کد خبر: 59888 | صفحه ۱ | تاریخ: 12 اردیبهشت 1405
تجمعات خیابانی، زیستگاه نوین جامعه ایران؟ / محمدعلی وکیلی
همزمان با شروع «جنگ رمضان»، ایده ابتکاری تجمعات خیابانی در ایران شکل گرفت و اکنون در آستانه ورود به ماه سوم خود است. این حضور مداوم و پرشور مردم، به ویژه خانوادهها و نسل جوان، نشان میدهد که خیابانها تنها عرصه گذر و عبور نیستند؛ بلکه بستر تجربههای جمعی، تعامل اجتماعی و شکلگیری نوعی جامعه جدید شدهاند.
در این مدت، گروههای متنوعی به ویژه نسل جدید مداحان با ظاهری جوان و انرژیبخش، شبانه تولید محتوای نو و حماسی میکنند و با ریتمهای نوین و آهنگهای امروزی، شور و انگیزه مردم را دوچندان میکنند. نکته جالب توجه، خودسازماندهی این نسل است؛ هر مداح و گروه، به نوعی پایگاه و محور تجمعات را شکل داده و نقش هدایت و تبیین جریانها را بر عهده گرفته است. با وجود محدودیت اینترنت، کلیپها و محتوای تولید شده با سرعت در پلتفرمهای داخلی منتشر و در سراسر کشور بازنشر میشود، گواهی بر ظرفیت بالای جامعه برای خودسازماندهی و بهرهگیری از فناوری در جهت اهداف جمعی.
این تجمعات، علاوه بر نشان دادن همبستگی و نشاط اجتماعی، مانع از تحقق اهداف دشمن برای ایجاد هرجومرج و جنگ خیابانی شده است. خیابان در این مدت، نقش همپای میدان و قدرت نظامی ایفا کرده و به نمادی از مقاومت و انسجام ملی تبدیل شده است. اما مهمتر از اثرات کوتاهمدت، شکلگیری جامعهای جدید در خیابانهاست؛ جامعهای که میتواند هم فرصت باشد و هم تهدید.
از نگاه فرصتی، این جامعه بسیاری از چالشهای فرهنگی و اجتماعی پیشین را خود بهصورت طبیعی حل کرده است. دوقطبیهای فرهنگی مانند پوشش، نمادهای ملی و مذهبی، و ارزشهای جمعی-ملی اکنون در میدانهای عمومی با یکدیگر همپیوند شدهاند. جامعه منفعل و بیتفاوت گذشته به نسلی فعال، مشارکتجو و مسئول تبدیل شده و ظرفیت همبستگی اجتماعی در آن افزایش یافته است. خیابان توانسته است گفتمان ملی ایرانی را با گفتمان شیعی پیوند دهد و جامعهای اتمیزه شده ایرانی رابه جامعه منسجم و پیوسته تغییردهد .
با این حال، پایان «جنگ رمضان» و بازگشت به فاز توسعه و سازندگی، میتواند چالشهای تازهای ایجاد کند. تجربه تاریخ پس از جنگ ایران و عراق نشان میدهد که پایان یک دوره پرانرژی و پرتعهد اجتماعی، امکان بروز بحرانهای روانی، سازگاری دشوار و تنشهای اجتماعی را افزایش دهد. این جامعه نوظهور، اگر به درستی مدیریت نشود و توان هضم آن توسط نهادها و محیط اجتماعی محدود بماند، ممکن است با چالشهای جدی مواجه شود.
در نهایت، خیابانهای ایران بیش از همیشه تبدیل به صحنهای برای تجربههای جمعی، خودسازماندهی و شکلگیری جامعهای پویا شدهاند. این تجربه، حامل پیامی روشن است: جامعه ایرانی، با تمام پیچیدگیها و تضادهایش، ظرفیت خلق فرصتهای نوین، تقویت سرمایه اجتماعی و بازسازی پیوندهای فرهنگی را دارد؛ اما نیازمند هدایت خردمندانه، حمایت نهادهای رسمی و مراقبت از انسجام و قدرت هضم این جامعه است. خیابانها نه تنها شاهد مقاومت و پایداری مردم، بلکه کارگاه شکلگیری آینده ایران است.