتن برای کاهش هزینه‌های اقتصادی جنگ به دنبال توافق انرژی با روسیه است، اما در میدان نبرد نه‌تنها نشانه روشنی از کاهش تنش دیده نمی‌شود، بلکه دامنه ناامنی به مسیرهای تجاری نزدیک کشورهای عضو ناتو گسترش یافته است. در برابر این وضعیت، سه مسیر قابل تصور است. توافق محدود درباره توقف حملات به زیرساخت‌های انرژی، ادامه جنگ فرسایشی همراه با تشدید ناامنی دریایی یا افزایش نقش دفاعی ناتو در دریای سیاه. آنچه مسلم است، توافق تجاری واشنگتن و مسکو به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین توافق سیاسی میان طرف‌های درگیر شود. تا زمانی که درباره توقف حملات، تضمین‌های امنیتی و آینده جنگ توافقی قابل اجرا شکل نگیرد، دریای سیاه همچنان یکی از کانون‌های اصلی خطر برای امنیت اروپا و تجارت بین‌المللی باقی خواهد ماند.