گروه بین‌الملل - دو روز گذشته برای دیپلماسی ایران با تحرکاتی فشرده و هم‌زمان در چند پایتخت همراه بوده است؛ تحرکاتی که از یک‌سو تلاش برای جلوگیری از دور تازه درگیری نظامی با آمریکا را دنبال می‌کند و از سوی دیگر، از ورود فعال‌تر چین و عمان به معادلات امنیتی منطقه حکایت دارد. درحالی‌که مذاکره‌کنندگان ایرانی در دوحه با میانجی‌های قطری رایزنی می‌کردند، علی باقری‌کنی در پکن با وزیر امور خارجه چین دیدار کرد و گزارش‌هایی نیز از برگزاری نشست سه‌جانبه ایران، چین و عمان منتشر شد. هم‌زمان، دونالد ترامپ از گفت‌وگوی مثبت خود با بنیامین نتانیاهو خبر داد؛ تماسی که براساس برخی گزارش‌ها، اختلاف‌نظر درباره ادامه مذاکرات یا بازگشت به گزینه نظامی در آن مطرح شده است. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد بحران ایران و آمریکا در مرحله‌ای حساس قرار گرفته که دیپلماسی و تهدید نظامی همچنان در کنار یکدیگر جریان دارند. دوحه؛ مذاکرات در نقطه حساس به گزارش رویترز، هیئت ایرانی پس از چند روز رایزنی با میانجی‌های قطری، روز یکشنبه دوحه را ترک کرد؛ بااین‌حال، یک مقام آگاه تأکید کرده که پایان این مرحله از مذاکرات ناشی از بروز مشکل نبوده و پیش‌نویس پیشنهادی برای توافق همچنان در گردش است. محور اصلی رایزنی‌ها، دستیابی به ترتیباتی برای کاهش تنش، پایان محاصره دریایی و بازگشایی تنگه هرمز است. تهران اعلام کرده که اجرای اقدامات اولیه باید با تعهدات مشخص آمریکا همراه باشد. عباس عراقچی نیز از امکان کوتاه شدن زمان اجرای طرح پیشنهادی تهران از هفت روز به دو روز خبر داده است. این انعطاف زمانی نشان می‌دهد ایران برای تسریع روند توافق آمادگی دارد، اما همچنان بر ترتیب اجرای تعهدات تأکید می‌کند. بااین‌حال، اختلاف درباره زمان ورود به مذاکرات هسته‌ای و نحوه رفع محدودیت‌های اقتصادی پابرجاست. واشنگتن خواستار دریافت تعهدات روشن از تهران است و ایران نیز تضمین‌های عملی برای توقف فشارهای نظامی و اقتصادی را ضروری می‌داند. پکن؛ ورود بازیگری بزرگ‌تر هم‌زمان با مذاکرات دوحه، سفر علی باقری‌کنی به چین بُعد تازه‌ای به تحرکات دیپلماتیک بخشید. به گزارش ایسنا، باقری که در جایگاه معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی به پکن سفر کرده، با وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، درباره تحولات منطقه و ابتکارهای پایان جنگ گفت‌وگو کرده است. وانگ یی در این دیدار بر حمایت پکن از حاکمیت و امنیت ایران تأکید کرد و مذاکره را مسیر حل بحران دانست. باقری نیز تصریح کرد که تهران در دفاع از امنیت ملی و تمامیت ارضی خود مصالحه نخواهد کرد. اهمیت این دیدار فراتر از روابط دوجانبه است. چین به‌عنوان یکی از قدرت‌های اصلی اقتصاد جهانی، نسبت به امنیت مسیرهای انرژی و تداوم تجارت در خلیج فارس حساسیت ویژه‌ای دارد. بنابراین، تلاش پکن برای کاهش تنش را می‌توان در چارچوب منافع اقتصادی و جایگاه بین‌المللی این کشور ارزیابی کرد. بازگشت عمان به میدان در کنار دیدار باقری و وانگ یی، شبکه المیادین به نقل از یک منبع آسیایی از برگزاری نشست سه‌جانبه مقام‌های ایران، چین و عمان در پکن خبر داده است. براساس این روایت، نشست با هدف بررسی ابتکار تازه میانجیگری مسقط و امکان ارائه تضمین‌های اقتصادی و امنیتی چین برگزار شده است. جزئیات این نشست هنوز به‌صورت مستقل و رسمی تأیید نشده، اما هم‌زمانی آن با سفر هیثم بن طارق، سلطان عمان، به چین اهمیت دارد. عمان سابقه طولانی میانجیگری میان تهران و واشنگتن را دارد و از معدود کشورهای منطقه است که ارتباط خود را با طرف‌های مختلف حفظ کرده است. به گزارش شینهوا، چین و عمان در جریان مذاکرات رهبران دو کشور بر بازگشت ایران و آمریکا به مسیر گفت‌وگو، احیای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و برقراری تردد ایمن کشتی‌ها در تنگه هرمز تأکید کرده‌اند. در صورت فعال شدن این ابتکار، مسیر عمان می‌تواند مکمل رایزنی‌های قطر باشد؛ هرچند تعدد میانجی‌ها بدون هماهنگی ممکن است پیچیدگی مذاکرات را افزایش دهد. ترامپ و نتانیاهو؛ دو نگاه به بحران؟ در سوی دیگر معادله، گفت‌وگوی تلفنی دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو توجه رسانه‌ها را جلب کرده است. ترامپ روز یکشنبه اعلام کرد که گفت‌وگوی بسیار خوبی با نخست‌وزیر اسرائیل درباره ایران داشته، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد. بااین‌حال، آکسیوس به نقل از منابع آمریکایی و اسرائیلی گزارش داده که گفت‌وگوی دو طرف صریح و همراه با اختلاف‌نظر بوده است. براساس این روایت، نتانیاهو خواستار تشدید فشار نظامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا است، درحالی‌که ترامپ فعلاً تمایل دارد به مذاکرات فرصت بیشتری بدهد. این گزارش‌ها هنوز به معنای تصمیم قطعی واشنگتن درباره ادامه جنگ یا پذیرش توافق نیست. بااین‌حال، نشان می‌دهد ملاحظات اسرائیل یکی از عوامل مؤثر بر محاسبات دولت آمریکا محسوب می‌شود. برای تهران نیز روشن شدن موضع نهایی واشنگتن اهمیت دارد؛ زیرا دستیابی به توافقی پایدار، مستلزم اطمینان از اجرای تعهدات و جلوگیری از بازگشت سریع به درگیری است. هرمز؛ نقطه اتصال سه مسیر وجه مشترک رایزنی‌های دوحه، پکن و تماس‌های واشنگتن، اهمیت تنگه هرمز در آینده بحران است. این آبراه اکنون هم موضوعی امنیتی و هم اهرمی اقتصادی در مذاکرات به شمار می‌رود. بازگشت تردد عادی کشتی‌ها برای کشورهای منطقه، واردکنندگان انرژی و اقتصاد جهانی اهمیت دارد. ازاین‌رو، چین و عمان نیز بر ضرورت دستیابی به ترتیباتی پایدار برای امنیت کشتیرانی تأکید کرده‌اند. بااین‌حال، اختلاف اصلی همچنان بر سر تقدم اقدامات است. اینکه آیا ابتدا باید محدودیت‌ها و محاصره پایان یابد یا تعهدات امنیتی و هسته‌ای ایران اجرایی شود؟ پاسخ به این پرسش می‌تواند مسیر مذاکرات را تعیین کند. فرصت دیپلماسی، سایه جنگ تحولات دو روز اخیر را نمی‌توان صرفاً نشانه نزدیک شدن به توافق دانست. ادامه رایزنی‌ها از باز بودن کانال‌های ارتباطی حکایت دارد، اما اختلاف‌های بنیادین همچنان پابرجاست. درعین‌حال، ورود فعال‌تر چین و عمان می‌تواند ظرفیت میانجیگری را افزایش دهد و امکان بررسی تضمین‌های تازه را فراهم کند. پکن همچنین اعلام کرده که فرستاده ویژه خود را برای رایزنی‌های منطقه‌ای به ایران، عمان و عربستان اعزام خواهد کرد. اکنون تهران تلاش می‌کند با پیگیری هم‌زمان مسیرهای دوحه و پکن، فرصت دستیابی به راه‌حل سیاسی را حفظ کند. در مقابل، تصمیم واشنگتن درباره پیشنهادهای موجود و نحوه مدیریت اختلاف‌نظر با اسرائیل، از عوامل تعیین‌کننده مرحله بعد خواهد بود. در نهایت، آنچه می‌تواند این رفت‌وآمدهای فشرده را به دستاوردی ملموس تبدیل کند، نه تعداد نشست‌ها، بلکه توافق بر سر تعهداتی روشن، متقابل و قابل اجراست. دیپلماسی بار دیگر فرصتی برای جلوگیری از تشدید بحران فراهم کرده است؛ فرصتی که بهره‌گیری از آن به تصمیم‌های روزهای پیش رو بستگی دارد.