در حالی که مسعود پزشکیان طی ماه‌های اخیر بارها تأکید کرده کشور بیش از برنامه و پیشنهاد، به افرادی نیاز دارد که بتوانند مشکلات را در عمل برطرف کنند، دفتر هیئت دولت روز سه‌شنبه نخستین فراخوان عمومی «نظام جامع پیشنهادهای دولت» را منتشر کرد. فراخوانی که از پژوهشگران، استادان دانشگاه، نخبگان و صاحبان تجربه می‌خواهد طرح‌های کارشناسی خود را برای حل مسائل کشور ارائه دهند. این اقدام در نگاه نخست گامی مثبت برای استفاده از ظرفیت‌های علمی جامعه است، اما در کنار سخنان پیشین رئیس‌جمهور، پرسشی قابل تأمل ایجاد می‌کند؛ اینکه آیا دولت همچنان در جست‌وجوی راه‌حل است یا می‌خواهد سازوکاری برای اجرای راه‌حل‌های موجود ایجاد کند؟ پزشکیان در گفت‌وگوی تلویزیونی شهریورماه، هنگام پاسخ به منتقدان عملکرد دولت، تأکید کرده بود که صرف ارائه برنامه نمی‌تواند گرهی از مشکلات باز کند. او از کسانی که مدعی توانایی حل مسائل کشور هستند خواست وارد میدان شوند و مسئولیت اجرای راهکارهای خود را بپذیرند. رئیس‌جمهور حتی تصریح کرد که از افراد توانمند انتظار ندارد برای حل مشکلات، ابتدا بودجه و امکانات تازه مطالبه کنند؛ زیرا دولت خود با محدودیت منابع مواجه است. به اعتقاد او، هنر مدیریت آن است که بتوان با امکانات موجود، راهی برای عبور از دشواری‌ها پیدا کرد. پزشکیان در نشست با رؤسای دانشگاه‌های برتر نیز بر همین موضوع تأکید کرد و گفت مشکل کشور نبود راه‌حل نیست، بلکه به افرادی نیاز دارد که توانایی اجرای آن را داشته باشند. اکنون انتشار فراخوان تازه، این پرسش را مطرح می‌کند که رابطه میان چنین دیدگاهی و سازوکار جدید دریافت پیشنهادها چگونه تعریف شده است؟ فراخوانی برای مشارکت نخبگان در همین راستا، معاونت مطالعات دفتر هیئت دولت روز سه‌شنبه ۲۱ مهر، از استادان دانشگاه، پژوهشگران، اندیشکده‌ها، مدیران و فعالان اقتصادی و اجتماعی دعوت کرد پیشنهادهای خود را درباره اصلاح سیاست‌ها، بهبود خدمات عمومی و حل مسائل کشور ارائه کنند. بر اساس این فراخوان، متقاضیان باید دو سند شامل خلاصه سیاستی و طرح کامل ارائه دهند. این اسناد باید علاوه بر تشریح مسئله، راهکار اجرایی، الزامات حقوقی و نهادی، تحلیل ذی‌نفعان و شاخص‌های ارزیابی را نیز دربرگیرد. دفتر هیئت دولت اعلام کرده پیشنهادهای پذیرفته‌شده پس از بررسی کارشناسی، متناسب با موضوع به دستگاه‌های اجرایی ارجاع می‌شوند و روند پیگیری و اجرای آن‌ها نیز مورد نظارت قرار خواهد گرفت. چنین سازوکاری، در صورت اجرای دقیق، می‌تواند ارتباط میان دانشگاه، کارشناسان مستقل و دستگاه‌های اجرایی را تقویت کند. بااین‌حال، موفقیت آن به مرحله‌ای بستگی دارد که معمولاً دشوارتر از دریافت پیشنهاد است؛ یعنی تبدیل ایده به تصمیم و سپس اقدام عملی. دانشگاهیان؛ مخاطبان تازه دولت فراخوان جدید تنها یک روز پس از سخنان پزشکیان در آیین آغاز سال تحصیلی دانشگاه‌ها منتشر شد. رئیس‌جمهور روز دوشنبه در دانشگاه شهید بهشتی با تأکید بر نقش دانشگاهیان در حل مشکلات کشور گفت: من به‌تنهایی نمی‌توانم، اما ما می‌توانیم. او از ضرورت اعتماد به نسل جوان، میدان دادن به افراد شایسته و استفاده از دانش دانشگاهیان سخن گفت. پزشکیان همچنین مداخلات سیاسی در انتصاب مدیران را یکی از موانع تصمیم‌گیری بر اساس شایستگی و کارآمدی دانست. این بخش از سخنان رئیس‌جمهور، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا نشان می‌دهد مسئله تنها شناسایی افراد متخصص نیست. حتی اگر بهترین طرح‌ها نیز تدوین شوند، تا زمانی که ساختار مدیریتی امکان تصمیم‌گیری کارشناسی و اجرای مستقل آن‌ها را فراهم نکند، ظرفیت علمی کشور به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. به بیان دیگر، دعوت از نخبگان زمانی اثرگذار خواهد بود که همراه با واگذاری اختیار، پذیرش مسئولیت و فراهم کردن امکان مشارکت واقعی آنان در تصمیم‌سازی باشد. آیا مشکلات بدون بودجه حل می‌شوند؟ یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های رویکرد پزشکیان، تأکید بر حل مشکلات با امکانات موجود است. این نگاه از منظر جلوگیری از اتلاف منابع و افزایش بهره‌وری قابل دفاع است. بسیاری از ناکارآمدی‌های اداری نیز الزاماً ناشی از کمبود اعتبار نیستند و با اصلاح فرایندها، کاهش موازی‌کاری و مدیریت بهتر قابل برطرف شدن‌اند. اما نمی‌توان همه مسائل کشور را در این چارچوب تعریف کرد. نوسازی زیرساخت‌ها، توسعه خدمات درمانی، رفع ناترازی انرژی و بهبود کیفیت آموزش، علاوه بر مدیریت کارآمد، به سرمایه‌گذاری و منابع مالی نیاز دارند. ازاین‌رو، انتظار حل تمامی مشکلات بدون اعتبار تازه، ممکن است به محدود شدن دامنه راهکارهای کارشناسی منجر شود. در واقع مدیریت مطلوب نه صرفاً مطالبه بودجه بیشتر است و نه نادیده گرفتن ضرورت تأمین منابع؛ بلکه تشخیص درست نیازها، اولویت‌بندی هزینه‌ها و استفاده مؤثر از ظرفیت‌های موجود است. حلقه مفقوده؛ اختیار و پاسخگویی تجربه سیاست‌گذاری نشان می‌دهد فاصله میان تدوین یک پیشنهاد کارشناسی و اجرای موفق آن، گاه بسیار بیشتر از فاصله میان شناسایی مسئله و یافتن راه‌حل است. مقاومت دستگاه‌های اجرایی، تعارض منافع، تغییر مدیران و نبود هماهنگی میان نهادها می‌تواند حتی طرح‌های مناسب را متوقف کند. بنابراین، فراخوان تازه دولت زمانی به نتیجه می‌رسد که مشخص شود پیشنهادهای پذیرفته‌شده چه زمانی وارد مرحله اجرا می‌شوند، کدام دستگاه مسئول اجرای آن‌هاست و نتایج چگونه ارزیابی خواهد شد. انتشار عمومی گزارش‌های دوره‌ای از تعداد طرح‌های دریافت‌شده، پیشنهادهای پذیرفته‌شده و میزان پیشرفت آن‌ها می‌تواند به افزایش اعتماد نخبگان کمک کند. همچنین باید روشن باشد صاحبان طرح‌ها صرفاً ارائه‌دهنده ایده هستند یا امکان مشارکت در اجرای آن را نیز خواهند داشت. آزمون عملی یک وعده دعوت دولت از متخصصان را نباید اقدامی متناقض با ضرورت عمل‌گرایی دانست؛ زیرا برنامه‌ریزی و اجرا دو مرحله مکمل یکدیگرند. بااین‌حال، تأکید مکرر رئیس‌جمهور بر عبور از مرحله پیشنهاد، انتظارات از این فراخوان را افزایش داده است. اکنون دولت فرصتی دارد تا نشان دهد مشارکت نخبگان تنها به دریافت اسناد و برگزاری جلسات کارشناسی محدود نمی‌شود. اگر پیشنهادها به تصمیم‌های مشخص، واگذاری مسئولیت و نتایج قابل اندازه‌گیری منتهی شوند، این ابتکار می‌تواند به الگویی برای استفاده از توان علمی کشور تبدیل شود. اما اگر سرنوشت طرح‌ها در چرخه مکاتبات اداری نامعلوم بماند، فراخوان تازه نیز به مجموعه‌ای از پیشنهادهای اجرا‌نشده خواهد افزود، زیرا معیار موفقیت دولت، نه تعداد طرح‌هایی است که دریافت می‌کند، بلکه تعداد مشکلاتی است که با کمک صاحبان آن طرح‌ها برطرف می‌شود.