جنگ اخیر، اگرچه زخمی عمیق بر پیکره منطقه و جهان وارد کرده است، اما هم‌زمان فرصتی فراهم آورده تا بار دیگر به این اصول بازگردیم و آن‌ها را نه در کلمات، بلکه در عمل احیا کنیم. جنگ علیه ایران، صرفاً یک درگیری نظامی نیست، بلکه آزمونی جدی برای سنجش اعتبار قواعد بنیادین حقوق بین‌الملل و به‌ویژه منشور ملل متحد است؛ منشوری که پس از تجربه‌های تلخ تاریخ، با هدف مهار خشونت و تضمین صلح جهانی شکل گرفت. در این رخداد، اصل بنیادین منع توسل به زور و احترام به حاکمیت دولت‌ها بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفت.
واکنش‌های گسترده بین‌المللی از محکومیت برخی دولت‌ها تا هشدار نهادهای حقوقی و سیاسی نشان داد که همچنان بخش مهمی از جامعه جهانی، بازگشت به «منطق قاعده» را بر «منطق قدرت» ترجیح می‌دهد. در این میان، مفهوم دفاع مشروع نیز به‌عنوان یکی از ارکان حقوق بین‌الملل، جایگاه محوری یافته است؛ حقی که در صورت تعرض، برای دولت‌ها به رسمیت شناخته شده و محدود به چارچوب‌های مشخص حقوقی است.
از سوی دیگر، ظرفیت‌های منشور ملل متحد در زمینه حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات از مذاکره تا میانجیگری بار دیگر اهمیت خود را نشان داده‌اند. تلاش‌های دیپلماتیک برخی کشورها نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است و نشان می‌دهد هنوز امکان بازگشت به مسیر گفت‌وگو وجود دارد. در این زمینه، دیدگاه دکتر محمدجواد ظریف درباره «توافق جامع صلح» واجد اهمیت تحلیلی ویژه است. این دیدگاه، فراتر از آتش‌بس موقت، بر ایجاد سازوکارهای پایدار شامل تعهدات متقابل، کاهش تنش، همکاری اقتصادی و چارچوب‌های امنیتی مشترک تأکید دارد؛ رویکردی که ریشه در منطق حقوق بین‌الملل و اصل تقویت صلح پایدار دارد.
در نهایت، این جنگ نشان داد که منشور ملل متحد همچنان می‌تواند معیار سنجش مشروعیت رفتار دولت‌ها باشد؛ اما تنها در صورتی که قواعد آن به‌صورت برابر و غیرگزینشی اجرا شود. در غیر این صورت، خطر بازگشت به بی‌نظمی و منطق زور، همچنان یک تهدید جدی برای نظم جهانی باقی خواهد ماند.
مأموریت دفاعی بریتانیا و فرانسه؛ نمایش قدرت یا پذیرش واقعیت کنترل ایران بر تنگه
دروغ‌های ترامپ یا واقعیت‌های میدان؛ کدام سرنوشت تنگه هرمز را تعیین می‌کند؟
تنش‌ها بر سر تنگه هرمز و مذاکرات ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد. ایران با احتیاط تنگه را باز نگه داشته اما عبور کشتی‌ها را تحت کنترل خود قرار می‌دهد و هرگونه دریافت عوارض را رد یا محدود می‌کند. آمریکا و متحدان غربی، از جمله ناتو، بریتانیا، فرانسه و اتحادیه اروپا، خواستار تضمین آزادی دریانوردی هستند. اختلافات عمده بر سر اورانیوم، محاصره دریایی و سیاست منطقه‌ای ایران باقی است و تلاش‌ها برای آتش‌بس و مدیریت تدریجی مناقشه ادامه دارد.
کایا کالاس، نایب رئیس کمیسیون اروپا و مسئول سیاست خارجی اتحادیه، نسبت به برنامه ایران برای دریافت هزینه عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز هشدار داد و آن را تهدیدی برای مسیرهای حیاتی دریایی جهانی دانست. کالاس به رویترز گفت که «هرگونه سیستم مبتنی بر عوارض، سابقه خطرناکی برای مسیرهای دریایی جهان ایجاد خواهد کرد» و از تهران خواست از اجرای هرگونه برنامه دریافت هزینه ترانزیت صرف نظر کند. او تأکید کرد که اروپا پس از برقراری آتش‌بس، نقش خود را در تضمین جریان آزاد انرژی و تجارت بین‌المللی ایفا خواهد کرد تا ثبات بازارهای جهانی انرژی حفظ شود.
به گزارش فرارو، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا با استقبال از اعلام ایران و آمریکا برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، از راه‌اندازی یک مأموریت دفاعی مشترک خبر داد که با مشارکت ۱۲ کشور اجرا خواهد شد و هدف آن تضمین آزادی دریانوردی در این مسیر حیاتی است. استارمر روز جمعه اعلام کرد که این کشورها آماده‌اند تا بودجه و حمایت لازم برای ماموریت دفاعی را فراهم کنند و جزئیات بیشتر هفته آینده اعلام خواهد شد. او تصریح کرد: «ماموریت مشترک ما صرفاً دفاعی است و پس از برقراری آتش‌بس انجام خواهد شد.»
امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، روز جمعه از اعلام ایران برای بازگشایی تنگه هرمز در طول مدت آتش‌بس استقبال کرد و آن را «گامی در مسیر درست» توصیف کرد، اما تاکید کرد که هرگونه تلاش برای «خصوصی‌سازی» این مسیر دریایی حیاتی را نمی‌پذیرد. امانوئل مکرون اعلام کرد که هفته آینده جلسه‌ای در لندن برگزار خواهد شد تا موضوع تنگه هرمز مورد بررسی قرار گیرد.
این سخنان پس از کنفرانس مطبوعاتی او مطرح شد که فرانسه و بریتانیا به طور مشترک ریاست نشستی با حضور حدود ۴۰ کشور را برعهده داشتند. هدف از این نشست، ارسال پیامی به آمریکا بود مبنی بر اینکه برخی از نزدیک‌ترین متحدانش آماده‌اند تا به محض فراهم شدن شرایط، نقش فعال در بازگرداندن آزادی دریانوردی ایفا کنند.
رئیس‌جمهور فرانسه تصریح کرد: «ما خواستار بازگشایی فوری، بدون قید و شرط و کامل تنگه هرمز توسط همه طرف‌ها هستیم. هدف ما احیای شرایطی است که پیش از جنگ امکان عبور آزاد را فراهم می‌کرد و همچنین احترام کامل به قانون دریاها تضمین شود.» وی تاکید کرد: «ما مخالف هرگونه محدودیت یا سیستم توافقی هستیم که عملاً به تلاشی برای خصوصی‌سازی تنگه هرمز تبدیل شود و همچنین هرگونه سیستم دریافت هزینه‌ها را رد می‌کنیم.»
ترامپ ناتو را «ببر کاغذی» خواند و پیشنهاد کمک را رد کرد
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه پس از اعلام ایران مبنی بر بازگشایی تنگه هرمز، پیشنهاد کشورهای ناتو برای مشارکت در تأمین امنیت این مسیر حیاتی دریایی را رد کرد. دونالد ترامپ در پلتفرم اجتماعی خود نوشت: «حالا که مسئله تنگه هرمز حل شده، ناتو با من تماس گرفت و پرسید که آیا به کمک نیاز داریم. من به آنها گفتم دور بمانند، مگر اینکه بخواهند کشتی‌های خود را با سوخت پر کنند.» وی بار دیگر از عملکرد شرکای ناتو انتقاد کرد و گفت: «وقتی به آن‌ها نیاز داریم، بی‌فایده‌اند؛ یک ببر کاغذی!»
رئیس‌جمهور آمریکا همچنین تاکید کرد که ایران موافقت کرده دیگر تنگه هرمز را نبندد و تاکید کرد که محاصره دریایی علیه ایران تا زمان دستیابی به توافق «با تمام قوا» ادامه خواهد یافت. او نوشت: «تنگه هرمز کاملاً باز و آماده برای ناوبری تجاری و ترانزیت کامل است، اما محاصره دریایی تنها علیه ایران با قدرت کامل باقی خواهد ماند تا زمانی که توافق ما با آن‌ها ۱۰۰٪ کامل شود.»
قالیباف ادعاهای ترامپ را «هفت دروغ» خواند و هشدار داد: تنگه هرمز بسته می‌ماند
به گزارش منابع خبری، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، اوایل روز شنبه به اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، واکنش نشان داد؛ اظهاراتی که در آن از توافق ایران بر سر چند موضوع مهم از جمله اورانیوم، تنگه هرمز و موارد دیگر خبر داده شده بود. قالیباف در پستی در حساب کاربری خود در پلتفرم «ایکس»، آنچه را «هفت ادعای دروغین اخیر رئیس‌جمهور آمریکا» خواند، بررسی کرده و به آن‌ها به‌صورت موردی پاسخ داده است.
محمد باقر قالیباف در این پیام تأکید کرده است: «رئیس‌جمهور آمریکا در یک ساعت هفت ادعا مطرح کرد که همه آن‌ها دروغ بود. آن‌ها با این دروغ‌ها در جنگ پیروز نشدند و در مذاکرات نیز هیچ پیشرفتی نخواهند داشت. تا زمانی که انسداد ادامه داشته باشد، تنگه هرمز باز نخواهد ماند.»
قالیباف همچنین تاکید کرده است: عبور از تنگه هرمز طبق مسیر مشخص‌شده و با تأیید ایران خواهد بود و وضعیت باز یا بسته بودن تنگه و مقررات حاکم بر آن، روی زمین مشخص خواهد شد، نه از طریق شبکه‌های اجتماعی. رئیس مجلس ایران تأکید کرده است که آنچه «جنگ رسانه‌ای و دستکاری افکار عمومی» خوانده، بخش مهمی از جنگ است و مردم ایران تحت تأثیر این ترفندها قرار نخواهند گرفت.
او در ادامه گفته است: «اخبار واقعی و دقیق درباره مذاکرات را در مصاحبه اخیر سخنگوی وزارت امور خارجه بخوانید. قالیباف پیش‌تر نیز در پیامی اعلام کرده بود که ایران «با احتیاط با این آتش‌بس برخورد خواهد کرد». این اظهارات چند ساعت پس از آن منتشر شد که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، گفته بود آنچه «محاصره دریایی» نامیده می‌شود با واکنش قاطع ایران روبه‌رو خواهد شد. بقایی همچنین تأکید کرده بود که «محاصره دریایی نقض آتش‌بس است» و ایران اقدامات لازم را در این زمینه انجام خواهد داد. او تاکید کرد که لغو تحریم‌ها و جبران خسارات واردشده به کشور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.