اعلام آمادگی سوریه برای بررسی پیوستن به «پیمان مکه»، در شرایطی صورت گرفته که معادلات امنیتی خاورمیانه تحت تأثیر تنش‌های نظامی و رقابت‌های منطقه‌ای در حال تغییر است. اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، روز شنبه در نشست گفت‌وگوی منامه ۲۰۲۶ در بحرین اعلام کرد که دمشق مشغول ارزیابی امکان عضویت در این پیمان دفاعی است. این موضوع اگرچه هنوز به تصمیم نهایی منجر نشده، اما می‌تواند نشانه‌ای از تلاش دمشق برای تعریف جایگاه تازه خود در ساختار امنیتی منطقه باشد. پیمانی با تعهد دفاع مشترک پیمان مکه در ماه اوت با مشارکت عربستان، پاکستان و ترکیه شکل گرفت. مهم‌ترین ویژگی این توافق آن است که حمله به هر یک از اعضا، حمله به تمامی کشورهای عضو تلقی می‌شود. چنین تعهدی می‌تواند همکاری‌های نظامی سه کشور را از سطح رایزنی‌های سیاسی به چارچوبی سازمان‌یافته‌تر منتقل کند. زمینه شکل‌گیری پیمان را باید در افزایش نگرانی‌های امنیتی عربستان جست‌وجو کرد. تشدید حملات نیروهای مسلح یمن، به‌ویژه حمله‌ای که در ماه اکتبر به تعطیلی دوهفته‌ای فرودگاه بین‌المللی ریاض منجر شد، ضرورت تقویت همکاری‌های دفاعی را برای مقام‌های سعودی برجسته کرده است. در همین راستا، فرانسه و انگلیس نیز از اقدامات نظامی برای حمایت از امنیت عربستان خبر داده‌اند. امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، در سفر غیرمنتظره به ریاض از اعزام نیرو برای حفاظت از زیرساخت‌های نفتی این کشور سخن گفت و لندن نیز استقرار جنگنده‌های خود را اعلام کرد. دمشق به دنبال تضمین امنیتی برای سوریه، پیوستن احتمالی به پیمان مکه می‌تواند چند هدف متفاوت داشته باشد. نخست، دستیابی به همکاری دفاعی با کشورهایی است که از توانایی‌های نظامی و ظرفیت‌های دیپلماتیک قابل توجهی برخوردارند. دوم، گسترش روابط با عربستان و ترکیه است که می‌تواند موقعیت دمشق را در مناسبات منطقه‌ای تقویت کند. بااین‌حال، عضویت در یک پیمان دفاع مشترک صرفاً به معنای دریافت حمایت امنیتی نیست. چنین توافقی ممکن است تعهداتی نیز برای سوریه ایجاد کند که در صورت وقوع درگیری میان یکی از اعضا و بازیگران دیگر، بر سیاست خارجی دمشق تأثیر بگذارد. ازاین‌رو، بررسی ابعاد حقوقی و نظامی پیمان برای دولت سوریه اهمیت ویژه‌ای دارد. کشوری که همچنان با مسائل داخلی و چالش‌های بازسازی روبه‌رو است، ناچار خواهد بود میان منافع احتمالی عضویت و هزینه‌های تعهدات دفاعی توازن برقرار کند. ترکیه و عربستان؛ دو بازیگر تعیین‌کننده حضور هم‌زمان عربستان و ترکیه در این پیمان نیز قابل توجه است. ریاض به دنبال افزایش توان بازدارندگی و حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی خود است، درحالی‌که آنکارا از طریق همکاری‌های امنیتی می‌تواند نقش بیشتری در تحولات منطقه ایفا کند. پاکستان نیز با ظرفیت نظامی و روابط گسترده با کشورهای اسلامی، ضلع سوم این همکاری محسوب می‌شود. با وجود این، منافع سه کشور در تمامی پرونده‌های منطقه‌ای یکسان نیست و توسعه پیمان به اعضای جدید، ضرورت هماهنگی بیشتر میان آنها را افزایش خواهد داد. پیامدها برای موازنه منطقه‌ای احتمال عضویت سوریه در پیمان مکه، پرسش‌هایی درباره آینده ترتیبات امنیتی خاورمیانه ایجاد می‌کند. گسترش پیمان‌های دفاعی ممکن است از طریق افزایش بازدارندگی به کاهش خطر حمله کمک کند، اما در صورت تشدید رقابت میان ائتلاف‌ها، می‌تواند نگرانی سایر بازیگران را نیز افزایش دهد. برای ایران نیز تحولات مربوط به این پیمان اهمیت دارد؛ زیرا روابط تهران با سوریه، عربستان، ترکیه و پاکستان، هرکدام دارای ابعاد متفاوتی است. بنابراین، پیامدهای احتمالی عضویت دمشق را باید براساس مفاد توافق و جهت‌گیری عملی اعضا ارزیابی کرد، نه صرفاً عنوان پیمان. در نهایت، سخنان وزیر خارجه سوریه بیش از آنکه اعلام پیوستن به یک ائتلاف باشد، نشانه آغاز بررسی گزینه‌ای امنیتی است. نتیجه این بررسی می‌تواند بر جایگاه دمشق در منطقه اثر بگذارد، اما هنوز مشخص نیست مذاکرات به عضویت رسمی منجر خواهد شد یا خیر. آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری تلاش‌هایی برای بازتعریف همکاری‌های دفاعی در خاورمیانه است؛ روندی که موفقیت آن به توان اعضا در مدیریت اختلاف‌ها و جلوگیری از گسترش درگیری وابسته خواهد بود.