سرمقاله

هنر ایجاد ارتباط با مخالفان

جلال خوش‌چهره

فرق اساسی بین اهل اندیشه و علم و حق و حقیقت با اهل تعصب و تصلب و تکبر و تحجر و سوداگران و سیاست پیشگان خود خواه و جمعیت بی تفاوت و ملاحظه کار و بدون مدنیت، این است که اهل اندیشه ورزی، اهل منطق و استدلال و برهان و نقد و نقادی و گفتگو و هم اندیشی و بازاندیشی هستند و در کانون های تفکر و اندیشه ورزی، با اشتیاق و علاقه، حضور پیدا می کنند و اندیشه و پنداشت و رفتار خود را در معرض نقد و نظر و تضارب آراء قرار می دهند، تا اندیشه و پنداشت و برداشت شان از موضوعات و مسائل و معضلات، صیقل یابد و عیار بالا پیدا کند. یعنی، انعطاف و صبوری و پذیرش سخن منطقی و حق، شیوه و روش آنان است. در مقابل اهل تعصب و تقلید کور و مغرور که فکر می کنند تمام حقیقت و منطق در نزد آنان است و بس.! با این نگرش و منش، هر گز به کانون تفکر و اندیشه ورزی، بها نمی دهند و خود را تافته جدا بافته می دانند. ضرورت بازاندیشی و بازکنشی در امور و کارها، از همینجا ناشی می‌شود. چگونه از تعصب و تصلب کور رهایی پیدا کنیم؟ چگونه از پندارهای ناروا و روش های نابحق، نجات یابیم؟ چگونه از خشم و خشونت و ستیز و ستم، راهی بسوی انسانیت و آرامش پیدا کنیم؟ گوهر وجودی انسان و حقیقت انسانیت وی با دلیل و منطق و واقعیت و اثربخشی در آرامش و تعادل است. آرامش آدمی با دروغ و ناراستی و نیرنگ و ستم و جدل به هم می ریزد و دچار آشفتگی و نابسامانی می شود.
بنابراین، آرامش واقعی با نگرش و کنش آدمی در ارتباط وثیق است. منطق و استدلال آرامش آور است و خشم و غضب آشفتگی زا است. پرسش بنیادین این است که چگونه حرمت و کرامت انسان ها و حقیقت انسانیت، حفظ می شود و خود برتربینی عده ای قلیل، انسانیت را بخاطر نمی اندازد. چگونه از بنیادها و ریشه های انسان و انسانیت نگهداری کنیم؟ زبان مشترک انسان ها در تمام جهان، چیست؟ به گمان من، روی آوری به مشی و راه عقل و منطق، راه نجات و رهایی بشر است. عقل و منطق به حفظ و پاسداشت انسانیت دعوت می کند. طغیان خشم و خشونت، حاصل خروج از انسانیت است. مثال و مصداق بارز آن را می توان در هنگامه‌ی وقوع ستیزه ها و جنگ ها و خونریزی‌ها ملاحظه کرد. در هنگام خشم و غضب، این انسان ها هستند که از بین می روند و این انسانیت است که نادیده گرفته می‌شود. آری، جهان عاری از انسان ها و انسانیت، جهان وحوش و وحشت است.حمله مغولان و ویرانی آنان را در نظرآوریم
عقل و عقلانیت حکم می کند، به کانون های تفکر و اندیشه ورزی، فکر کنیم و ضرورت باز اندیشی و بازکنشی در اندیشه ها و کنش ها را مد نظر قرار دهیم. اگر به سر عقل باز گردیم، یکه تازی و سرکوب را رها می کنیم و به منطق و اصلاح می اندیشیم. اگر قرار باشد با زور و نیزه و زبان گلوله با انسان و انسانیت رفتار شود، هرگز بنی آدم دوام و بقا نخواهد داشت. به تصور نگارنده، جوامع بجای کانون های نزاع و ستیزه به کانون های تفکر و عقلانیت نیاز دارند. تاریخ و سیر جوامع این مدعا را اثبات کرده است. ما آدمیان همه خطاکار و غیر معصوم هستیم. همین واقعیت و حقیقت انکار ناپذیر، یعنی ضرورت بازاندیشی و بازکنشی در پندارها و بازنگری در رفتارها. مرکز باز اندیشی ها و بازنگری ها، کانون های تفکر و اندیشه ورزی و منطق است نه کانون های مجادلات و ستیزه جویی ها.
دوراندیشی چگونه صورت می‌گیرد؟ و چه ربطی با کانون های تفکر و اندیشه ورزی دارد؟ دور اندیشی با باز اندیشی چه نسبتی دارد؟ دور اندیشی عواقب کاری را دیدن و به پایان و فرجام امری اندیشیدن و با نور خرد پیش بینی کردن است. پرسش این است که جز توجه و اعتنا به عقل و اندیشه، با چه ابزار و روشی دور اندیشی کنیم؟ کدام نیرو در درون و برون انسان، توان فهمیدن و شهود عقلانی دارد؟ دور اندیشی کار عقل و فهم و منطق و درست اندیشی است. راستی و درستی بنیان انسان و انسانیت می باشد و کژی و ناراستی نابودی انسان و انسانیت است. دور اندیشی ضرورت بازنگری و باز اندیشی را ایجاب می‌کند و افق آینده را می گشاید. و زندگی را از بن بست رهایی می بخشد. دور اندیشی با پیش بینی نیز کاملاً مرتبط است. زیرا، با اندیشیدن عمیق بشر می تواند مواظب و مراقب فردای انسان و زندگی و جامعه باشد. بی اندیشگی، بی تفاوتی و انفعال و انقطاع و آینده ی ارکان و بنیادهای زندگی ست. دور اندیشی « forethough» آگاهی و آزادی از تعصبات و جمودات گذشته و منسوخ شده است. ماندن با رفتن، بودن با شدن، حرکت با سکون، فعالیت با انفعال، توقف با تحرک، اندیشیدن با انجماد فکری، کنشگری با بی عملی، اثرمندی با ابتری، پیوستگی با گسستگی و دیدن با کوری، یکسان و برابر نیست. در کانون های تفکر و اندیشه ورزی، چشم ذهن ها و بصیرت اندیشه ها، باز می شود و راه آینده و دور نمایان می گردد و آفات و آسیب های گوناگون هویدا می شود. ضرورت دارد بیاندیشیم و به انسانیت و مدنیت مدد برسانیم.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام