سرمقاله
صفحات روزنامه
اخبار آنلاین
ابتکار- سخنگوی کرملین اعلام کرد ابوظبی بهعنوان مکان برگزاری نشست سهجانبه روسیه، آمریکا و اوکراین مد نظر است؛ اعلامی که هم جایگاه رو به رشد خلیج فارس بهعنوان میز دیپلماسی جهانی را به نمایش میگذارد و هم نشانهای دیگر از فعالشدن کانالهای گفتوگو برای پایاندادن به بحران اوکراین است. دمیتری پسکوف در پاسخ به این پرسش که آیا پایتخت امارات بهعنوان محل اصلی مذاکرات سهجانبه با آمریکا و اوکراین در نظر گرفته شده است، گفت: «در حال حاضر صحبت از ابوظبی است.» این اظهار نظر، ابهام چند هفتهای درباره سرنوشت گفتوگوهای سهجانبه را تا حدی کاسته است. انتخاب ابوظبی اتفاقی نیست؛ امارات در ماههای اخیر بارها کاشی بازی در پروندههای منطقهای و بینالمللی بوده و میزبانی از یک نشست در سطح سران، خود نشانه ارتقای وزن دیپلماتیک پایتختهای خلیج فارس در نظم جدید جهانی است. پسکوف درباره نتایج سفر استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا به مسکو، جزئیاتی نداد و تأکید کرد میانجیگری در چنین فرآیند پیچیدهای باید به دور از هیاهو و در سکوت انجام شود؛ به تعبیر او «دیپلماسیِ بلندگو و بحث عمومی درباره پیشنهادها تنها میتواند زیانبار باشد.» او همچنین گفت فعلاً برنامهای برای تماس تلفنی میان رؤسای جمهور روسیه و آمریکا وجود ندارد، اما در صورت درخواست هر طرف، هماهنگی سریع فراهم است و پوتین نیز سندی حاوی طرحهای حلوفصل به ویتکاف تحویل نداده است. این پازل سهگانه — سفر اتمامشده، سند منتشرنشده و تماس برنامهریزینشده — تصویری کلاسیک از دیپلماسی پردهای است که در آن سکوت، خود نشانه پیشرفت کار است؛ هرچند به همان اندازه میتواند پوشاننده بنبست باشد. درباره اجلاس گروه بیست در میامی فلوریدا، پسکوف گفت هنوز تصمیم گرفته نشده پوتین در آن شرکت کند یا خیر و مسکو پیش از پذیرش یا رد دعوت، تمامی جوانب را بررسی خواهد کرد؛ پاسخی سنجیده که هم گزینه حضور را باز نگه میدارد و هم هزینه سیاسی حضور در خاک آمریکا را نادیده نمیگیرد. سخنگوی کرملین در ارزیابی خود از اروپا، مسکو را همچنان فاقد هرگونه اظهار سازندهای از سوی پایتختهای اروپایی برای کاهش تنش دانست، هرچند تلاش برخی پایتختها برای درک بهتر وضعیت را تحولی مثبت خواند. او در همین حال تلاشهای دولت آمریکا برای پیشبرد راهحل صلحآمیز در اوکراین را قابلتوجه توصیف کرد و بر این باور بود که اروپا بهجای پیشبرد صلح، به تشدید خصومتها دامن میزند؛ دوگانهای که خطبندی روایتها را در سال آینده سیاست اروپا مشخصتر خواهد کرد. در بعد دوجانبه، پسکوف از دیدار پوتین و لی کیانگ، نخستوزیر چین، در سن پترزبورگ خبر داد و گفت درباره مقدمات توافق بر سر خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» گفتوگو نشده، اما دو طرف همکاریهای گستردهتر انرژی را مرور کردهاند که به گفته او پتانسیل قابلتوجهی دارد و هنوز از آن استفاده نشده است. سنجش این اظهارات نشان میدهد مسکو و پکن پرونده گاز را با درنگ راهبردی پیش میبرند: چین در چانهزنی قیمت، فرصت میخواهد و روسیه در تحریمهای غربی، زمان؛ ترکیبی که هر لحظه ممکن است به قرارداد بزرگ دیگری در جغرافیای انرژی اوراسیا بینجامد. آنچه این گزارش را برای خواننده ایرانی معنادار میکند، الگوی مشترکی است که از پرونده ایران تا اوکراین امتداد دارد: میانجیگری قدرتهای میانه از قطر و پاکستان در پرونده تهران تا ابوظبی در پرونده اوکراین و تمرکز واشنگتن برای حلوفصل همزمان چند پرونده بحرانی. در چنین فضایی، وزن دیپلماسی از مراکز سنتی به شرق جابهجا شده و کشورهای منطقه فرصت یافتهاند از نقش میدان درگیری به نقش میز مذاکره ارتقا یابند؛ تحولی که برای امنیت و اقتصاد خلیج فارس سودمند است. سکوت سازمانیافته پسکوف، آمادهباش تماس پوتین-ترامپ و میزبانی احتمالی ابوظبی، سه نشانه از یک روند است: دیپلماسی پس از ماهها جنگطلبی، دوباره زبان میانی یافته است. اینکه این روند در اوکراین میوه بدهد یا به سرنوشت تفاهمهای پیشین دچار شود، به میزان جدیت طرفین بهویژه واشنگتن در ایستادگی بر سر پیمانهایش بستگی دارد.