بر اساس آمار اعلام شده از سوی وزارت بهداشت، در سال گذشته هزار و ۸۰۰ پرستار ترک شغل کرده‌اند، ۸۰۰ نفر استعفا داده‌اند و صدها نفر نیز کشور را ترک کرده‌اند. هرچند مسئولان از کاهش نسبی مهاجرت سخن می‌گویند، اما کاهش مهاجرت الزاماً به معنای بهبود شرایط نیست.
به گزارش تجارت نیوز، اظهارات اخیر رئیس سازمان نظام پرستاری درباره اینکه بخش عمده پرستاران ترک شغل کرده دارای رابطه استخدامی رسمی بوده‌اند، زنگ خطری جدی برای نظام سلامت کشور محسوب می‌شود. این سخنان نشان می‌دهد مساله دیگر صرفاً ناامنی شغلی یا وضعیت نیروهای قراردادی نیست؛ بلکه حتی نیروهایی که سال‌ها برای استخدام رسمی تلاش کرده‌اند نیز دیگر انگیزه‌ای برای ادامه فعالیت در بیمارستان‌ها ندارند. این وضعیت حاصل یک روند طولانی است؛ روندی که در آن مطالبات انباشته جامعه پرستاری طی سال‌ها یا بی‌پاسخ مانده یا با تأخیرهای طولانی مواجه شده است.
خروج از حرفه؛ مرحله جدید بحران پرستاری
بر اساس آمار اعلام شده از سوی وزارت بهداشت، در سال گذشته هزار و ۸۰۰ پرستار ترک شغل کرده‌اند، ۸۰۰ نفر استعفا داده‌اند و صدها نفر نیز کشور را ترک کرده‌اند. هرچند مسئولان از کاهش نسبی مهاجرت سخن می‌گویند، اما کارشناسان معتقدند کاهش مهاجرت الزاماً به معنای بهبود شرایط نیست. احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری، معتقد است بخش قابل توجهی از نیروهای رسمی وزارت بهداشت اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که ادامه کار در بیمارستان‌ها صرفه اقتصادی و حتی اجتماعی ندارد. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که استخدام رسمی همواره یکی از مهم‌ترین مطالبات پرستاران بوده و بسیاری از آنان سال‌ها برای دستیابی به چنین جایگاهی تلاش کرده‌اند. اما اکنون شرایط به گونه‌ای پیش رفته که داشتن امنیت شغلی نیز نتوانسته مانع خروج نیروها از حرفه شود. به بیان دیگر، مساله تنها استخدام نیست؛ بلکه کیفیت زندگی و معیشت پرستاران به سطحی رسیده که بسیاری از آنان آینده خود را در خارج از حرفه جست‌وجو می‌کنند.
مساله فقط میزان حقوق نیست بلکه فاصله میان مسئولیت سنگین پرستاری و دریافتی آن است
اگرچه مسئولان حوزه سلامت طی سال‌های اخیر اقداماتی برای افزایش تعرفه‌ها و اصلاح برخی پرداخت‌ها انجام داده‌اند، اما تورم شدید اقتصادی عملاً اثر بخش مهمی از این اقدامات را خنثی کرده است. مهدی زارع، پرستار و یکی از فعالان صنفی حوزه پرستاری در این‌باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: پرستاران سال‌ها برای اجرای قوانین معطل مانده‌اند. هر بار بخشی از مطالبات پرداخت می‌شود اما همزمان تورم به اندازه‌ای افزایش پیدا می‌کند که قدرت خرید پرستاران باز هم کاهش می‌یابد. بسیاری از نیروهای جوان دیگر انگیزه‌ای برای ماندن ندارند. او ادامه می‌دهد: در برخی شهرها هزینه اجاره مسکن، حمل‌ونقل و سایر مخارج زندگی به حدی افزایش یافته که حقوق یک پرستار کفاف زندگی معمولی را هم نمی‌دهد. نتیجه طبیعی چنین شرایطی این است که افراد به دنبال مشاغل دیگر بروند. این فعال صنفی اظهار می‌دارد: مساله فقط میزان حقوق نیست بلکه فاصله میان مسئولیت سنگین پرستاری و دریافتی آن است که احساس بی‌عدالتی را در میان نیروها افزایش داده است.
اجرای قانون هنوز با انتظارات جامعه پرستاری فاصله دارد
زارع در ادامه می‌گوید: تعرفه‌گذاری خدمات پرستاری یکی از مهم‌ترین مطالبات تاریخی این قشر بود. پرستاران معتقد بودند بخش مهمی از خدمات درمانی توسط آنان ارائه می‌شود اما در نظام پرداخت رسمی کشور ارزش‌گذاری مناسبی برای آن وجود ندارد. او می‌افزاید: هرچند در سال‌های اخیر گام‌هایی برای اجرای این قانون برداشته شد و مسئولان از افزایش قابل توجه پرداخت‌ها خبر داده‌اند، اما بسیاری از فعالان صنفی معتقدند اجرای قانون هنوز با انتظارات جامعه پرستاری فاصله دارد. در واقع تأخیر طولانی در اجرای قانون باعث شده بخشی از نیروهای متخصص پیش از بهره‌مندی از نتایج آن، حرفه خود را ترک کنند یا به کشورهای دیگر مهاجرت کنند.
مهاجرت؛ زخمی که هنوز باز است
این فعال صنفی تاکید می‌کند: گرچه آمارها از کاهش نسبی مهاجرت حکایت دارد، اما کشورهای مختلف همچنان برای جذب پرستاران ایرانی رقابت می‌کنند. کمبود نیروی پرستاری در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته موجب شده بازار کار مناسبی برای این گروه فراهم شود.
زارع می‌افزاید: جذابیت مهاجرت تنها به درآمد بالاتر محدود نمی‌شود. ساعات کاری منظم‌تر، حمایت‌های اجتماعی، امنیت شغلی و فرصت‌های پیشرفت حرفه‌ای نیز در تصمیم پرستاران برای مهاجرت نقش دارند.
این پرستار خاطر نشان می‌کند: با این حال پدیده جدیدی که مسئولان را نگران کرده، خروج از حرفه بدون مهاجرت است. بسیاری از پرستاران ترجیح می‌دهند در مشاغلی خارج از حوزه درمان فعالیت کنند؛ مشاغلی که شاید ارتباطی با رشته تحصیلی آنان نداشته باشد اما درآمد و آرامش بیشتری فراهم می‌کند.
مهدی زارع می‌گوید: بسیاری از همکاران ما تنها به دلیل خستگی مزمن و فشارهای روحی تصمیم به ترک کار گرفته‌اند. این مساله کمتر دیده می‌شود اما تأثیر آن بسیار جدی است. او می‌افزاید: مساله اینجاست که کمبود پرستار صرفاً یک مشکل صنفی نیست. پیامدهای این وضعیت مستقیماً متوجه بیماران و خانواده‌های آنان خواهد شد. هرچه تعداد پرستاران کمتر شود، کیفیت مراقبت کاهش می‌یابد، احتمال خطاهای درمانی افزایش پیدا می‌کند و زمان رسیدگی به بیماران طولانی‌تر می‌شود. در نتیجه، هزینه‌های نظام سلامت نیز افزایش خواهد یافت.
این فعال صنفی هشدار می‌دهد: ادامه روند فعلی می‌تواند در سال‌های آینده برخی مراکز درمانی را با بحران جدی نیروی انسانی مواجه کند؛ بحرانی که جبران آن به سادگی امکان‌پذیر نخواهد بود.