این روزها کمتر کسی است که نسبت به عملکرد صداوسیما بی تفاوت باشد. از آن طیفی که هر شب با عادات شکل گرفته پای قاب نقره ای می نشینند تا آنهایی که با قهر کردن از تلویزیون، سراغ شبکه های مجازی و ماهواره ها رفته اند. اما نکته مشترک در نقدها (حتی از سوی نزدیک ترین حامیان)، یک کلمه است، «تکرار».
در تئوری، اساسنامه و بیانیه های خط مشی، سازمان صداوسیما وظیفه دارد «محلی برای تضارب آرا و اندیشه ها» باشد. این عبارت کلیدی به این معناست که رسانه ملی نباید بلندگوی یکدستِ یک جناح یا طیف خاص باشد. تضارب آرا یعنی شمشیر اندیشه ها در میدان منطق به هم برخورد کند و از این جرقه، حقیقت یا حداقل درکی متقابل متولد شود. متأسفانه، آنچه امروز شاهدیم بیشتر «تحمیق آرا» است تا «تضارب آرا».
با نگاهی به جدول پخش، به روشنی می بینیم که میزگردهای مناظره ها (که روزگاری نفسگیر و جذاب بودند) یا به سمت نمایشی از پیش طراحی شده می روند یا طرفین دعوا چنان از یک خاستگاه فکری تغذیه می کنند که تماشاگر احساس می کند در حال تماشای یک «تک گویی چندنفره» است.
جالب اینجاست که مدعیان، در سایر شبکه ها، وقتی پشت دوربین سازمان می نشینند، کمترین تحمل شنیدن صدای مخالف را ندارند. نقدی که گاه آنقدر بی منطق و پرخاشگرانه طرد می شود که بیننده مستقل را به همدلی با طرف مقابل سوق می دهد. انگار یادمان رفته که اساس یک رسانه ملی، اعتماد است و اعتماد با یکسانسازی صداها به دست نمیآید، بلکه با احترام به عقل جمعی و توانایی مخاطب در انتخاب حرف درست از میان دو حرف متفاوت.
چاشنی تلخ نقد امروز صداوسیما، حذف تدریجی نخبگان و کارشناسان مستقل است. مدیری که از آوردن یک تحلیلگر منتقد (و منصف) می ترسد، در واقع به مخاطب خود توهین کرده و او را به سمت منابع دیگر می رانَد. تجربه نشان داده برنامه هایی در سالهای دور مثل «زاویه»، «بی نقطه» یا حتی «با شما» در رادیو، زمانی جذاب شدند که اجازه یافتند نفسهای تازه تضارب را به خود راه دهند.
پیشنهاد مشخص برای مدیریت جدید سازمان؛ لزومی ندارد صداوسیما از خطوط قرمز نظام عبور کند؛ «تضارب آرا» به معنای بی اعتبار کردن ارزش ها یا دادن تریبون به دشمن نیست، بلکه یعنی در چارچوب نظام، روشنفکر دینی مقابل اصولگرای سنتی بنشیند، اقتصاددان بازار آزاد با طرفدار اقتصاد دولتی گفتوگوی عالمانه کند. این دعواها، تلویزیون را زنده، پویا و قابل احترام می کند.
اگر صداوسیما امروز خود را از این مدل شانه خالی کند، فردا دیگر کسی برای حرف زدن با او باقی نخواهد ماند. نه از سر تحریم، که از سر دلزدگی.